Решение #2853778 Экономические

4-2304-2504/1462-санлы экономикалық ис судья Б.Т.Бекмуратов Өзбекстан Республикасы атынан ШЕШИЎШИ ҚАРАР Шымбай районы 2025-жыл 03-ноябрь Шымбай районлар аралық экономикалық судының судьясы Б.Т.Бекмуратов басшылығында, судья жәрдемшиси К.К.Данияровтың хаткерлигинде, даўагер ўәкили юрисконсульт ХХХ (2025-жыл 02-апрель күнги ЖЕ 02-06/590-санлы исеним хат)лардың қатнасыўында, даўагер «ХХХ» акционерлик жәмийетиниң жуўапкер «ХХХ» унитар кәрханасынан 44 869 004,70 сом тийкарғы қарызы ҳәм 71 423 442,62 сом пеняны өндириўди сораған даўа арзасын судтың өз имаратында ашық суд мәжилисинде көрип шығып, төмендегилерди А Н Ы Қ Л А Д Ы: Даўагер «ХХХ» акционерлик жәмийети (буннан кейин текстте – даўагер деп жүритиледи) экономикалық судқа даўа арза менен мүрәжат етип, жуўапкер «ХХХ» унитар кәрханасы (буннан кейин текстте – жуўапкер деп жүритиледи)нан 44 869 004,70 сом тийкарғы қарызы ҳәм 71 423 442,62 сом пеняны өндириўди сораған. Суд мәжилисинде қатнасқан даўагер ўәкили даўа талапларын қоллапқуўатлап, ҳәзирги ўақытта қарыздарлығы толық төленгенлигин, сол себепли даўа арзаны толық қанаатландырыўды сорады. Жуўапкер ўәкили суд мәжилисине келмеди ҳәм ѳзиниң жазба пикирин усынбады. Суд истеги ҳүжжетлерде жуўапкердиң суд мәжилиси ҳаққында тийисли тәртипте хабардар қылынғанлығын тастыйықлаўшы ҳүжжет бар екенлигин есапқа алып, исти Ѳзбекстан Республикасының Экономикалық процессуал кодекси (буннан кейин текстте – ЭПК деп жүритиледи) 128 ҳәм 170-статьяларына муўапық жуўапкер ўәкилиниң қатнасыўысыз көрип шығыўды лазым тапты. Суд исте қатнасқан даўагер ўәкилиниң түсиндирмелерин тыңлап, истеги ҳүжжетлерге ҳуқықый баҳа берип, төмендеги жағдайларға тийкарланып даўа арзаны қанаатландырыўсыз қалдырыўды мақул тапты. Өзбекстан Республикасының Пуқаралық кодекси (буннан кейин текстте – ПК деп жүритиледи) 8 ҳәм 234-статьяларына тийкарланып, миннетлемелер шәртнамадан, зыян жеткизиў нәтийжесинде ҳәмде усы Кодексте көрсетилген басқа тийкарлардан келип шығады. Бул жағдайда тәреплердиң миннетлемелери электр энергиясы тәмийнаты шәртнамасынан келип шыққан. ПКниң 468-статьясына муўапық энергия тәмийнаты шәртнамасына тийкар энергия менен тәмийинлеўши шөлкем тутастырылған тармақ арқалы абонентке энергия берип турыў миннетлемесин алады, абонент болса қабыл қылынған энергия ҳақысын төлеў, сондай-ақ шәртнамада нәзерде тутылған энергия пайдаланыў тәртибине әмел қылыў, пайдаланыўындағы энергетика шақапшаларынан пайдаланыў қәўипсизлигин ҳәмде өзи пайдаланатуғын энергиядан пайдаланыў әсбап ҳәм үскенелериниң сазлығын тәмийинлеў миннетлемесин алады. Истеги ҳүжжетлерден анықланыўынша, тәреплер ортасында 2024-жыл 19-февраль күни дүзилген шәртнаманың I бөлимине муўапық «кәрхана» «тутыныўшы»ға жалғанған электр тармақлары арқалы электрэнергиясын жеткизип бериў миннетлемесин, «тутыныўшы» болса пайдаланған электр энергиясы ҳақысын ѳз ўақтында төлеў миннетлемесин алған. Шәртнамаға муўапық тутыныўшы менен кәрхана ортасындағы ѳз-ара есапкитаплар ушын есап-китап дәўири бир айды қурайтуғынлығы көрсетилген ҳәм тутыныўшыға ѳзиниң пайдаланған электр энергиясы ушын ѳз ўақтында есапкитап қылып барыў миннетлемеси жүклетилген. ПКниң 236-статьясына тийкар миннетлемелер миннетлеме шәртлерине ҳәм нызам ҳүжжетлери талапларына муўапық, бундай шәртлер ҳәм талаплар болмағанда ис-қатнасықлары әдетлерине яки әдетте қойылатуғын басқа талапларға муўапық лазым дәрежеде орынланыўы керек. Жуўапкер шәртнама миннетлемесин лазым дарежеде орынламағанлығы себепли 2024-жыл 01-октябрь жағдайына оның 44 869 004,70 сом тийкарғы қарызы ҳәм 71 423 442,62 сом пеня қарыздарлығы жүзеге келген. Сол себепли даўагер жуўапкерден 44 869 004,70 сом тийкарғы қарызы ҳәм 71 423 442,62 сом пеняны өндириўди сорап судқа даўа арза менен мүрәжаат еткен. Бирақ даўагер тәрепинен усынылған мағлыўматнамаға көре, жуўапкер тәрепинен қарыздарлық ҳәм пеня даўа арза киритилгенинен кейин толығы төленип сапластырылған. Бул жағдайлар истеги шәртнама, салыстырыў акти, талапнама, мағлыўматнама ҳәм басқа да ҳүжжетлер менен тастыйықланады. Сонлықтан, суд даўагердиң тийкарғы қарыз ҳәм пеняны өндириў ҳаққындағы талапларын қанаатландырыўсыз қалдырыўды лазым тапты. Буннан тысқары, ЭПК 118-статьясының биринши, екинши ҳәм алтыншы бѳлимлерине муўапық суд қәрежетлери исте қатнасыўшы шахслардың қанаатландырылған даўа талаплары муғдарына муўапық түрде олардың мойнына жүклетиледи. Шешиўши қарар ѳз пайдасына шығарылған тәрепке ис бойынша қылынған барлық суд қәрежетлериниң орны, ҳәттеки басқа тәреп мәмлекетлик бажыны тѳлеўден азат етилген болса да усы басқа тәреп есабынан қапланады. Егер даўагер тәрепинен билдирилген неустойканы ѳндириў ҳаққындағы талап тийкарлы болып, бирақ оның муғдары нызам ҳүжжетлеринде белгиленген ҳуқықтан пайдаланылған ҳалда суд тәрепинен кемейтирилген болса, суд қәрежетлериниң кемейтирилиўи есапқа алынбаған ҳалда ѳндирилиўи лазым болған неустойка суммасынан келип шыққан ҳалда, суд қәрежетлери жуўапкердиң мойнына жүклетилиўи лазым. Сондай-ақ, Өзбекстан Республикасы «Мәмлекетлик бажы ҳаққында»ғы Нызамына қосымша қылынған Мәмлекетлик бажы ставкалары муғдарларының 2-бәнди «а» киши бәндинде мүлкий түске ийе даўа арзалар ушын даўа баҳасының 2 пайызы муғдарында, бирақ базалық есаплаў муғдарының 1 есесинен кем болмаған муғдарда мәмлекетлик бажы ҳәм Ѳзбекстан Республикасы Жоқарғы суды Президиумының 2018-жыл 25-октябрьдеги РС-59-18-санлы қарарына өзгерис киритиў ҳаққындағы Ѳзбекстан Республикасы Жоқарғы суды Президиумының 2022-жыл 28-декабрдеги РС-71-22-санлы қарарында барлық ислер бойынша базалық есаплаў муғдарының 10 пайызы муғдарында почта қәрежети тѳленетуғынлығы кѳрсетилген. Өзбекстан Республикасы Президентиниң 2025-жыл 02-июндеги «Ис ҳақи, пенсиялар, стипендиялар ҳәм напақалар муғдарын асырыў ҳаққында»ғы ПФ-91-санлы Пәрманына тийкар 2025-жыл 1-августтан баслап базалық есаплаў муғдары 412 000 сом етип белгиленген. Сондай-ақ, даўагер тәрепинен ис бойынша алдыннан 41 200 сом почта қәрежети тѳленген. Сол себепли, суд жуўапкерден республика бюджетине 2 325 848,94 сом мәмлекетлик бажы, даўагер пайдасына 41 200 сом почта қәрежетин ѳдириўди лазым тапты. Жоқарыдағыларға тийкар ҳәм Өзбекстан Республикасының Экономикалық процессуал кодекси 118, 176-179-статьяларын басшылыққа алып, суд ҚАРАР ЕТТИ: Даўа арза қанаатландырыӯсыз қалдырылсын. Жуўапкер «ХХХ» унитар кәрханасынан даўагер «ХХХ» акционерлик жәмийети пайдасына 41 200 сом почта қәрежети өндирилсин. Жуўапкер «ХХХ» унитар кәрханасынан республика бюджетине 2 325 848,94 сом мәмлекетлик бажы өндирилсин. Шешиўши қарар қабыл етилгеннен кейин бир айлық мүддет ѳткеннен соң нызамлы күшине киреди. Шешиўши қарар нызамлы күшине киргеннен соң орынлаў хатлар берилсин. Шешиўши қарар қабыл етилген күннен баслап бир ай ишинде усы суд арқалы Қарақалпақстан Республикасы судына апелляциялық тәртибинде яки нызамлы күшине кирген ҳәм апелляция тәртибинде көрилмеген шешиўши қарары үстинен ол нызамлы күшине кирген күннен баслап алты ишинде кассация тәртибинде шағым (прокурор протест) келтириўге ҳақылы. Судья Б.Т.Бекмуратов