Решение #2854618 Экономические

4-****-2503/****-сонлииқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5йил3 ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нинг котиблигида, даъвогар“VODIY DO`LANASI”хусусий ****нинг жавобгар“KO`KLAM-SAFAR-PARRANDA”фермер хўжалигидан7.****.****сўм асосий қарз,3.****.****сўм пеняундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “VODIY DO`LANASI”хусусий **** (бундан буён матнда даъвогар ёки****деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“KO`KLAM-SAFAR-PARRANDA” фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгар ёкиФХдеб юритилади)дан7.****.****сўм асосий қарз,3.****.****сўм пеняундиришни сўраган. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилингантарафлар, вакил иштирокини таъминлашмади.Бироқ, суд муҳокамасига қадар **** раҳбари томонидан ишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқиш **** 03.11.**** йилдаги 12-сонли ёзма илтимоснома **** этилган.Шу сабабли суд, ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****моддаларига асосануларнинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвониқисманқаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,тарафларўртасида2021йил18 февралда9-сонлишартнома (бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигабиноаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Шартноманинг 1-бандига кўра,ФХумумий қиймати****.****.****сўм бўлганолтингугурт кукунимаҳсулотинисотиш,****эсасотиб олган маҳсулоти учун тўловларни амалга ошириш**** ўз зиммасига олган. Даъвогар томонидан**** йил 18 августдаги тўлов ҳужжатигажавобгарнинг ҳисоб ****7.****.**** сўмлик пул маблағлари ўтказилган бўлса-да, бироқ жавобгар томонидан****маҳсулот етказиб берилмаганлиги натижасида**** олдида7.****.**** сўмликқарздорлик вужудга келган. Ушбу қарзниихтиёрий равишда тўлаб бериш**** ****29.08.**** йилдаги6-сонли талабномасиФХтомониданоқибатсизқолдирилган.Шу 2 сабаблидаъвогар судга жавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмигаасосан**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** шартномадан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасида**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги белгиланган. ФКнинг****-моддасига биноан маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигамувофиқ, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмайди. Жавобгарнинг мавжуд қарзи иш материалларидаги шартнома,талабнома,тўлов ҳужжати,даъвогар томонидан бир томонлама тасдиқланганўзаросолиштирма далолатномабилан ўз исботини топади. Бироқ, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг жавобгар томонидан асосий қарз суммаси тўлиқ тўлаб берилган.Ушбу ҳолат ишдаги тўлов ҳужжатлари ва **** судга **** этганёзмамаълумотномаси билан тасдиқланади.Шу сабабли суд, даъвонинг асосий қарз ундириш **** талабинирад қилишни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгардан “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни (бундан буён матнда Қонун деб юритилади)га асосан3.****.**** сўм миқдоридапеня ундириш талаби билдирилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Қонуннинг 25-моддасигакўра,товарларни етказиб бериш муддатлари кечиктириб юборилган, тўлиқ етказиб берилмаган, ишлар **** ёки хизматлар кўрсатилмаган ҳолларда, товар етказиб берувчи (пудратчи) сотиб олувчига (буюртмачига) кечиктирилган ҳар бир кун учун **** **** қисмининг 0,5 фоизи миқдорида пеня тўлайди, бироқ бунда пенянинг умумий суммаси етказиб берилмаган товарлар, **** ишлар ёки кўрсатилмаган хизматлар баҳосининг 50 фоизидан ошиб кетмаслиги лозим.Пеняни тўлаш шартнома **** бузган тарафни товарларни етказиббериш муддатларини кечиктириб юбориш, тўлиқ 3 етказиб бермаслик, ишларни **** ёки хизматларни кўрсатмаслик оқибатида етказилган зарарни қоплашдан озод этмайди. Даъвогар томонидан пеня суммаси**** йил январдан **** йил апрель ойига қадар 3.****.****сўм миқдорида ҳисобланган.Ушбу ҳолатда даъвонинг пеня ундириш **** талаби асосли бўлиб ҳисобланади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарори 4-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириш тўғрисидаги талабини қисман,яъни1.****.**** сўмга қаноатлантиришни,қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билантасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъвобаҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд,даъво қисманқаноатлантирилганлиги сабабли суд **** жавобгарнингзиммасига юклашни,ундан даъвогар фойдасига олдиндан 4 тўланган41.****сўм почта ****ҳамда****.****сўм давлат божи ундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг ****,****, ****,****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд Қ Р Р ҚИЛДИ: Даъво қисманқаноатлантирилсин. Жавобгар“KO`KLAM-SAFAR-PARRANDA” фермер хўжалигидан даъвогар“VODIY DO`LANASI” хусусий **** фойдасига1.****.**** сўмпеня, олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ҳамда****.****сўм давлат божи ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро ****си берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****