Решение #2853653 Экономические

4-****-2501/****-сонлииқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5йил3 ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нинг котиблигида,даъвогар раҳбари ****, Когон шаҳар **** ходими **** иштирокида,даъвогар “REAL KAPITAL INVEST”масъулияти чекланган жамияти манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармасининг жавобгарЎзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳузуридаги Жазони ижро этиш департаменти Олтинчи **** ҳудуд 17-сон жазони ижро этиш колонияси давлат муассасасидан15.****.****сўм асосий қарздорлик,7.****.****сўм пеня ундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “REAL KAPITAL INVEST” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда даъвогар ёки****деб юритилади)манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси(бундан буён матнда Палата деб юритилади)судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳузуридаги Жазони ижро этиш департаменти Олтинчи **** ҳудуд 17-сон жазони ижро этиш колонияси давлат муассасаси (бундан буён матнда жавобгар ёкиколониядеб юритилади)дан15.****.****сўм асосий қарздорлик,7.****.****сўм пеняундиришни сўраган. Суднинг**** билан ишга Бухоро вилояти Ғазначилик хизмати бошқармаси ҳамда Бухоро вилояти иқтисодиёт ва молия бош бошқармаси низонинг предметиганисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. Суд **** иштирок этган **** раҳбари даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг колония томонидан асосий қарздорлик суммаси тўлиқ тўлаб берилганлигини билдириб, даъвонинг пеня ундириш **** талабини қаноатлантиришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганПалата,жавобгар,Бухоро вилояти Ғазначилик хизмати бошқармаси ҳамда Бухоро вилояти иқтисодиёт ва молия бош бошқармасивакил иштирокини таъминлашмади.Бироқ, суд муҳокамасига қадарколония вакили ****томонидан**** ноябрга қадар малака ошириш ўқишига жалб қилинганлиги муносабати билан суд **** 12 ноябрь ёки кейинги кунларга қолдириш **** ёзма илтимоснома берилган.Шунингдек,суд муҳокамасига қадарБухоро вилояти Ғазначилик хизмати бошқармаси томонидансудга30.10.**** йилдаги ****-****-сонли хат **** этилган бўлиб,ушбу хатдатарафлар ўртасида тузилган **** йил 22 февраль кунидаги 18-сонли ва 19-сонли шартномаларни Давлат молиясини бошқаришнинг ахборот тизимида рўйхатдан ўтказиш талаб қилинмаслиги маълум қилинган ҳамда иқтисодий ишни бошқарма вакилининг иштирокисиз кўриб чиқиш сўралган.Шу сабабли суд, ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларига асосануларнинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,даъвогар раҳбарининг тушунтиришларини тинглаб, прокурорнинг ишни қонуний ҳал қилиш **** фикрини эшитиб,қуйидаги асосларга кўражавобгарнинг суд **** бошқа кунга қолдириш **** 2 ёзмаилтимосномасини рад қилишни,даъвониқисманқаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПКнинг ****-моддасига асосанишда иштирок этувчи шахсларнинг янги далилларни талаб қилиб олиш тўғрисидаги ҳамда иш муҳокамаси билан боғлиқ бошқа барча масалалар бўйича аризалари ва илтимосномалари ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг фикрлари суд томонидан эшитиб бўлинганидан кейин ҳал қилинади. Ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризалари ва илтимосномаларини кўриш натижалари бўйича **** чиқарилади. Суднинг ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризалари ва илтимосномаларини қаноатлантириш тўғрисидаги ёки қаноатлантиришни рад этиш **** хулосалари ишни кўриш натижалари бўйича чиқарилган суд ҳужжатида баён қилиниши мумкин. Ушбу ҳолатда суд, жавобгар вакилининг суд **** кейинга қолдириш **** ёзма илтимосномасини етарличаасослантирилмаганлиги,малака ошириш ўқишига жалб қилинганлигини тасдиқловчи далиллар мавжуд эмаслиги,суд **** ўқишга жалб қилинмаган бошқа вакиллар ҳам иштирок этиши мумкинлигини инобатга олиб, рад қилишни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,тарафларўртасида2023йил22 февралда18-сонлива 19-сонли шартномалар(бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигабиноаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Шартнома шартларигакўра,жавобгар маҳсулот етказиб бериш ****, даъвогар эса товар **** тўлаш ва уни қабул қилиб олиш **** ўз зиммаларига олган. Даъвогар томонидан****3йил27 февралдаги тўлов ҳужжатларигаасосанжавобгарнинг ҳисоб ****жами15.000.**** сўмлик пул маблағларитовар олиш учунўтказилган бўлса-да, бироқ жавобгар томонидан****маҳсулот етказиб берилмаганлиги натижасида15.****.**** сўмлик қарздорликвужудга келган. Ушбу қарзниихтиёрий равишда тўлаб бериш**** ****12.06.**** йилдаги3-сонли талабномасиколониятомониданоқибатсиз қолдирилган.Шу сабаблидаъвогарманфаатида Палатасудга жавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмигаасосан**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** шартномадан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасида**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги белгиланган. ФКнинг****-моддасига биноан маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигамувофиқ, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмайди. Жавобгарнинг мавжуд қарзи иш материалларидаги шартномалар,талабнома,тўлов ҳужжатлари,даъвогар томонидан бир томонлама 3 тасдиқланганўзаросолиштирмадалолатнома, **** раҳбарининг суд муҳокамасидаги тушунтиришларибилан ўз исботини топади. Бироқ, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг жавобгар томонидан асосий қарздорликсуммаси тўлиқ тўлаб берилган.Шу сабабли суд, даъвонинг асосий қарздорликундириш **** талабинирад қилишни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгарданшартномагаасосан7.****.**** сўм миқдоридапеня ундириш талаби билдирилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Шартноманинг 6.1-бандига асосантовар (маҳсулот)ларни етказиб бериш муддатлари кечиктириб юборилганлиги тўлиқ етказиб берилмаганлиги сотувчи сотиб олувчига кечиктирилган ҳар бир кун учун **** **** қисмининг 0,5 фоизи миқдорида пеня тўлайди, бироқ бунда пенянинг умумий суммаси етказиб берилмаган товар (маҳсулот) баҳосининг 50 фоизидан ошиб кетмаслиги лозим. Даъвогар томонидан пеня суммасимаҳсулот етказиб берилмаган **** кун (**** йил 10 январдан **** йил 10 июль кунигача) учун асосий қарздорликнинг 50 фоизи, яъни 7.****.****сўм миқдорида ҳисобланган.Ушбу ҳолатда даъвонинг пеня ундириш **** талаби асосли бўлиб ҳисобланади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****-сонли қарори 4бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириш тўғрисидаги талабини қисман,яъни3.****.**** сўмга қаноатлантиришни,қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлганнеустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билантасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий 4 хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд,даъво қисманқаноатлантирилганлиги сабабли суд **** жавобгарнингзиммасига юклашни,ундан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****, шунингдек Республика бюджетига ****.****сўм давлат божи ундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг ****,****,****,****,****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд Қ Р Р ҚИЛДИ: Жавобгар вакилининг суд **** бошқа кунга қолдириш **** 01.11.**** йилдаги ****-сонли ёзма илтимосномасирад этилсин.Даъво қисманқаноатлантирилсин. ЖавобгарЎзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳузуридаги Жазони ижро этиш департаменти Олтинчи **** ҳудуд 17-сон жазони ижро этиш колонияси давлат муассасасидан даъвогар“REAL KAPITAL INVEST” масъулияти чекланган жамияти фойдасига3.****.**** сўмпеняҳамда олдиндан тўланган41.****сўм почта **** ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. ЖавобгарЎзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳузуридаги Жазони ижро этиш департаменти Олтинчи **** ҳудуд 17-сон жазони ижро этиш колонияси давлат муассасасиданРеспублика бюджетига ****.**** сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро ****лари берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****