Решение #2856485 Экономические

****-2502/12851-сонли иқтисодий иш судья – **** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ **** 2025йил30 октябрь Жиззах туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси ****ғунбоев котиблигида,**** туман ****даъвогар АТБ “****” манфаатида жавобгар"SERXOSIL DIYORBEK D L SI фермер хўжалигидан45.****.****сўмкредитасосий қарз ва****.****сўм фоизқарзни ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни,Жиззах шаҳар прокурор ёрдамчиси ****,даъвогар АТБ “****” вакили **** (ишончнома асосида) иштирокида, жавобгар вакили иштирокисиз, очиқ суд **** Жиззах туманлараро иқтисодий суди биносида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: **** туман ****даъвогар АТБ “****” манфаатида Жиззах туманлараро иқтисодий судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар“SERXOSIL DIYORBEK D L SI фермер хўжалигидан45.****.****сўмкредитасосий қарз ва****.****сўмфоиз қарзини ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этганЖиззах шаҳар прокурор ёрдамчиси **** жавобгар томонидан суд **** кунига қадар қаздорликнитўлашчораларини кўрмаганлиги сабабли даъво аризани қанотлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили **** ўз кўрсатмасида, даъво талабини кўллаб-қувватлаб, даъво аризани қаноатлантиришни сўради. Суд **** муҳокамасининг манзили ва **** тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар суд **** вакиллари иштирокини таъминлашмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (кейинги ўринларда ИПК деб юритилади) ****-моддасига асосанагар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПКнинг ****-моддаси учинчи қисмига асосаниш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Суд иш ҳужжатларини ўрганиб, қуйидаги асослар кўра даъво талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим деб топди. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, АТБ “****” ва“SERXOSIL DIYORBEK D L SI фермер хўжалиги ўртасида02.02.****йилда тузилган№08-F/****-Р-****/24-сонли кредит шартномасига асосан****.****.****сўм миқдорида кредит маблағлари ****. Даъвогар томонидан кредит шартномаси шартларига кўра жавобгарнинг тўлов топшириқномаларига асосан пул маблағлари ўтказиб берилган. Жавобгар“SERXOSIL DIYORBEK D L SIфермер хўжалиги томонидан кредит шартномаси шартлари ****, кредит қайтариш жадвалига амал қилинмасдан тўланмаслиги оқибатида45.****.****сўмкредитасосий қарз ва ****.****сўмфоиз қарздорликка йўл қўйган. Қарзни қайтариш тўғрисида **** томонидан жавобгар бир неча бор ёзма равишда огоҳлантирилган.Лекин, жавобгар **** тўлиқ ****, шартномада белгиланган тартиб ва муддатда кредит қарзини қайтармаган. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига мувофиқ ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (кейинги ўринларда ФК деб юритилади) ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасида, агар қонунда ёки қарз шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, карз берувчи (юридик шахс ёки фуқаро) қарз олувчидан қарз суммасига шартномада белгиланган миқдорда ва тартибда фоизлар олиш ҳуқуқига эга бўлишлиги, фоизлар тўлаш тартиби ва муддатлари қарз шартномаси билан белгиланиши кўрсатилади, ушбу кодекснинг ****-моддасига мувофиқ, қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. ФКнинг****-моддасига кўра кредит шартномаси бўйича бир тараф - **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасига асосан,агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****.Агар қарз шартномасида қарз бўйича фоизларни қарзнинг ўзини қайтариш муддатидан олдин тўлаш назарда тутилган бўлса, бу **** бузилган ****, қарз берувчи қарз олувчидан қарз суммасини тегишли фоизлари билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга **** белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 22 декабрдаги “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг 4-банди учинчи қисмида,судлар кредит суммаларини муддатидан олдин ундириш тўғрисидаги даъволарни кўришда кредит шартномасини муддатидан олдин бекор қилиштўғрисидаги талабнинг йўқлиги кредит суммаси ва фоизларни муддатидан олдинундириш **** талабларни қаноатлантиришни рад этиш учун асосҳисобланмаслигини эътиборга олишлари лозимлиги тўғрисидатушунтириш берилган. Бундан ташқари, кредит шартномасида, қарздор томонидан етиштирилнган ҳосил кредит қарздорлигини қоплашга етарли бўлмаганда **** кредит қарзни, фоизни, пеняни шартномада белгиланган муддатдан олдин қайтариш бўйича судга даъво аризаси киритиш кўрсатилаган. Даъвогар вакили томонидан суд **** **** қилинган **** йил 30 октябрдаги №****4-сонли маълумотномада жавобгар вакили томонидан қарздорлик тўланмаганлиги, бугунги кун ҳолатига45.****.****сўм кредит асосий қарз ва7.****.**** сўм фоиз қарздорлик мавжудлилиги ўз исботини топган. Мазкур ҳолатда даъво талабининг кредит қарзи ундириш қисмини тўлиқ қаноатлантиришни, жавобгардан **** фойдасига45.****.****сўмкредитасосий қарз ва****.****сўмфоизқарзни ундиришни лозим деб топди. Қайд этилганларга мувофиқ, суд, жавобгарнинг шартнома шартларини бузган ҳолда шартнома талабларини ўз **** ****, кредит қарздорликни тўланмаганлиги инобатга олиб, жавобгар“SERXOSIL DIYORBEK D L SIфермер хўжалигидандаъвогар АТБ “****” фойдасига45.****.****сўмкредитасосий қарз ва****.****сўмфоизқарзни ундиришни,шунингдек, давлат божи ва почта **** жавобгарнинг низонинг судгача етиб келишидаги айбини инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддасига мувофиқ, жавобгар зиммасига юклашни лозим деб ҳисоблайди. Юқоридагиларга асосан ҳамда Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодексининг ****, ****, ****, ****, ****, ****-моддалари, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қа р о рқи л д и : Даъво ариза тўлиқ қаноатлантирилсин. Даъвогар АТБ “****” фойдасига жавобгар“SERXOSIL DIYORBEK D L SIфермер хўжалигидан45.****.****сўмкредитасосий қарз ва****.****сўмфоизқарзниҳамдаолдиндан тўлаб чиқилган 41.**** сўм почта **** ундирилсин. Жавобгар“SERXOSIL DIYORBEK D L SI фермер хўжалигидан Республика бюджетига****.****сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой муддат ичида кассация шикояти (протести) бериши мумкин. Раислик қилувчи, судья****