Решение #2854540 Экономические

****-сонли иқтисодий иш судья **** Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Беруний тумани ****5 йил 3 ноябрь Беруний туманлараро иқтисодийсудисудьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси **** котибалигида, даъвогар вакили юрисконсульт **** (**** йил 3 январь кунги ****-сонли ишончнома) нинг иштирокида, Давлат мулки объектларидан самарали фойдаланиш маркази **** Республикаси ҳудудий бошқармасининг “JAYHUN OMAD SHAMOLI” масъулияти чекланган жамияти билан тузилган **** йил 2 майдаги ****-сонли ижара шартномасини бекор қилишни ва беш кун ичида ижара объектини топшириш **** юклашни ҳамда ****,**** ижара тўловини ундиришни сўраган даъво аризасига асосан қўзғатилган иқтисодий ишни суднинг ўз биносида видеоконференцалоқа режимидаги очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Даъвогар Давлат мулки объектларидан самарали фойдаланиш маркази **** Республикаси ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) жавобгар “JAYHUN OMAD SHAMOLI” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади) билан тузилган **** йил 2 майдаги ****-сонли ижара шартномасини бекор қилишни ва беш кун ичида ижара объектини топшириш **** юклашни ҳамда ****,**** ижара тўловини ундиришни сўраган. Суднинг **** йил 13 октябрдаги **** билан ишга **** Республикаси Саноат зоналарини бошқариш дирекцияси (бундан буён матнда – учинчи шахс деб юритилади) низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъво талабларини қўллабқувватлаб, жавобгар томонидан шартнома **** ****, жавобгар **** ва **** йилнинг шу даврига қадар ижара тўловларини тўламаганлигини таъкидлаб, шартномани бекор қилишни ва жавобгарга ижара объектини топшириш **** юклашни ҳамда ****,34 тўловини ундиришни сўради. Жавобгар ва учинчи шахс вакиллари суд **** қатнашмади ва ўзларининг ёзма фикрларини судга **** қилмади. Суд иш ҳужжатларида уларнинг суд муҳокамасининг **** ва жойи **** тегишли тартибда хабардор қилинганлигини тасдиқловчи ҳужжат мавжуд эканлигини ҳисобга олиб, ишни Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда – ИПК деб юритилади) **** ва ****моддаларига мувофиқ уларнинг вакиллари иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб ҳамда ишдаги тўпланган ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидагиларга асосан даъво аризасини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда – ФК) нинг 8 ва ****-моддаларига асосан, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафларнинг **** давлат кўчмас мулкини ижарага бериш шартномасидан келиб чиққан. Ишдаги ҳужжатлардан кўринишича, тарафлар ўртасида **** йил 2 майда ****-сонли давлат кўчмас мулкини ижарага бериш шартномаси тузилган бўлиб, мазкур шартномага асосан жавобгарга Беруний тумани, Жайхун МФЙ Қурувчилар кўчасида жойлашган учинчи шахснинг балансидаги бўш турган хонасининг **** кв.м майдони ижарага берилган. Ушбу шартномага асосан тузилган **** йил 19 мартдаги қўшимча келишувга асосан **** йил учун жами **** сўм ижара тўловини тўлаш белгиланган. Жавобгар томонидан ижара тўловлари кечиктирилганлиги сабабли даъвогарнинг даъво аризаси асосида Беруний туманлараро иқтисодий суди томонидан ****-сонли иқтисодий иш кўриб чиқилиб, суднинг **** йил 17 сентябрь кунги ҳал қилув қарори билан жавобгардан даъвогар фойдасига ****,**** асосий қарз, ****,**** пеня ундирилган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 декабрдаги ****-сон қарорига илова ҳисобланган “Давлат мулкини ижарага бериш тартиби тўғрисида” ги Низом (бундан буён матнда – Низом) нинг 68-бандида ижарага берувчи ижара шартномаси амал қиладиган муддат мобайнида ижарага олувчи томонидан зиммасига олинган **** лозим **** **** назорат қилиб бориши белгиланган. Низом 55-бандининг иккинчи хатбошиси ва тарафлар ўртасидаги тузилган шартноманинг 5.4 ва 7.1 бандларига асосан, ижара тўлови ижара шартномасида кўрсатилган муддатларда навбатдаги давр (чорак ёки ой) учун **** фоиз олдиндан тўлаш шаклида амалга оширилади деб белгиланган. Ижара шартномасининг 7.4-бандига асосан, шартноманинг амал қилиш муддати кейинги йилга ўтганди ёки узайтирилганда, ижара **** миқдорини ўзгартириш **** келишув (шартнома) тузилиб, унда ижара **** тўлови миқдори ижара **** ставкаларининг энг кам миқдори ўзгарганига мутонасиб тарзда ўзгартирилади. Жавобгар томонидан **** йил учун белгиланган ижара тўловлари тўлиқ тўланмаган. Бироқ, жавобгар томонидан ижара объекти балансда **** бугунги кунгача топширилмаган. Шу сабабли мазкур низо келиб чиққан. Даъвогар томонидан жавобгар ва учинчи шахсга ижара шартномасини бекор қилиш бўйича **** йил 26 август кунги ****-сонли таклиф юборилган. Жавобгар ва учинчи шахс томонидан таклифга жавоб қайтарилмаган. ФК ****-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига кўра, агар ушбу Кодексда, бошқа қонунларда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, шартнома тарафларнинг келишувига мувофиқ ўзгартирилиши ва бекор қилиниши мумкин. Тарафлардан бирининг талаби билан шартнома суд томонидан **** қуйидаги ҳолларда ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин: 1)иккинчитарафшартномани жиддий равишда бузса; 2)ушбуКодекс,бошқа қонунлар ва шартномада назарда тутилган ўзга ҳолларда. ФКнинг ****-моддасига асосан шартнома қандай шаклда тузилган бўлса, уни ўзгартириш ёки бекор қилиш тўғрисидаги келишув ҳам шундай шаклда тузилади, башарти қонунчиликдан, шартнома ёки иш муомаласи одатларидан бошқача тартиб келиб чиқмаса. Бир тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифга иккинчи тарафдан рад жавоби олганидан кейингина ёки таклифда кўрсатилган ёхуд қонунда ёинки шартномада белгиланган муддатда, бундай муддат бўлмаганида эса – ўттиз кунлик муддатда жавоб олмаганидан кейин, шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** талабни судга **** этиши мумкин. ФКнинг ****-моддасига кўра, мулк ижараси шартномаси бўйича ижарага берувчи ижарага олувчига **** эвазига мол-мулкни **** эгалик қилиш ва фойдаланиш ёки фойдаланиш учун топшириш **** олади. ФК ****-модда биринчи қисмига асосан, ижарага олувчи мол-мулкдан фойдаланганлик учун **** ўз **** тўлаб туриши шарт. ФК ****-модда биринчи қисмининг тўртинчи хатбошисига асосан, шартномада белгиланган тўлов муддатини кетма-кет икки мартадан ортиқ бузиб, мол-мулкдан фойдаланганлик учун **** тўламаса, мулк ижараси шартномаси ижарага берувчининг талаби билан суд томонидан муддатидан олдин бекор қилиниши мумкин. Ушбу ҳолатда суд жавобгар томонидан ижара шартномаси шартларида келтирилган тўлов муддати кетма-кет икки мартадан ортиқ бузилиб келинганлиги сабабли шартнома даъвогарнинг талаби билан бекор қилиниши мумкин деб ҳисоблайди. Ушбу ҳолатда суд ижара шартномасини бекор қилиш **** хулосага келганлиги сабабли жавобгарга ижара объектини топшириш **** юклаш лозим деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддасига асосан, пул маблағларини ундириш ёки мол-мулкни топшириш билан боғлиқ бўлмаган муайян ҳаракатларни амалга ошириш **** юклатиш тўғрисидаги талаб қаноатлантирилганда суд ҳал қилув қарорининг хулоса қисмида амалга оширилиши керак бўлган ҳаракатларни, шу ҳаракатларни амалга ошириши шарт бўлган шахсни, шунингдек уларнинг амалга оширилиш жойи ва муддатини кўрсатади. Даъвогар жавобгардан ****,**** ижара тўловини ундиришни сўраган. Ушбу ҳолатлар ишдаги шартнома, қўшимча келишув, ишда иштирок этувчи шахсларнинг кўрсатмалари ва бошқа да ҳужжатлар билан тасдиқланади. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Шу боис, суд даъвогарнинг ****,**** ижара тўловини ундириш тўғрисидаги талаби асосли деб ҳисоблаб, тўлиқ қаноатлантиришни лозим топди. Бундан ташқари, ИПК ****-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ҳал қилув қарори ўз фойдасига чиқарилган тарафга иш бўйича қилинган барча суд **** ўрни, гарчи бошқа тараф давлат божини тўлашдан озод этилган бўлса ҳам ушбу бошқа тараф ҳисобидан қопланади. Даъвогар томонидан иш бўйича олдиндан **** сўм почта **** тўланган. Шу боис, суд жавобгардан даъвогар фойдасига **** сўм почта ****, республика бюджетига ****,**** давлат божи ҳамда суд **** видеоконференцалоқа режимида ўтказилганлиги сабабли Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисобварағига **** сўм суд **** ундиришни лозим топди. Юқоридагиларга асосан ва Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларини қўллаб, суд Қ А РОРҚ И Л Д И : Даъво аризаси тўлиқ қаноатлантирилсин. Даъвогар Давлат мулки объектларидан самарали фойдаланиш маркази **** Республикаси ҳудудий бошқармаси ва “JAYHUN OMAD SHAMOLI” масъулияти чекланган жамияти билан тузилган **** йил 2 майдаги ****-сонли ижара шартномаси бекор қилинсин. Жавобгар “JAYHUN OMAD SHAMOLI” масъулияти чекланган жамиятига ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан сўнг беш кун муддат ичида Беруний тумани, Жайхун МФЙ Қурувчилар кўчасида жойлашган **** Республикаси Саноат зоналарини бошқариш дирекциясининг балансидаги бўш турган хонасининг **** кв.м майдонини даъвогарга топшириш **** юклансин. Жавобгар “JAYHUN OMAD SHAMOLI” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар **** мулки объектларидан самарали фойдаланиш маркази **** Республикаси ҳудудий бошқармасининг фойдасига ****,**** ижара тўлови ҳамда **** сўм почта **** ундирилсин. Жавобгар “JAYHUN OMAD SHAMOLI” масъулияти чекланган жамиятидан республика бюджетига ****,**** давлат божи ундирилсин. Жавобгар “JAYHUN OMAD SHAMOLI” масъулияти чекланган жамиятидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисобварағига **** сўм суд **** видеоконференцалоқа режимида ўтказилганлиги билан боғлиқ суд **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд орқали **** Республикаси судига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериши ёхуд прокурор протест келтириши мумкин. Судья Ж.Ж.Аманиязов