Решение #2855040 Экономические

********-сонли иқтисодий иш судья **** Ўзбекистон Республикаси номидан Ҳал қилув қарори Жиззах шахри **** йил 31 октябрь Жиззах туманлараро иқтисодий суди судьяси **** раислигида, судья ёрдамчисиА.Турғунбоевнинг котиблигида, даъвогар«Худудий электр тармоқлари» ****жавобгар"Y NGI REKORD"фермер хўжалигиҳисобидан даъвогар«Худудий электр тармоқлари» **** фойдасига72.****.****сўм асосий қарзва 6.****.****сўм пеня ундириш тўғрисидагидаъво аризаси бўйича ишни, даъвогар вакилиН.Достонов(ишончнома асосида) важавобгар"Y NGI REKORD"фермер хўжалигивакили **** (тингловчи)иштирокида,Жиззах туманлараро иқтисодий суди биносида суд **** муҳокамасида кўриб чиқиб, қуйидагиларни-, АНИҚЛАДИ: «Худудий электр тармоқлари» **** (кейинги ўринларда даъвогар деб юритилади)ва“Y NGI REKORD” фермер хўжалиги (кейинги ўринларда жавобгар деб юритилади)ўртасида улгуржи истеъмолчилар учун электр таъминоти шартномаси тузилган. Ушбу шартномага кўра,«Худудий электр тармоқлари» ****томонидан“Y NGI REKORD” фермер хўжалигига электр энергияси етказиб берилганлиги, бироқ“Y NGI REKORD” фермер хўжалигитомонидан тўловлар ўз **** амалга оширилмаганлиги сабабли****йил6 октябрьҳолатига79.****.**** сўм қарздорлик вужудга келганлиги ва ушбу қарздорлик тўлаб берилмаганлиги баён қилиниб,жавобгар“Y NGI REKORD” фермер хўжалигидан даъвогар«Худудий электр тармоқлари» ****фойдасига фойдаланилган электр энергиясидан бўлган72.****.****сўм асосий қарз,ва6.****.****сўм пеняундириш сўралган. Ишни кўриш **** ва жойи тўғрисида тегишли равишда хабардор қилинган жавобгар суд **** вакил иштирокини таъминламади. Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодексининг ****моддаси иккинчи қисмига кўра, иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган даъвогар суд **** келмаса, даъвогарнинг ишни унинг йўқлигида кўриш тўғрисидаги аризаси бўлган ****, низо унинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Ушбу модданинг учинчи қисмига кўра, иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу сабабли, суд ишни жавобгар вакилининг иштирокисиз кўришни лозим топди. Суд **** иштирок этган даъвогар вакилидаъво аризадаги **** такрорлаб, жавобгар вакили томонидан суд **** **** қадар қарздорликни сўндириш чоралари кўрилмаганлиги сабабли,даъво аризани қаноатлантиришни сўради. Суд, даъвогар вакилларининг иш бўйича берган кўрсатмасини тинглаб, ишдаги ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, қуйидаги асосларга кўра, даъво талабларини қисман қаноатлантиришни лозим топди. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, «Худудий электр тармоқлари» **** (****) ва “Y NGI REKORD” фермер хўжалиги(Истеъмолчи)ўртасида улгуржи истеъмолчилар учун электр таъминоти шартномаси тузилган. Шартноманинг 1-бандига кўра, ушбу шартнома билан **** уланган тармоқ орқали Истеъмолчига электр энергиясини етказиб бериш, Истеъмолчи эса истеъмол қилинган энергия **** ўз **** тўлаш **** олган. Шартноманинг 3.6-бандига мувофиқ, Истеъмолчига электр энергиясини етказиб бериш келгуси ҳисоб-китоб даври бошланишидан олдин шартномавий энергия миқдори қиймати учун **** фоизлик олдиндан **** тўланганидан сўнг амалга оширилади. Даъвогар «Худудий электр тармоқлари» **** томонидан шартнома шартлари **** ҳолда жавобгарга электр энергияси етказиб берилган бўлса-да, жавобгар “Y NGI REKORD” фермер хўжалиги томонидан шартнома шартлари лозим **** **** тўловлар ўз **** амалга оширилмаган. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига мувофиқ ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буён матнда – ФК деб юритилади) ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, энергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш **** олади, абонент эса қабул қилинган энергия **** тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасига кўра, энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга энергия таъминоти шартномасида назарда тутилган миқдорда ва тарафлар келишган энергия бериш тартибига амал қилган ҳолда энергия бериши лозим.Энергия билан таъминловчи ташкилот берган ва абонент қабул қилган энергия миқдори ўлчов асбоблари кўрсаткичлари билан аниқланади. ФКнинг ****-моддасига кўра, агар қонун ҳужжатларида ёки энергия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, энергия **** абонент амалда қабул қилган энергия миқдори учун тўланади, бу миқдор ушбу Кодекснинг****-моддасигамувофиқ аниқланади. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Аниқланишича, шартнома бўйича истеъмол қилинган электр энергияси ҳисоб-китоби қилинган ва****йил6 октябрьҳолатида жавобгар “Y NGI REKORD” фермер хўжалигининг фойдаланилган электр энергиясидан қарздорлиги79.****.**** сўмни ташкил этган.Бироқ,“Y NGI REKORD” фермер хўжалиги«Худудий электр тармоқлари» **** томонидан етказиб берилган электр энергияси **** тўламасдан, ушбу қонун нормаси ва шартнома талабларини бузган. Суд **** даъвогар томонидан **** қилинган **** йил30 октябрдаги№****сонли маьлумотнома **** қилиб, судга мурожаат қилгандан сўнг жавобгар томониданқисман 20.****.**** сўмтўлов амалга оширилганлиги ва унинг бугунги кундагиқарздорлик52.****.****сўмни ташкил этиши маълум бўлди. Мазкур ҳолатда суд, даъвогарнинг жавобгардан52.****.****сўмасосийқарздорликни ундириш тўғрисидаги даъво талабини асосли деб ҳисоблаб, уни қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Шунингдек, даъво талабида жавобгардан тўлов кечиктирилган кунлар учун6.****.****сўм пеня ундириш ҳам сўралган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 3.12-бандида, ҳисоб-китоб ойидан кейинги календар ой тугагач қарздорлик тўлов муддати ўтган деб ҳисобланиши ва тўлов муддати ўтган ҳар бир кун учун истемолчига тўлов муддати ўтган сумманинг 0.1 фоизи миқдорида, электр энергияси махсус тартибда етказиб бериладиган **** учун эса 0.2 фоиз миқдорида пеня ҳисоблаб ёзилиши, бунда пенянинг умумий миқдори, муддати ўтган қарздорликнинг 50 фоизидан ошмаслиги белгиланган. Жавобгар шартнома бўйича олган **** лозим **** ****. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодексининг ****-моддасига кўра, Агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. ЎзР ФК ****-моддасига кўра, агар кредитор қасддан ёки эҳтиётсизлик туфайли **** **** мумкин бўлмаслиги юз беришига ёки **** туфайли етказилган зарар миқдорининг кўпайишига кўмаклашган бўлса, шунингдек кредитор **** **** етказилган зарарни камайтириш чораларини қасддан ёки эҳтиётсизлик туфайли кўрмаган бўлса, суд ишнинг ҳолатларига қараб тўланадиган **** миқдорини камайтиришга ёки кредиторга **** тўлашни батамом рад этишга ****. ЎзР ФКнинг ****-моддасида эса, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўринибтурса, суд неустойкани камайтиришга **** эканлиги, бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши кераклиги кўрсатилган. Даъвогар қарзни ўз **** ундириш чорасини кўрмаганлиги, пенянинг вужудга келиши ва кўпайишига сабаб бўлганлини инобатга олиб, суд, даъвогарнинг 6.****.****сўмпеня ундириш талабини****.****сўмга қаноатлантиришни, қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим деб топди. Бундай ҳолатда, суд иш ҳужжатларини текшириб чиқиб, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги далилларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, даъвогарнинг даъво талабини қисман қаноатлантиришни, жавобгар“Y NGI REKORD” фермер хўжалигидан даъвогар «Худудий электр тармоқлари» **** фойдасига52.****.****сўм электр энергиясидан бўлган асосий қарздорлик, ****.****сўм пеня,суд **** масаласини муҳокама қилиб,жавобгдан даъвогар фойдасига 41.****сўм почта ****, жавобгардан Республика бюджетига1.****.****сўм давлат божи ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд-, ҚА Р О РҚИ Л Д И : Даъвогарнинг даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“Y NGI REKORD” фермер хўжалигидан даъвогар «Худудий электр тармоқлари» **** фойдасига52.****.****сўм электр энергиясидан бўлган асосий қарз,****.****сўм пеня ҳамда41.****сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар“Y NGI REKORD” фермер хўжалигидан Республика бюджетига1.****.****сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти ёхуд ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация шикояти (протести) бериши мумкин. Апелляция ёки кассация тартибида кўрилмаган иш тафтиш тартибида кўриб чиқилмаслиги ишда иштирок этувчи шахсларга тушунтирилсин. Судья ****