Решение #2855300 Экономические

****-сонли иш Биринчиинстанциясудида ишни кўрган судья**** Апелляция инстанциясудида маърузачисудья**** Тафтиш инстанцияси судида маърузачисудьяО.Қурбонов ҚАШҚАДАРЁ ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ А Р О РИ Қарши шаҳри ****5йил31 октябрь Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати тафтишинстанциясида раислик қилувчи****, ҳайъат аъзолари судьялар****ва О.Қурбоновдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчисиШ.Хужаёровнинг котиблигида,Касби туман фермерлар кенгаши вакили ****(ишончнома асосида),«**** **** ****» фермер хўжалигираҳбари ****,вакили ****(ишончнома асосида), «Ind r m gr » масъулияти чекланган жамияти хорижий **** вакиллари ****, ****(ишончнома асосида) лар иштирокида,Касби туманларароиқтисодий судининг**** йил 22 январдагиҳал қилув қарори ваҚашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг**** йил 3 апрелдаги қарориустиданКасби туман фермерлар кенгаши«**** **** ****» фермер хўжалигиманфаатидакелтирилган тафтиш тартибидаги шикояти асосидаишни вилоят суди биносидаўтказилганочиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: «Ind r m gr » масъулияти чекланган жамияти хорижий ****(бундан буён матнда – даъвогардеб юритилади)Касби туманларароиқтисодий судигадаъвоариза билан мурожаат қилиб,«**** **** ****» фермер хўжалиги(бундан буён матнда–жавобгардеб юритилади)ҳисобидан **** сўм асосий қарз, **** сўм **** фоизи, **** сўм қуритиш-тозалаш хизмати ****, **** сўм жарима ундиришнисўраган. Касби туманларароиқтисодий судининг**** йил 22 январдаги ҳал қилув қарорибиландаъво талаблари қисманқаноатлантирилиб,жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига **** сўм асосий қарз, **** сўм қуритиш-тозалаш хизмати ****, **** сўм жарима, **** сўм почта ****, **** сўм давлат божи ундириш белгиланган. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилган. Жавобгарнинг қарши даъво талабларини қаноатлантириш рад этилган. Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг**** йил 3 апрелдагиқарори биланКасби туманларароиқтисодий судининг**** йил 22 январдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз, Касби туман фермерлар кенгаши томонидан жавобгар манфаатида келтирилган апелляция шикояти эса қаноатлантирилмасданқолдирилган. Касби туман фермерлар кенгаши жавобгар манфаатида тафтиш тартибидагишикояти билан мурожаат қилиб, ундақуйиинстанция суд қарорларибекор қилиш ва даъвогарнинг даъво аризасиниқаноатлантиришни рад этишҳамда қарши даъво талабларини қаноатлантиришсўралган. Суд **** иштирок этганКасби туман фермерлар кенгашивакили важавобгарраҳбариҳамда жавобгарвакили тафтиш шикоятида келтирилган **** қўллаб-қувватлаб, уни қаноатлантиришни сўрашди. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакилларитафтиш шикоятига нисбатан эътироз билдириб,қўйи инстанциясуд ҳужжатлариниўзгаришсиз, тафтиш тартибидаги шикоятни эса қаноатлантирмасдан қолдиришни сўрашди. Судлов ҳайъати ишда иштирок этган шахснинг тушунтиришларини тинглаб, тафтиш шикоятидаги **** иш материаллари ва **** этилган ҳужжатлар билан бирга ўрганиб чиқиб, муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра тафтиш шикоятини қисман қаноатлантиришни ҳамда апелляция инстанцияси судининг қарорини бекор қилиб, ишни янгидан кўриш учун шу суднинг апелляция инстанциясига юборишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан, Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олиниши, шунингдек, 55-моддасининг учинчи қисмида, ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд муҳокамаси жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича,тарафларўртасидатузилган**** йил6 февралдаги****-сонли пахта хом-ашёсини етиштириш ва етказиб бериш бўйича контрактация шартномасининг 1.1 ва 1.2-бандларига кўра, жавобгар(хўжалик)даъвогар(харидор)га **** йил ҳосилидан 23 гектар ер майдонидан 62,1 тонна пахта хом-ашёсини етиштириш ва етказиб бериш ****,даъвогар(харидор) эса пахта хом ашёсини қабул қилиш ва унинг **** тўлаш ****олган. Шартноманинг 2.7-бандига мувофиқ, молиялаштириш **** шартноманинг қиймати 1 кг пахта хом-ашёси учун **** сўм базавий нарх ҳисобида белгиланган. Шартноманинг 2.7 ва 1.1-бандларидан келиб чиққан ҳолда даъвогар жавобгарни ******** **** сўм пул ва 97**** **** сўм маҳсулот кўринишида, жами******** **** сўм молиялаштирган. Шартнома бўйича жавобгар(хўжалик)томонидан даъвогар(харидор)га 62.1 тонна миқдорида маҳсулот топширилиши лозим бўлсада,жавобгар(хўжалик)томонидан даъвогар(харидор)гақисман 37.**** кг маҳсулот топширганбўлиб, етказиб берилган маҳсулот******** сўм(37.**** кг***** сўмдан)ни ташкил этган. Шунингдек, тарафлар ўртасида **** йил 6 январдаимзоланган7-сонли қўшимча келишувга асосанжавобгарнинг ёзма розилигибилан**** йил пахта ҳосилиданбўлган70**** **** сўм қарздорлик,**** йил пахта ҳосили **** қоплашга келишилган. Хусусан, даъвогар томониданберилган бўнак маблағлари ******** **** сўм +жавобгарнинг**** йилданқолдиққарздорлик 70**** **** сўм –жавобгар томониданетказиб берилган маҳсулот**** ************сўм = қолдиқ78**** **** сўмқарздорликни ташкил этган. Ушбу қарздорлик етказиб берилган пахта хом-ашёси ва берилган бўнак маблағлариҳамдаишдаги электрон ****-фактураларбилан тасдиқланган. Шубоис, биринчиинстанциясудидаъвонинг **** сўм асосий қарз ундириш талабиниқаноатлантириш ****хулосагакелган. Чунки,Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бунданбуёнматндаФК деб юритилади)нинг ****-моддасигакўра,**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасида,**** **** шартларига мувофиқ, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак, ****-моддасида **** **** бир томонлама бош тортиш ва шартнома шартларини бир томонлама ўзгартиришга йўл қўйилмайди. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра,контрактация шартномасига мувофиқ қишлоқ хўжалиги маҳсулотини етиштирувчи қишлоқ хўжалиги маҳсулотини қайта ишлаш ёки сотиш учун бундай маҳсулотни харид қиладиган шахсга – тайёрловчига шартлашилган муддатда топшириш (топшириб туриш) **** олади, тайёрловчи эса бу маҳсулотни қабул қилиш (қабул қилиб туриш), унинг **** шартлашилган муддатда муайян баҳода тўлаш (тўлаб туриш) **** олади. Шартноманинг 2.6-бандига кўра, пахтани қуритиш ва тозалаш **** жавобгар зиммасига олганбўлиб, тарафлар ўртасида расмийлаштирилган ****фактура асосида қуритиш ва тозалаш бўйича кўрсатилган **** **** сўмлик хизматлар **** жавобгар томонидантасдиқланган. Шунга мувофиқ, биринчи инстанция суди даъвонинг**** сўм қуритиштозалаш хизмати ****ундиришталабини асослидеб топиб, униқаноатлантириш **** хулосага келган. Шунингдек,шартноманинг 1.6-бандида,даъвогар (харидор)агрофонддан кластерларни молиялаштиришда тижорат **** қўллаган ставка бўйича фоиз тўлови (фоиз ставкаси, маъмурий йиғимлар ва қайта ишлаш учун тўловлари 12% дан кам бўлмаслиги керак)ундиради. Фоиз тўлови молиялаштириш кунидан бошлаб етказиб берилган маҳсулот учун якуний ҳисоб-фактура санасигача ундирилади. Натура шаклида молиялаштиришда, фоиз тўлови уруғлик, ўғит етказиб берилган ёки бошқа натура шаклида молиялаштириш кунидан бошлаб етказиб берилган маҳсулот учун якуний ҳисоб-фактурага асосан амалга оширилади. Агаржавобгар (хўжалик)**** ва **** йилларда шартнома шартлари ва **** **** бўлса, фоиз тўлови олинмайди. Шартнома **** **** йилда ****, лекин **** йилда тўлиқ **** фермер хўжаликлари учун фоиз ставкаси 5 фоизга камайтирилади.**** ва **** йилларда шартнома шартлари ва **** **** фермер хўжаликларидан тўлиқ фоиз тўлови ундирилади. Шунингдек, даъвогар (харидор)фоиз тўлови учун ҳисоб-фактурани ҳам бериши қайд этилган. Бироқ, даъвогар томонидан **** қўллаган ставка бўйича фоиз тўловларини калькуляциясини ҳамда ушбу молиялаштирилган суммани қанча фоиз ҳисобида ҳисобланганлигитўғрисида далиллар **** этилмаганҳамда**** йилда шартнома шартлари ва ****жавобгар**** тасдиқланмаган. Шусабабли,биринчи инстанция суди даъвонинг **** қўллаган ставка бўйича 12**** **** сўм фоиз тўловларини ундириш талабини асоссиз дебҳисоблаб,уни қаноатлантиришни рад этишни лозим топган. Бундан ташқари, шартноманинг 5.1-бандида,маҳсулот топширишдан асоссиз бош тортганлик учунжавобгар (хўжалик)даъвогар (харидор)гатопширилмаган маҳсулот қийматининг 10 фоиз миқдорида бир марталик жарима тўлайди деб белгиланган. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, қонунчиликёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Неустойка тўлаш **** талаб бўйича кредитор ўзига етказилган зарарни исботлашга **** эмас. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликдаёки шартномада бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, жавоб беради. Шунгаасосандаъвогар томонидан жавобгарга нисбатанасосли ҳолда7********(78******** * 10%)сўм жаримаҳисобланган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарорининг 4- бандига кўра, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Шу боис,биринчи инстанция суди**** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатлариниинобатгаолган ҳолда, талаб қилинганжаримамиқдорини 4**** **** сўмга камайтиришни лозим топган. Бироқ,Касби туман фермерлар кенгашижавобгарнингманфаатидабиринчи инстанциясудигақарши даъвоаризаси билан мурожаат қилиб, даъвогарга тоширилган жами**** кг пахта хом-ашёсини10**** **** сўмданундириб беришни, 15 фоиз миқдорида жарима ва 0,4 фоизи миқдоридапеня ундириш **** юклаш тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилишнисўраганбўлиб,биринчи инстанция суди томониданушбудаъво талаблари суммасигақўшимча ариза асосидааниқлик киритган ҳолда билдирилган талабларбўйича ҳал қилув қарори қабул қилинмаган, иш учун аҳамиятлиҳолатлар тўлиқ аниқланмаган,шунингдексуд **** ундиришдахатоликка йўлқўйилганва бунга апелляция инстанцияси судиҳамэътибор қаратмаган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда - ИПК деб юритилади)нинг ****7-моддаси биринчи қисми учинчи бандига кўра, ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича ушбу Кодекс ****-моддаси бешинчи қисмининг3ва6-бандлариданазарда тутилган асослар мавжуд бўлганда, қарорни бекор қилишга ва ишни янгидан кўриш учун суд ҳужжати бекор қилинган апелляция ёки апелляция инстанцияси судига юборишга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг **** йил 25 июндаги«Судлар томонидан иқтисодий ишларни тафтиш тартибида кўришнинг айрим масалалари тўғрисида» 21-сонли қарори 23-бандининг иккинчи хатбошисида, моддий ҳуқуқ нормаларини бузиш ёки нотўғри қўллаш деганда, қуйи инстанция судлари томонидан қўлланилиши лозим бўлган қонун ёки бошқа қонунчилик ҳужжатини қўлламаслик ёхуд қўлланилиши лозим бўлмаган қонун ёки бошқа қонунчилик ҳужжатини қўллаш ёхуд қонунни ёки бошқа қонунчилик ҳужжати нотўғри талқин қилинганлиги тушунилиши кераклиги, учинчи хатбошисида, процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилиши ёки нотўғри қўлланилиши, агар бу ишнинг нотўғри ҳал этилишига олиб келган бўлса, шунингдек ИПК ****-моддаси бешинчи қисмининг 3 ва 6-бандларида назарда тутилган асослар мавжуд бўлганда суд ҳужжатларини бекор қилиш учун асос бўлиши **** тушунтириш берилган. Бундай ҳолатда, судлов ҳайъати тафтиш шикоятини қисман қаноатлантиришни, апелляция инстанцияси судининг қарорини бекор қилишни ва ишни апелляция инстанцияси судида янгидан кўриш учун юборишни лозим топади. ИПК ****10-моддасининг биринчи қисмига асосан ишни тафтиш тартибида кўрган суднинг қарорида баён этилган кўрсатмалар мазкур ишни янгидан кўраётган суд учун ****. Ишни апелляция тартибида янгидан кўриб чиқишда юқорида баён қилинган камчиликларни бартараф этиб, иш бўйичаКасби туман фермерлар кенгашинингжавобгар манфаатида берган қарши даъвоталабларигаўзининг аризаси асосидааниқлик киритган ҳолда,иш учун аҳамиятли ҳолатларга тўлиқ эътибор қаратиб, тарафларнинг **** ишдаги далиллар билан бирга муҳокама қилиб ва уларга тегишли ҳуқуқий баҳо бериб, ишни кўриш натижаси бўйича тафтиш инстанцияси учун ундирилиши лозим бўлган суд **** масаласини ҳам тўғри ҳал этиб, моддий ва процессуал ҳуқуқ нормалари тўғри қўллангани ҳолда, низо юзасидан қонуний қарор қабул қилиш лозим бўлади. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****7-****10-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: Касби туман фермерлар кенгашининг «**** **** ****» фермер хўжалиги манфаатидакелтирилган тафтиш тартибидаги шикоятиқисман қаноатлантирилсин. Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 3 июлдаги қарори бекор қилинсин ва иш янгидан кўриш учун шу суднинг апелляция инстанциясига юборилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарор устидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи ҳайъат аъзолари **** **** О.Қурбонов