Решение #2853706 Экономические

****2-2501/****-сонли иқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** 2025йил3 ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,**** котиблигида,даъвогар вакили **** (ишончнома асосида), жавобгар вакили **** (ишончнома асосида),Бухоро вилояти чиқиндиларни бошқариш ва циркуляр иқтисодиётни ривожлантириш бошқармасивакили **** (ишончнома асосида)ларнинг иштирокида, даъвогар“Бухоро вилояти тоза ҳудуд” давлат муассасасининг жавобгар “AHOLITRANS” масъулияти чекланган жамиятидан ****.****.**** сўм асосий қарздорлик ҳамда ****.****.****,**** пеня ундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “Бухоро вилояти тоза ҳудуд” давлат муассасаси(бундан буён матнда даъвогар ёки****деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“AHOLITRANS” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда жавобгар ёки жамият деб юритилади)дан****.****.**** сўм асосий қарздорлик ҳамда ****.****.****,**** пеня ундиришни сўраган. Суднинг **** йил 2 октябрдаги **** билан ишга Бухоро вилояти ҳокимлиги, Бухоро вилояти экология атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши бошқармаси, Бухоро вилояти чиқиндиларни бошқариш ва циркуляр иқтисодиётни ривожлантириш бошқармаси низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. Суд **** иштирок этгандаъвогар вакили даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,қарздорлик суммасиБухоро вилояти чиқиндиларни бошқариш ва циркуляр иқтисодиётни ривожлантириш бошқармаситомонидан бериладиган маълумотлар асосидаҳисобланганлигини,Бухоро вилояти чиқиндиларни бошқариш ва циркуляр иқтисодиётни ривожлантириш бошқармаситомонидан юритиладиган дебитор ва кредитор қарздорликлар тўғрисидаги маълумотлар базасида жамият томонидан ундирилган дебитор қарздорликлар акс этганлигини, ушбу ундирилган сумманинг 80 фоизи****га ихтиёрий равишда ўтказиб берилиши лозимлигини,бироқ жавобгар томонидан турли баҳоналар билан қарздорлик суммаси тўлаб берилмаётганлигини, судга даъво аризаси билан мурожаатқилинганидан сўнг ҳам қарздорлик тўлаб берилмаганлигинибилдириб, даъвони қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили даъвони тан олмасдан,унга нисбатан эътироз билдириб,даъвогар битим тарафи бўлиб ҳисобланмаслигини,шу сабабли ундақарздорликни ундириш ****даъво билан мурожаат қилиш ҳуқуқи вужудга келмаганлигини,шунингдек****томонидан битим шартларига риоя қилинмасдан судга даъво аризаси билан мурожаат қилишдан олдин жамиятнинг ҳисоб-**** қарздорликни акцептсиз тарзда ундириб олиш юзасидан тўлов топшириқномаси қўйилиши лозим бўлса-да, бироқ ушбу тартибга 2 риояқилинмаганлигини, амалдагиқонунчиликталаби бўйича ушбу ҳолатда даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши лозимлигини,солиштирма далолатномани имзоламоқчи бўлмаганликларини, бироқ электрон дастур агентлик томонидан юритилиши сабабли агар солиштирма далолатномага имзо қўйилмаса жамият томонидан бирор иш қила олмасликларимумкинлигини,шу сабаблитарафлар иштирокида тузилган ўзаро солиштирма далолатномани имзолаб берганликларинибилдириб, даъвони рад қилишни сўради. Суд **** иштирок этганБухоро вилояти чиқиндиларни бошқариш ва циркуляр иқтисодиётни ривожлантириш бошқармаси иш юзасидан маълумотнома **** этиб,тарафлар ўртасида тузилган битим шартларига асосан **** йил 1 август ҳолатида жавобгарнинг даъвогар олдида ****.****.**** сўмлик қарздорлиги мавжудлигини, мазкур қарздорлик тарафлар ўртасида тузилган солиштирма далолатнома билан тасдиқланишини,дебитор ва кредитор қарздорликларагентликтомонидан юритиладиганэлектрон маълумотлар базасидаги маълумотлар биланюритиб келинишини билдириб, ишни қонуний ҳал қилишни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганБухоро вилояти ҳокимлиги ҳамдаБухоро вилояти экология атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши бошқармаси, вакил иштирокини таъминлашмади.Шу сабабли суд, ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг****, ****-моддаларига асосан уларнинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Суд,ишда иштирок этувчи шахларнингтушунтиришларини тинглаб,иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб ҳуқуқий баҳо берган ҳолдақуйидаги асосларга кўрадаъвони қисманқаноатлантиришни, қолган қисмини асоссизлиги учун рад қилишнилозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 29 сентябрдаги “Маиший ва қурилиш чиқиндилари билан боғлиқ ишларни бошқариш тизимини янада такомиллаштириш чоратадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-****-сонли қарорига асосанБухоро вилояти ҳокимлиги,Бухоро вилоятиЭкологиява атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси ҳамдажамиятўртасида2020йил5 декабрда3-сонва**** йил 4 июлда 38сон маиший чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш соҳасида хизматларни кўрсатишга давлат-хусусий шериклик тўғрисида битим(бундан буёнматнда3-сон ва 38-соншартнома ёкибитимдеб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. 3-сон битимнинг 4.2-бандидаБухоро вилояти Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси мазкур битимга мувофиқ хусусий шерик (жавобгар)нинг давлат шериги(давлат ҳокимияти органи)га тўловларини ҚМЧ (қаттиқ маиший чиқинди)ларни тўплаш ва олиб чиқиб кетиш бўйича жисмоний шахслар (аҳоли)га кўрсатилган хизматлар **** хусусий шерикка марказлашган тартибда тўланишида акцептсиз ушлаб қолиш орқали ундирилишини таъминлаш, ҚМЧларнитўплаш ва олиб чиқиб кетиш бўйича жисмоний шахслар (аҳоли)га кўрсатилган хизматлар **** хусусий шерикка марказлашган тартибда тўланишида, абонентларнинг қаттиқ маиший чиқиндиларни тўплаш ва олиб чиқиб 3 кетиш хизматлари учун **** тўловларбўйича**** йил 1 январга қадар, 38соншартномага асосан**** йил 1 июнь қадар, Бухоро вилояти “Тоза ҳудуд” ДУКдан бўлган қарздорликларнинг ундирилган суммасини акцептсиз ушлаб қолинишини ва Бухоро вилояти “Тоза ҳудуд” ДУКнинг **** ҳисоб ****га ўтказиб берилишини таъминлаш ҳуқуқига эгалиги, бунда қарздор абонент томонидан3соншартномага асосан **** йил 1 январдан бошлаб,38-сон битимга асосан эса**** йил 1 июндан бошлаб келгуси давр учун амалга ошириладиган тўловлар қарздорликни сўндириш учун ҳисоб-китоб қилинмаслиги ҳамда қарздорлик бўйича ундириладиган сумманинг 20 фоизи хусусий шерикнинг абонентлардан қарздорликларни ундириш билан боғлиқ **** қоплаб бериш учун хусусий шерикка қолдирилиши белгиланган. **** йил 1 август ҳолатида 3-сонбитим ва 38-сон битим доирасидажавобгарнинг даъвогар олдидаги қарздорлик суммаси****.****.****сўмни ташкил этган.Ушбу қарздорликҳамда унга ҳисобланган ****.****.**** сўмлик пеняниихтиёрий равишдатўлаб бериш тўғрисида****томонидан юборилган08.09.**** йилдаги ****-сонли талабномажавобгар томонидан эътиборсиз қолдирилиб,қарздорлик тўлаб берилмаган.Натижада даъвогарсудга жавобгарга нисбатандаъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ИПК 74-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларигабиноансуд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради. Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. Даъвогартомонидан қарздорликни тасдиқловчи ҳужжат сифатида****, жамият ҳамдаБухоро вилояти чиқиндиларни бошқариш ва циркуляр иқтисодиётни ривожлантириш бошқармаситомонидантасдиқланиб, **** йил 27 августда имзоланган**** йил 1 августдаги жисмоний шахслардан ҚМЧни тўплаш ва олиб чиқиб кетиш хизматлари учун “Тоза Ҳудуд” ДМдан давлат хусусий шерик **** ўтган қарздорликдан ундирилган пул маблағлари бўйича солиштирма далолатнома келтириб ўтилган.Ушбу солиштирма далолатномадамузлатилган кредиторлик қарздорлик суммаси ****.****.**** сўм,даъвогарга ўтказиб берилиши керак бўлган пул маблағлари 1.****.****.**** сўм, **** тўлаб берилган пул маблағи ****.****.**** сўм ва кредиторлик қарздорлик чегирилиб қолингандан сўнг даъвогарга тўланадиган маблағ ****.****.**** сўм(1.****.****.****–****.****.**** – ****.****.****)ни ташкил этиши кўрсатиб ўтилган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Қаттиқ маиший чиқиндиларни тўплаш ва олиб чиқиш учун тўловларни тўлаш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги **** йил 22 ноябрдаги ПФ****-сон Фармонининг 4-бандигаасосанбелгилансинки: а) маиший чиқиндиларни бошқариш ва тўлов интизомини мустаҳкамлаш бўйича қуйидаги икки босқичли янги тизим жорий этилади.Бунда: I босқичда **** йил 1 июлдан бошлаб республикада маиший чиқиндиларни олиб чиқиб кетиш хизмати учун тўловлар 1-иловага мувофиқ; 4 II босқичда **** йил 1 январдан бошлаб экосаноат зоналари ташкил этилган ҳудудларда маиший чиқиндиларни олиб чиқиб кетиш хизмати учун тўловлар 2иловага мувофиқ амалга оширилади; б) хизмат кўрсатувчи ташкилотлар томонидан қаттиқ маиший чиқиндиларни тўплаш ва олиб чиқиб кетиш бўйича жисмоний ва юридик шахсларга кўрсатилган хизматлар учун тўловлар Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги ҳузуридаги Чиқиндиларни бошқариш ва циркуляр иқтисодиётни ривожлантириш агентлиги (кейинги ўринларда — Агентлик) томонидан марказлаштирилган ҳолда амалга оширилади; в) қаттиқ маиший чиқиндиларни тўплаш ва олиб чиқиб кетиш хизматлари учун **** тўловлар жисмоний ва юридик шахслар томонидан тўлов ҳисобланган даврдан кейинги ойнинг ўнинчи санасидан кечикмай Агентликнинг махсус транзит **** ҳисоб **** тўланади ва унинг махсус **** ҳисоб **** жамланади; г) Агентликнинг махсус **** ҳисобварағида жамланган маблағлар босқичма-босқич ўрнатилган тартибда 1-2-иловаларга мувофиқ йўналтирилади.Бунда қолган маблағлар Агентлик ва унинг ҳудудий бўлинмалари фаолиятини молиялаштириш учун йўналтирилади; д) электр энергиясини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизимига уланган ҳудудларда қаттиқ маиший чиқиндиларни тўплаш ва олиб чиқиш хизматлари учун аҳолидан ундирилган тўловларнинг 1 фоизи автоматик равишда «Ҳудудий электр тармоқлари» **** ўтказилади. Чиқиндиларни бошқариш тизимини мувофиқлаштириш ва айланма (циркуляр) иқтисодиётни ривожлантириш бўйича республика комиссияси бир ой муддатда «жисмоний ва юридик шахслар томонидан **** тўловларни тўлаш ва ҳисобини юритишнинг ягона электрон тизими» (кейинги ўринларда — Ҳисобга олишнинг ягона электрон тизими) маълумотлари асосида маиший чиқиндиларни тўплаш ва олиб чиқиб кетиш бўйича санитар тозалаш **** (операторлар) томонидан амалга ошириладиган хизматлар учун полигонларга, чиқиндиларни қайта юклаш станцияларига ёки чиқиндиларни ёқиш заводлари ёхуд экосаноат зоналарига топширилган қаттиқ маиший чиқинди миқдорини инобатга олган ҳолда **** тўлашнинг алоҳида тартибини тасдиқласин. Ўзбекистон ****ҳкамасининг “Чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни тасдиқлаш тўғрисида”ги**** йил 6 февралдаги 95-сонли қарорининг 2-бандидаЎзбекистон Республикаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси ҳузуридаги Санитар тозалаш бўйича ихтисослаштирилган **** республика бирлашмаси «Тоза ҳудуд» давлат унитар **** абонентлар, уларни хатловдан ўтказиш маълумотлари, тўловлар ва маиший чиқиндиларни олиб чиқиб кетиш хизматлари бўйича бошқа айланмалар ҳисобини юритиш тизими ( l n it биллинг тизими)дан фойдаланиш юзасидан шартномалари, ҳуқуқ ва **** бўйича ҳуқуқий вориси ҳисобланишибелгиланган. Суд муҳокамасида аниқланган ҳолатларга кўра,қарздорлик суммасиЭкология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги ҳузуридаги Чиқиндиларни бошқариш ва циркуляр иқтисодиётни ривожлантириш агентлигитомонидан марказлашган тарзда юритиладиган маълумотларбазасидан олинган маълумотларга асосан ҳисобланган. ФКнинг ****-моддасигабиноан**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эсаиш муомаласи 5 одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ИПКнинг 72-моддасида қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмаслиги белгиланган. ИПК 73-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига асосанишнинг иқтисодий суд томонидан ҳаммага маълум деб топилган ҳолатлари исботлашга муҳтож эмас. Иқтисодий суднинг илгари кўрилган иш бўйича қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори билан аниқланган ҳолатлар суд худди шу шахслар иштирок этаётган бошқа ишни кўраётганида янгидан исбот қилинмайди. Аниқланишича, Когон туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иши бўйича қабул қилинган **** йил 28 июлдаги ҳал қилув қарорибиланжавобгардан даъвогар фойдасига3-сон ва 38-соншартномадоирасида вужудга келган****.****.**** сўм асосий қарздорлик, олдиндан тўланган 33.**** сўм почта **** ва 5.****.**** сўм давлат божи ундириш белгиланган. Мазкур ҳал қилув қарори айни пайтда қонуний кучда бўлиб, юқори инстанция судлари томонидан ўзгартирилмаган ёки бекор қилинмаган.Ушбу ҳал қилув қарори асосида берилган ижро **** асосантегишли**** ижро бюроси органи томонидан қарздорлик суммасидаъвогарнинг ҳисоб **** тўлиқундириб берилган. Демак, ушбу ҳолатда даъвонинг асосий қарздорлик ундириш тўғрисидаги талаби асосли бўлиб, ушбу талаб қаноатлантирилиши лозим бўлади. Бундан ташқари, даъво аризасидажавобгардан“Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 32-моддасига асосан асосий қарздорликнинг 50 фоизи, яъни ****.****.****,**** миқдорида пеня ундириш талаби билдирилган. Ушбу Қонун 32-моддасинингиккинчи қисмига биноан етказиб берилган товарлар (ишлар, хизматлар) **** ўз **** тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлайди. Мазкур ҳолатдасуд, даъвогарда юқоридаги Қонун талабларибўйичапеня ундириш ҳуқуқи мавжуд эмас деб ҳисоблайди ва ушбу талабни асоссизлиги сабабли рад қилишни лозим топади. Суд, жавобгар вакилининг суд муҳокамасидаги **** билан келишмайди. Биринчидан,гарчи даъвогар 3-сон ва 38-сон битим тарафи бўлмаса-да,бироқ жавобгар томонидан қарздорлик суммаси ихтиёрий равишда битим талаблари бўйича тўлаб берилмаганлиги учун даъвогарда ушбу қарзни ундириш ҳуқуқи мавжуд деб ҳисоблайди. Чунки, битим доираси даъвогарга билвосита таъсир қилади. Иккинчидан,3-сон ва 38-сон шартномададаъвогартомонидан судгақарздорликни ундириш **** даъво билан мурожаат қилишданолдин жамиятнинг ҳисоб-******** тартибдаакцептсиз тарзда тўлов топшириқномаси қўйиши **** белгиланмаган.Аксинча,Бухоро вилояти Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси қарздорликниакцептсиз ушлаб қолиш йўли орқали ундирилишини таъминлаш ҳуқуқига эгалигиқайд этилган. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра,суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. 6 “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандигаасосан мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдордадавлат божитўланиши лозим. Суд, даъво қисманқаноатлантирилганлиги сабаблисуд ****тарафларнинг зиммасигауларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишдаюклашнива жавобгардан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ҳамда 4.****.****сўм давлат божи ундиришни, олдиндан тўланган 2.****.**** сўм давлат божини**** зиммасида қолдиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамдаИПКнинг68, 72,73,74,****,****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъво аризасиқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар “AHOLITRANS” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар“Бухоро вилояти тоза ҳудуд” давлат муассасаси фойдасига****.****.****сўм асосий қарздорлик, олдиндан тўланган41.2**** почта ****ҳамда 4.****.****сўм давлат божиундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Олдиндан тўланган 2.****.**** сўм давлат божи даъвогар“Бухоро вилояти тоза ҳудуд” давлат муассасасизиммасида қолдирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро ****си берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоятбериш(протесткелтириш) мумкин. Судья ****