Решение #2856430 Экономические

****-сонлииқтисодий иш Биринчиинстанциясудида ишни ишни кўргансудья -Н.Зоиров Апелляцияинстанцияси судида маърузачисудья -М.Болтаев БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИСУДИНИНГ Қ АР О Р И Бухорошаҳри****5 йил 30 октябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанцияси суди судьяси ****инг раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар****ва****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нинг котиблигида, видеоконференцалоқа режимиоператори****нинг кўмагида, “Кафил суғурта” акциядорлик жамиятивакиллари****қосимов, (**** йил 8 январдаги 36-сонли ишочномага асосан),“Ипотека-****” АТИБ вакили ****қов (**** йил 16 сентябрдааги ****-сонли ишочномага асосан)лариштирокида,даъвогар“Кафил суғурта” акциядорлик жамиятининг жавобгарлар “Бухоро Файз текстил” масъулияти чекланган жамияти, “****” АТИБ ва унинг Сардор филиалига нисбатан суғурта шартномасини **** эмас деб топиш тўғрисидагидаъвоаризаси асосида қўзғатилган иқтисодий иш юзасиданқабул қилинганРомитан туманлараро иқтисодий судининг ****5йил4 сентябрдаги ҳал қилув қарори устидан“Кафил суғурта”акциядорликжамиятитомонидан берилган апелляцияшикоятинииш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида видеоконференцалоқа режимида ўтказилганочиқ суд **** кўрибчиқиб,қуйидагиларни аниқлади: “Кафил-суғурта” акциядорлик жамияти(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)иқтисодий судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “Бухоро Файз текстил” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади),“Ипотека-****” АТИБ (бундан буён матнда **** деб юритилади)ва унинг Сардор филиали(бундан буён матнда **** филиали деб юритилади)га нисбатан тарафлар ўртасида **** йил 8 сентябрда тузилган ****-****-сонли суғурта шартномасини **** эмас деб топишни сўраган. Ромитантуманлараро иқтисодий судининг****5йил4 сентябрдагиҳал қилув қарори билан даъвоаризасини қаноатлантириш рад этилган,олдиндан тўлангансуд **** даъвогар зиммасида қолдирилган. Даъвогар ҳал қилув қароридан норози бўлиб, унинг устидан апелляция шикояти билан мурожаат қилган. Шикоятда суғурта шартномасини имзолаганфилиал директорига берилган ишончномада унга шартнома тузиш учун берилган ваколат доирасидан четга чиқилган такдирда шартнома тузиш учун ёзма рухсат олиш**** талаб кўрсатилганлиги, шартнома тузиш **** бу чеклашлар **** жавобгар билган ёки билиши мумкин бўлсада, тегишли розилик хати талаб килинмасдан туриб у билан шартнома тузилишига йўл қўйилганлиги,Тижорат **** жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш бўйича ички назоратҚоидаларига мувофиқтижорат **** томонидан мижозни лозим **** текшириш бўйича кўриладиган чора-тадбирлар мижознинг шахсини текшириш ва идентификация қилиш, мижоз номидан иш кўраётган шахсни идентификация қилиш, шахсини ва ваколатларини тегишли ҳужжатлар асосида текширишни ўз ичига олиши шартлиги кўрсатилганлиги,суғурта мукофотининг қайтарилмаганлиги кейинчалик ушбу битимни маъқулланганлигини англатмаслиги, **** ****Фуқаролик кодексининг ****моддасига кўра **** бўлмаган битим унинг **** эмаслиги билан боғлиқ бўлган оқибатлардан ташқари бошқа юридик оқибатларга олиб келмаслиги ва у тузилган пайтидан бошлаб **** эмаслиги, битим **** бўлмаганида тарафларнинг ҳар бири бошқасига битим бўйича олган ҳамма нарсани қайтариб бериши, олинган нарсани аслича (шу жумладан олинган нарса молмулкдан фойдаланиш, **** иш ёки кўрсатилган хизмат билан ифодаланганда) қайтариб бериш мумкин бўлмаганида эса, агар битим **** эмаслигининг бошқа окибатлари қонунда назарда тутилган бўлмаса, унинг қийматини пул билан тўлаши шартлиги кўрсатилганлиги, яъниолинган мукофот битим **** эмас деб топилгандан кейингина қайтарилишиқайд қилиниб,биринчи инстанция судинингҳал қилув қарорини бекор қилиб,даъво талабини қаноатлантириш тўғрисида янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакили апелляцияшикоятида келтирилган **** такрорлаб,даъвогар филиали раҳбарининг ваколати **** йил 30 декабрдаги 3-сонли ишочномада чекланганлигини, 3-сонли ишочномада тузилаётган ҳар бир суғурта шартномаси бўйича суғурта суммаси миқдори даъвогарнинг **** йил 5 январдаги 1/П-сонли буйруғи билан тасдиқланган миқдор, яъни юиридик шахслар учун ****.****.**** сўмдан юқори бўлса бош офисга шартнома тузиш учун рухсат сўраб ёзма мурожаат қилиши шартлиги қайд этилганлигини, ушбу ишочномадафилиали директориунга шартнома тузиш учун берилган ваколат доирасидан четга чиқилган такдирда шартнома тузиш учун ёзма рухсат олиш **** талаб кўрсатилганлигини, филиали директори Ў.Саломов ўзига жамият бошқарув раиси томонидан **** йил 30 декабрда берилган 3-сонли ишончномада белгилаб қўйилган чеклашлар доирасидан четга чиққанлигини, шартнома тузиш **** бу чеклашлар **** жавобгарТижорат **** жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш бўйича ички назоратҚоидаларига мувофиқ мижоз номидан иш кўраётган шахснингваколатларини тегишли ҳужжатлар асосида текшириши лозим бўлганлигини билдириб, апелляция шикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция суди томонидан қабул қилинганҳал қилув қарорини бекор қилишни 2 ва даъво талабини қаноатлантириш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўради. Суд **** иштирок этган**** вакилиапелляция шикоятига нисбатан эътирозларини билдириб,биринчи инстанция суди томонидан даъвони қаноатлантиришни рад қилиш****қонуний ваасосли тўхтамга келинганлигини,жавобгар томонидан14.****.**** сўмтўлангансуғуртамукофоти бугунги кунга қадар қайтарилмаганлигини, даъвогарга жавобгар кредит шартномасига кўра кредит ва унга ҳисобланган фоизларни ўз **** қайтармаганлиги боис суғурта шартномасининг 3.1-бандига асосан суғурта ҳодисаси содир бўлганлигини ва суғурта шартномаси бўйича вужудга келган **** қоплаб бериш тўғрисида****5йил14январда ****/****-сонлиталабнома юборилганлигинибилдириб,апелляцияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судинингҳал қилув қарориниўзгаришсиз қолдиришни сўради. Жавобгар, суд **** **** ва жойитўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганбўлса-да,суд **** вакилииштирокини таъминлашмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (матнда ИПК деб юритилади)****-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, апелляция инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган апелляция шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди. Судлов ҳайъати палатанинг суд ****хабардорлигини тасдиқловчи алоқа бўлими маълумотномаси олинганлигини инобатга олиб, ишнижавобгарвакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъатииш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси ва тарафлар вакилларининг тушунтиришларини эшитиб, қуйидагиларга асосанапелляцияшикоятини қаноатлантиришнирад этишниваҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни, иш юзасидан суд **** жавобгарсуғурта компанияси зиммасига юклашни лозим топди. Аниқланишича, ****томониданжавобгарбилан тузилган **** йил 4 сентябрдаги ****-сонли кредит шартномасига асосан айланма маблағларни тўлдириш максадида 18 ой муддатга, 3 ой имтиёзли даври билан ****.**** **** доллари миқдорида Халқаро молия корпорацияси ҳисобидан кредит ****. Тарафлар“Кафил суғурта” акциядорлик жамияти Бухоро вилоят филиали АТИБ “****” Сардор филиали ва “Бухоро Файз текстил” масъулияти чекланган жамияти ўртасида **** йил 8 сентябрда кредит қайтмаслик хатарини суғурталаш (14-класс) тўғрисидаги ****-****-сонли суғурта шартномаси тузилган ва шу куннинг ўзида суғурталовчи томонидан ****-сонли суғурта полиси расмийлаштирилиб берилган. 3 Суғурта шартномаси суғурталовчи номидан **** йил 30 декабрдаги 03-сонли ишончномага асосан Ў.Саломов томонидан имзоланган. Суғурта полисига асосан суғурта суммаси 3.****.****.**** сўм, суғурта мукофоти 14.****.**** сўм, суғурта амал қилиш муддати 08.09.**** йилдан 07.03.**** йилга қадар белгиланган. Суғурта шартномасининг 2.1, 2.2, 2.4-бандларига кўра,суғурталовчи мазкур шартномада кўрсатилган тўловлар доирасида, шартномада белгиланган ҳолатлар, яъни суғурта ҳодисаси юзага келганда, суғурта қилдирувчига суғурта пули миқдорида суғурта товонини тўлаш **** олиши, суғурта объекти бўлиб, кредитнинг ва унга ҳисобланган фоизларни сўндириш бўйича қарздор **** **** ёки лозим **** **** натижасида суғурта қилдирувчининг кредит ва унга ҳисобланган фоизларни қайтмаганлик билан боғлиқ мулкий манфаатлари ҳисобланиши, кредит шартномасига асосан таъминот сифатида гаровга олинган мол-мулклар ва бошқа таъминот турларига ундирув қаратилган ёки қаратилмаганидан қатъий назар суғурта қилдирувчи мазкур шартнома шартлари ва муддатлари доирасида қарздорликни суғурталанган қисмини суғурталовчидан талаб қилиши мумкмнлиги белгиланган. Суғурта шартномасининг 3.1-бандига кўра, суғурта ҳодисаси бўлиб, суғурта муддатида юзага келган, қарздорнинг кредит шартномаси бўйича зиммасига олган **** **** ёки лозим **** ****, кредит қарздорлиги (асосий қарз ва фоизлар) кредит шартномасида белгиланган шартлар ва муддатларда тўламаганлиги ҳисобланиши белгиланган. Кредит олувчи “Bu r F z kstil” масъулияти чекланган жамияти кредит шартномаси **** ****, кредит асосий қарзи ва унга ҳисобланган фоиз қарзини ўз **** тўламаганлиги учун даъвогар иқтисодий судга даъво ариза билан мурожаат қилган. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 28 февралдаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан кредит олувчидан даъвогар фойдасига 04.09.**** йилдаги ****- сонли кредит шартномаси бўйича муддати ўтган асосий қарздан ****.****,20 **** доллари, муддати ўтган фоиз қарзидан 69.****,90 **** доллари, пеня 9.****,80 **** доллари, жами ****.****,90 **** долларини ундириш ва ундирувни гаров мулкига қаратиш белгиланган.Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилган.Ижро **** бўйича ижро ҳаракатлари олиб борилган. Кейинчалик, даъввогар томониданунинг филиали раҳбари ваколат доирасидан четга чиқиб, суғурта шартномаси имзоланганлиги **** билантарафлар ўртасида низо келиб чиққан. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)****-моддасига кўра агар шахснинг битим тузиш ваколатлари шартнома билан ёки юридик шахс ваколатлари унинг таъсис ҳужжатлари билан ишончномада, қонунда белгилаб қўйилганига нисбатан ёинки битим тузилаётган вазиятдан аниқ кўриниб турган деб ҳисобланишимумкин бўлган ваколатларига нисбатан чеклаб қўйилган бўлса 4 ва битимни тузиш пайтида бундай шахс ёки орган ана шу чеклашлар доирасидан чиқиб кетган бўлсалар, битимдаги иккинчи тараф мазкур чеклашларни билган ёки олдиндан билиши лозим бўлганлиги исботланган ҳоллардагина битим чеклаш белгиланишидан манфаатдор бўлган шахснинг даъвоси бўйича суд томонидан **** эмас деб топилиши мумкин. Судлов ҳайъати қуйидагиларга кўра жавобгарнингапелляцияшикоятида келтирган **** билан келишмайди ҳамда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим деб ҳисоблайди: Жавобгар “Бухоро Файз текстил” масъулияти чекланган жамияти томонидан **** йил 11 сентябрда78-сонли электро тўлов топшириқномаси орқалисуғурта полисида белгиланган 14.****.**** сўм миқдорида суғурта мукофоти суғурталовчига тўлаб берилган(и.ҳ.55-бет).Унда****-****-сонли суғурта шартномасига асосан пул кўчирилганлигитўғрисидақайд мавжуд. Даъвогарнинг суғурта шартномасидаги **** реквизитлари сифатида филиалнинг эмас балки, унинг юқори турувчисига хизмат кўрсатувчи ****, яъни “Ипотека-****” АТИБ Меҳнат филиали кўрсатиб ўтилган. Суд муҳокамасида юқоридаги суғурта мукофоти даъвогарнинг иккиламчи **** тушганлиги аниқланди. Ушбу суғурта мукофоти суғурта қилдирувчига қайтарилмаган бўлиб, бу эса битимнинг кейинчалик маъқулланганлигини англатади. Қонунчиликда битим номидан ва манфаатини кўзлаб амалга оширилган шахснинг ваколатисиз ёки ваколатидан ошиб кетган ҳолда улар билан битим тузган шахсларнинг ҳуқуқларини муҳофаза қилиш **** қонунда ваколат берувчи кейинчалик ушбу битимни тўғридан-тўғри маъқуллаши шарти билан мазкур битим уни амалга оширган шахснинг номидан ва унинг манфаатида тузилган ҳамда **** деб ҳисобланиши кўзда тутилган. ФКнинг****-моддасибиринчи қисмига кўра,вакил қилинмаган шахс томонидан бошқа шахс номидан тузилган ёки ваколатлардан ташқари чиқиб тузилган битим ваколат берган шахс ушбу битимни кейинчалик маъқуллаган **** унинг учун ҳуқуқ ва **** вужудга келтиради, ўзгартиради ва бекор қилади.Битим тузишга ваколат берган шахс битимнинг ижрога қабул қилинганлигидан гувоҳлик берувчи ҳаракатлар қилган ҳолда ҳам бундай битим маъқулланган ҳисобланади.Битим тузишга ваколат берган шахс томонидан битимнинг кейинчалик маъқулланиши уни тузилган пайтидан бошлаб **** битимга айлантиради. Суғурта шартномасининг 3.1-баандига асосан суғурта ҳодисаси содир бўлганлигини ва суғурта шартномаси бўйича вужудга келган **** қоплаб бериш тўғрисида **** йил 25 декабрда 4-2.****-сонли ва**** йил 14 январда ****-сонлиталабномалар баанк томонидан даъвогарга юборилган. Суд муҳокамаси давомида даъвогар томонидан жамиятнинг битим тузиш ваколати чекланганлигини иш бўйича жавобгарлар билганлиги ёки олдиндан билиши лозим бўлганлиги ҳолатлари исботлаб берилмади, чунки,даъвогарнинг **** йил 05 январдаги 1/П-сонли буйруғи ва унинг мазмуни жавобгарларга (умуман олганда суғурта қилдирувчиларга) 5 билдирилмаган ёки уларнинг эътиборига етказилганлигини тасдиқловчи далиллар **** этилмади. ИПКнинг 72-моддасига кўра, қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. ИПКнинг 73-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларига кўра, ишнинг иқтисодий суд томонидан ҳаммага маълум деб топилган ҳолатлари исботлашга муҳтож эмас. Иқтисодий суднинг илгари кўрилган иш бўйича қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори билан аниқланган ҳолатлар суд худди шу шахслар иштирок этаётган бошқа ишни кўраётганида янгидан исбот қилинмайди. ИПКнинг 68-моддасига асосан, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Биринчи инстанция судидаъвогарнинг даъво талаби асоссизбўлганлиги сабабли ишдаги далилларга тўғри ҳуқуқий баҳо бериб ва моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаган ҳолда, даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиштўғрисида қонунийхулосага келган. ИПКнинг ****8-моддасига кўра суднинг мазмунан тўғри бўлган ҳал қилув қарори, қарори ёки **** **** юзаки асослар бўйичагина бекор қилиниши мумкин эмас. Судлов ҳайъати мазкур ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. ИПКнинг ****-моддасига кўра кассация инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Баён этилганларга асосан, судлов ҳайъатиапелляцияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни,апелляцияшикоятиниқаноатлантириш рад этилганлиги сабабли,даъвогар томонидан олдиндан 1.****.**** сўм давлат божи ва 41.**** сўм почта ****тўланганлигини инобатга олиб, унинг зиммасида қолдиришни,даъвогарданЎзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисобварағигаишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ****.00**** суд****ундиришнилозим топади. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: 6 Даъвогар “Кафил суғурта” акциядорлик жамиятинингапелляцияшикоятиниқаноатлантириш рад этилсин. Ромитан туманлараро иқтисодий судининг ****5йил4 сентябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Даъвогар “Кафил суғурта” акциядорлик жамиятитомонидан апелляция инстанцияси учун олдиндан тўланган 1.****.**** сўм давлат божи ва41.2**** почта **** инобатга олиб, унинг зиммасида қолдирилсин. Даъввогар “Кафил суғурта” акциядорлик жамиятидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисобварағига ишни видеоконференцалоқа режимида кўришбилан боғлиқ ****.00**** **** ундирилсин. Қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинганпайтдан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддатдаРомитантуманлараро иқтисодий суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи М.Болтаев ҳайъат аъзолари **** **** 7