Решение #2855663 Экономические

****502/****-сонли иқтисодий иш судьяН.**** Ўзбекистон Республикаси номидан Ҳал қилув қарори Жиззах шахри 2025йил31 октябрь Жиззах туманларароиқтисодий суди судьяси****нинг раислигида, судья ёрдамчиси****ғунбоевнингкотиблигида, даъвогар“NURLI TO`LQIN SERVIS”****жавобгар" AYARIQ ME`MOR"****13.****.****сўм асосий қарз ва4.****.****сўм пеня ундириш тўғрисидагидаъво аризаси бўйича ишниЖиззах туманларароиқтисодий суди биносида,очиқ суд ****муҳокамасида,даъвогар вакили****(ишончнома асосида) иштирокида, жавобгар вакили иштирокисизкўрибчиқиб, қуйидагиларни-, А Н И Қ Л А Д И: «NURLI TO`LQIN SERVIS» ****(кейинги ўринларда даъвогар деб юритилади)Жиззах туманлараро иқтисодий судига даъво ариза билан мурожаат қилиб, “ AYARIQ ME`MOR”****(кейинги ўринларда жавобгар деб юритилади)ўртасида03.01.**** йилдаги №18-сонли шартнома ва 20.05.**** йилда №76-сонли Автотранспортда юк ташишвамеханизим ишларини ****тўғрисида шартномаси тузилганлиги, ушбу шартномага асосан жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаганлиги, натижада13.****.**** сўм қарздор бўлиб қолганлиги, шартномада тўловлар кечиктирилган ҳар бир кун учун 0,4 фоиз пеня тўлаши белгиланганлиги, пенянинг суммаси4.****.****сўмни ташкил қилганлиги, баён қилиниб,жавобгар“ AYARIQ ME`MOR”**** ҳисобидан13.****.****сўм асосий қарз,4.****.****сўм пеняундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъво аризасидаги **** қувватлаб,жавобгар вакили томонидан суд **** **** қадар қарздорликни сўндириш чоралари кўрилмаганлиги сабабли, даъвониқаноатлантиришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар суд **** келмади. Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддаси учинчи қисмига кўра, иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилингандаъвогар,жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу сабабли, суд ишни жавобгар вакилининг иштирокисиз кўришни мумкин деб ҳисоблайди. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра, даъвони қисман қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд **** аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича,«NURLI TO`LQIN SERVIS» ****(Етказиб берувчи) ва“ AYARIQ ME`MOR”**** (Буюртмачи) ўртасидаўртасида03.01.**** йилдаги №18-сонли шартнома ва 20.05.**** йилда №76-сонли Автотранспортда юк ташиш ва механизим ишларини **** тўғрисида шартномаситузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига кўра, **** эвазига хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича ижрочи буюртмачининг топшириғи билан ашёвий шаклда бўлмаганхизматни **** (муайян ҳаракатларни қилиш ёки муайян фаолиятни амалга ошириш), буюртмачи эса бу хизмат учун **** тўлаш **** олади. Тарафлар ўртасида тузилган мазкур шартномага мувофиқ, “Буюртмачи”нинг буюртмсига биноан, (Етказиб берувчи) юк ташиш ва машина механизм хизматларини кўрсатиш, ўз навбатида “Буюртмачи” кўрсатилган хизматлар учун **** тўлаш **** олган. (Етказиб берувчи) томонидан ушбу шартнома шартларига амал қилинган ҳолда “Буюртмачи”нинг буюртмасигаўртасида03.01.**** йилдаги №18-сонли шартнома ва 20.05.**** йилда №76-сонли Автотранспортда юк ташиш ва механизим ишларини **** тўғрисидашартномасигаасосанжами ****.****.**** сўмлик хизматлар кўрсатилган. ФКнинг ****-моддасига кўра, Буюртмачи ўзига кўрсатилган хизматлар **** **** эвазига хизмат кўрсатиш шартномасида кўрсатилган муддатларда ва тартибда тўлаши шарт. (Етказиб берувчи) томонидан****.****.****сўмлик юк ташиш ва транспорт хизмати кўрсатилиб, электрон ****-фактуралар расмийлаштирилиб, тарафлар ўртасида имзоланган бўлсада, “Буюртмачи” ушбу кўрсатилган хизматлари учун тўловларни тўлиқ амалга оширмаган ва натижада даъвогардан13.****.****сўм қарздор бўлиб қолган. Даъвогар томонидан жавобгарга талабнома юборилиб,13.****.****сўмлик қарздорликни тўлаб бериш сўралган.Бироқ, ушбу талабнома жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** — фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса — қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади. **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддаси кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Шу сабабли, суд даъвогар«NURLI TO`LQIN SERVIS» ****нинг жавобгар“ AYARIQ ME`MOR”****дан13.****.****сўм асосий қарздорликни ундириш тўғрисидаги даъво талабини асосли деб ҳисоблаб, жавобгар“ AYARIQ ME`MOR”****дан даъвогар фойдасига13.****.****сўм асосий қарздорликни ундиришни лозим ҳисоблайди. Шунингдек, даъвогар ушбу шартнома шартларидан келиб чиққан ҳолда жавобгар“ AYARIQ ME`MOR”****дан 4.****.****сўм пеня ундиришни сўраган. ФКнинг 11-моддасида фуқаролик ҳуқуқлари неустойка ундириш йўли билан ҳимоя қилиниши белгиланган. ФКнинг ****-моддаси 1-қисмига кўра, башарти, қонунда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** лозим ******** **** неустойка тўлаш ва зарарни қоплаш қарздорни **** асл ҳолида **** озод қилмайди. Шартноманинг 5.2-бандида кўрсатилган хизматлари **** учун тўловлар кечиктирилган ҳар бир кун учун “Буюртмачи” қарз суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, бироқ қарз суммасининг 50 фоизидан ошмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****сонли қарорининг 4-бандида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****.Шу билан бирга, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги тўғрисида тушунтириш берилган. ФКнинг ****-моддасида, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****, бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиши кераклиги, суд алоҳида ҳолларда карздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган. Мазкур ҳолатда суд, тарафлар ўртасида имзоланган шартномада, кўрсатилган хизматлари **** учун тўловлар кечиктирилганда пеня тўланиши назарда тутилганлигини, жавобгар даъвогар олдидаги4.****.****сўмлик қарздорликни ўз ****, шартномада белгиланган муддатларда тўламасдан кечиктирганлигини инобатга олиб, даъвогарнинг жавобгардан4.****.****сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво талабини асосли деб ҳисоблаб, тарафларнинг мулкий манфаатларини, даъвогарнинг пеня миқдорини камайтиришга эътирози йўқлигини, жавобгарнинг молиявий аҳволини инобатга олиб, пенянинг адолатли миқдорини белгилаб, талаб қилинган4.****.****сўм пеняни2.****.**** сўмга қадар камайтиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддаси иккинчи қисмига кўра, ҳал қилув қарори ўз фойдасига чиқарилган тарафга иш бўйича қилинган барча суд **** ўрни, гарчи бошқа тараф давлат божини тўлашдан озод этилган бўлса ҳам ушбу бошқа тараф ҳисобидан қопланади. Бундай ҳолатда, суд тарафлар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларини текшириб чиқиб, ишдаги далилларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, даъвогарнинг даъво талабини қисман қаноатлантиришни, жавобгар“ AYARIQ ME`MOR”****ҳисобидан даъвогар«NURLI TO`LQIN SERVIS» ****фойдасига13.****.****сўм асосий қарздорлик, 2.****.****сўм пенява олдиндан тўланган 41.****сўм почта **** ҳамда****.****сўм давлат божиундиришни лозим топди. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****-моддаларига асосланиб суд-, ҚАРОРҚИЛДИ: Даъвогарнинг даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“ AYARIQ ME`MOR”**** ҳисобидан даъвогар«NURLI TO`LQIN SERVIS» ****фойдасига13.****.****сўмасосийқарз,2.****.****сўм пеняваолдиндан тўланган 41.****сўм почта ****ҳамда****.0**** давлат божи ундрилсин. Даъвоталабининг қолган қисмини қаноатлантиришрад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой муддат ичида кассация шикояти (протести) бериши мумкин. Судья ****