Решение #2853543 Экономические

4-1904-2503/****7-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қумқўрғон тумани ****5йил4 ноябрь Қумқўрғон туманлараро иқтисодий судинингсудьяси****нинг раислигида, судья ёрдамчиси****нинг котиблигида, даъвогар “**** ****”масъулияти чекланган жамиятининг, жавобгарларАТ “Халқ ****” ва АТ “Халқ ****”Қумқўрғон БХМ ҳисобидан ноқонуний ундирилган****,08 **** долларимиқдорида пеня ундириш тўғрисидагидаъво аризаси бўйичадаъвогар вакиллари ****ва **** (****5йил27 октябрдаги1-сонли ишончномаларасосида), жавобгар вакилиЧ.Нарматов(**** йил 3февралдаги****-сонли ишончнома асосида)лариштирокида, Қумқўрғон туманлараро иқтисодий суди маъмурий биносида, очиқ суд ****иш ҳужжатлари билан биргакўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Даъвогар“**** ****”масъулияти чекланган жамияти(бундан буёнматндадаъвогардеб юритилади)судга даъво ариза билан мурожаат қилиб,жавобгарлар АТ “Халқ ****” ва АТБ “Халқ ****”Қумқўрғон БХМ(бундан буён матндажавобгардеб юритилади)ҳисобиданноқонуний ундирилган****,08**** долларимиқдорида пеняниундиришни сўраган. Суднинг ****5йил13 октябрдаги **** билан ишга Марказий **** Сурхондарё вилоят бош бошқармасидан мутахассисжалб қилинган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакиллари даъво талабларини қўллабқувватлаб, унга кўра жавобгар томонидан****,08**** долларимиқдоридапеня суд қарорисиз тўғридан-тўғри ундириб олинганлигини маълум қилиб, даъвони тўлиқ қаноатлантиришни сўрашди. Суд **** иштирок этган жавобгар вакилитушунтириш бериб,мутахассис томонидан **** этилган маълумотномаасосида қонуний қарор қабул қилишнисўради. Суд ****муҳокамасининг куни, жойи ва **** **** тегишли тартибда ҳабардор қилинган мутахассис суд **** иштирок этмаган бўлсада, суднинг **** йил 13 октябрдаги **** ижросини таъминлаб, судга ўз маълумотномасини **** этган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси учинчи қисмида иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу боисдан, суд ишни мутахассис иштирокисиз кўришни лозим деб топади. Суд, даъвогарва жавобгарвакилларинингтушунтиришинитинглаб, мутахассистомонидан **** этилган маълумотнома билан танишиб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, далилларгаҳуқуқий баҳо бериб,қуйидагиларга кўрадаъвогарнинг даъво талабини жавобгар АТ “Халқ ****”ганисбатан тўлиқ қаноатлантиришни, жавобгар АТ “Халқ ****” Қумқўрғон БХМга нисбатан иш юритишни тугатишнилозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш хужжатларига кўра,даъвогар важавобгар ўртасида2019йил 18 сентябрда ****-сонликредит шартномаситузилиб имзоланган. Шартноманинг 1.1-бандида **** Қарз олувчига мазкур шартномада кўрсатиб ўтилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш ****, Қарз олувчи эса ўз навбатида олинган пул маблағларини белгиланган муддатда қайтариш ва пул маблағларидан фойдаланганлиги учун фоизлар тўлаш **** олган. Шартнома шартларидан келиб чиқиб, **** томонидан Қарз олувчига ****.******** доллари миқдорида кредит маблағи **** берилган. Шартномага илова тариқасидатузилиб,келишилган графикда **** кредит маблағининг асосий қарзи ва фоизларни қайтариш муддатлари белгилаб берилган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 5.6-бандида қабул қилинган муддатли ****ёки тўлов графигиҳамда мазкур шартнома шартларига асосан **** кредитни ҳамда у бўйича фоизларни қайтариш тўлов топшириқномаси орқали пул ўтказиш йўли билан амалга оширилади.Аввал пеня ва жарималар, фоизлар бўйича ҳисобланган қарздорлик, кейин кредит бўйича асосийқарз қайтарилади (қопланади) деб келишилган. Даъвогарнинг даъво аризасида банк томонидан шартноманинг ушбу шарти қўпол равишда бузилиб,****,08**** доллари миқдоридаги пеня тўлов топшириқномасиз ёки суд қарорисиз асоссиз ундириб олинганлигиқайд этилган. Даъвогар томонидан жавобгаргаасоссизундириб олинганпеняниқайтариш тўғрисидаги ёзмаравишда қилганмурожаатижавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилганлиги сабабли, даъвогар судгадаъво аризаси биланмурожаат қилиб,жавобгар томониданноқонуний ундирилган****,08 **** доллариниундиришни сўраган. Даъвогарнинг даъвоси қуйидагиларгакўра асосли ҳисобланади. Марказий **** Сурхондарё вилоят Бош бошқармаситомонидан суднинг **** йил 13 октябрдаги **** ижро қилиш “****” АТ Кенгаши ва Бошқарувига юборилган. Мазкур **** асосида мутахассис зиммасига юклатилган саволлар юзасиданАТ “Халқ ****” Сурхондарё вилоят **** маркази Ички аудит хизмати аудитори Б.Қурбонов, АТ “Халқ ****”Қумқўрғон БХМраҳбари**** ва АТ “Халқ ****” Сурхондарё вилоят **** маркази кредитлар мониторинги шўъбаси Жарқўрғон, Қумқўрғон БХМ бош мутахассиси**** иштирокида **** йил 29 2 октябрда маълумотнома расмийлаштирилиб, мижоздан **** ва мижоз ўртасида тузилган кредит шартноманинг 5.4-бандига асосан суднинг ҳал қилув қарори чиқишидан аввал мижознинг ҳисоб ********,08**** доллар ҳисобланган пеняички дастурий таъминот орқали автоматик тарзда тўғри ундирилганлигиқайд этилган. Жавобгар томониданички дастурий таъминот орқали ёкисуд қарорисиз ****,08**** доллари миқдоридагипеняни ундириб олиниши қуйидагиларга кўра асоссиз ҳисобланади: Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг5.4-бандидаасосий қарзни қайтариш муддати кечиктирилганда, яъни асосий кредит бўйича муддати ўтган қарздорлик юзага келган кундан бошлаб,Қарз олувчи ****бутункечиктиргандавр учун шартноманинг 2.4-бандида белгиланган фоиз ставкасининг 1,2 баравар оширилган миқдорда юқори фоиз тўлайдидеб белгиланган. Шартноманинг ушбубандидаги келишувжавобгарга даъвогардан пеняни акцептсиз тартибда ундириш ҳуқуқини бермайди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матндаФК деб юритилади)нинг ****-моддасида неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга **** эканлиги белгиланган. Аммо,ушбу норма кредиторга қарздордан неустойкани тўлашни талаб қилиш ҳуқуқини берган бўлиб, пеняни сўзсиз тартибда ундириш ҳуқуқини бермайди. Тарафлар ўртасида тузилган кредит шартномаси, ФК ва бошқа қонун ҳужжатларида ҳам пеняни суддан ташқари тартибда олдинданакцептсизравишда ундириш мумкинлиги белгиланмаган. Қолаверса,пеня **** шартнома тарафи томонидан лозим **** **** учун шартномага ёки қонунга асосан тўланадиган пул суммаси бўлиб, пеня ундириш талаби низоли ҳисоблансада, жавобгар томонидан даъвогардан пеня ундириш талаби юзасидан қабул қилинган суднинг ҳал қилув қарори судга **** қилинмади. ФКнинг ****-моддасини биринчи қисмига кўра, **** – фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса – қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлишлиги белгиланган. Ушбу модданинг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу кодексда кўрсатилган бошқа асосларда келиб чиқиши белгиланган. ФКнинг ****-моддасига асосан, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса– иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. 3 Зеро, ФКнинг ****-моддаси учинчи қисмида кредит бўйича қарздорликни ундириш тўғрисида суднинг ҳал қилув қарори чиқарилганда суд қарорида кўрсатилган, кредит бўйича ундириладиган суммага нисбатан ушбу Кодекснинг ****-моддасибиринчиваиккинчи қисмларидаҳамда ****-моддасибиринчи қисмиданазарда тутилган фоизлар, шунингдек неустойка ҳисобланиши тўхтатилади деб белгиланган. Юқорида қайд этилган ҳолат **** айланмасидаги маълумотлар асосида ўз исботини топади. Шубоисдан, суд даъвогарнинг даъво талабиниАТ “Халқ ****”га нисбатан бўлган қисмини тўлиққаноатлантиришнилозим деб топади. ФК 47-моддасига кўра, ваколатхона юридик шахснинг у турган ердан ташқарида жойлашган, юридик шахс манфаатларини ифодалайдиган ва уларни ҳимоя қиладиган алоҳида бўлинмасидир.Филиал юридик шахснинг у турган ердан ташқарида жойлашган ҳамда унинг барча вазифаларини ёки вазифаларининг бир қисмини, шу жумладан ваколатхона вазифаларини **** алоҳида бўлинмасидир.Агар қонунда бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, ваколатхона ва филиаллар юридик шахс ҳисобланмайди.Улар ўзларини ташкил этган юридик шахс томонидан мол-мулк билан таъминланадилар ҳамда у тасдиқлаган низомлар асосида иш олиб борадилар.Ваколатхона ва филиалларнинг раҳбарлари юридик шахс томонидан тайинланади ҳамда унинг ишончномаси асосида иш олиб боради. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига асосан иш иқтисодий судга, фуқаролик ишлари бўйича судга ёки маъмурий судга тааллуқли бўлмаса, иш юритишни тугатиши белгиланган. Ушбу ҳолатда судАТ“Халқ ****”Қумқўрғон БХМга нисбатан иш юритишни тугатишни лозим топади. ИПКнинг 68-моддасида ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПКнинг 74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи-назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. Ушбу кодекснинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг **** йил 19 декабрдаги “Иқтисодий ишлар бўйича суд **** ундириш амалиёти тўғрисида”ги 36-сонли қарорининг 6.1-бандида судларнинг эътибори, “Давлат божитўғрисида”гиҚонун 17-моддаси саккизинчи қисмининг мазмунига биноан, агар мулкий низо бўйича судга даъво аризаси берилганда, даъво қиймати чет эл валютасида белгиланса, давлат божининг миқдори даъво аризаси **** этилган санада Ўзбекистон Республикасининг Марказий **** томонидан белгиланганкурс бўйича миллий валютада белгиланиши ва ундирилишига қаратилсин деб тушунтириш берилган. 4 Даъво аризаси судга **** йил 09 октябрда **** этилган бўлиб, ушбу кунда Ўзбекистон Республикасининг Марказий **** томонидан 1 **** долларининг сўмдаги қиймати 12.****,**** этиб белгиланган. Давлат божи ҳисоб-китоби:****,08**** доллари х 12.****,**** = 9.****.****,**** х 2 % = ****.****,**** давлат божи ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси “Давлат божи” тўғрисидаги Қонунига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши қайд этилган. Юқоридагиларгакўра,суд даъвогарнинг даъво талабинижавобгар АТ “Халқ ****”га нисбатантўлиқ қаноатлантиришни, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасиганоқонунийундирилган****,08**** доллари миқдоридапеня,олдиндан тўланган****.**** сўмдавлат божива41.2**** почта ****ниундиришни, жавобгар АТ “Халқ ****” Қумқўрғон БХМга нисбатан иш юритишни тугатишни лозим деб топди. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, 74, ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъвогарнинг жавобгарАТ“Халқ ****”ганисбатан даъво талабитўлиққаноатлантирилсин. ЖавобгарАТ “Халқ ****”ҳисобидандаъвогар“**** ****”масъулияти чекланган жамиятифойдасиганоқонуний ундирилган ****,08**** доллари миқдоридапеня,олдиндан тўланган****.**** сўмдавлат божива41.**** сўм почта ****ундирилсин. АТ “Халқ ****” Қумқўрғон БХМга нисбатан иш юритиш тугатилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси тарафларга юборилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлган томонлар у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой муддат ичида шу суд орқали Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериши (протест келтириши) мумкин. Судья **** 5