Решение #2856851 Экономические

****3-****2/****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида судья**** Апелляция инстанцияси судида маърузачи судьяО.Қўлдошов БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** **** йил30 октябрь Бухоровилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьясиМ.Кодированинг раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар****ваО.Қўлдошовлардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нинг котиблигида,Z r ng ri Qurilish ITQT” масъулияти чекланган жамияти вакили **** (**** йил 2 октябрдаги ****-сонли ишончнома асосида)“Азизбек Элшод савдо” масъулияти чекланган жамиятираҳбари ****,адвокат ****(**** йил 15 сентябрдаги ****-сонли ордерва **** йил 22 сентябрдаги ишончномаасосидаасосида) вакили **** (**** йил 30 октябрдаги ишончнома асосида), **** (**** йил 30 октябрдаги ишончнома асосида),**** (**** йил 30 октябрдаги ишончнома асосида),гувоҳлар Ж.Ғафуров, ****,****иштирокида,Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасидаъвогар“G‘ijduv n Z r ng ri Qurilish ITQT” масъулияти чекланган жамияти манфаатидажавобгар“Азизбек Элшод савдо” масъулияти чекланган жамиятиданқарздорликниундириш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қабул қилинганҒиждувон туманлараро иқтисодий судининг **** йил3 сентябрдагиҳал қилув қарориганисбатанжавобгар“Азизбек Элшод савдо” масъулияти чекланган жамияти томонидан берилган апелляция шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйид гил рни аниқлади: Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармаси(бундан буён матнда палата деб юритилади) даъвогар“G‘ijduv n Z r ng ri Qurilish ITQT” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матндадаъвогар деб юритилади)манфаатидаҒиждувон туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар“Азизбек Элшод савдо” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)ҳисобидан **** сўм асосий қарз ва **** сўм пеня ундиришни сўраган. 1 Ғиждувонтуманлараро иқтисодий судининг **** йил3 сентябрдаги ҳал қилув қарори билан даъвогарнинг даъво аризаси қисман қаноатлантирилиб,жавобгардан даъвогар фойдасига****сўм асосийқарз,**** сўм пеня ваолдиндан тўланган **** сўм почта **** ундирилган. Мазкур ҳал қилув қарорига нисбатан жавобгар томонидан апелляция шикояти берилган.Шикоятдадаъвогар томонидан **** этилган ва суд томонидан далил сифатида бахоланган 50-дона юк хатларининг бирортасида ҳам юк хатларини рўйхатга олиш қайд этиш **** мавжуд эмаслиги, махсулотни топширган ва қабул қилиб олган шахсларнинг исми шарифлари ёзилмаганлиги ва иккала **** мухрлари билан тасдиқланмаганлиги, **** сўм миқдордаги қарздорлик мавжудиги тўғрисида **** далолатномасинингмавжуд эмаслиги, юк хатлари даъвогар томонидан сохталаштирилганлиги ҳолатига, шунингдек, жавобгарнинг даъвогар олдида қарздорлиги **** сўмни ташкил этган бўлсада, суд ушбу хужжатларга эътибор қаратмаганлигинибаён қилиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишнива даъво талабиниқисман **** сўмгақаноатлантириш тўғрисида янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** иштирок этган жавобгар вакиллариапелляция шикоятидаги **** таъкидлаб, бугунги кунда қарздорлик **** сўмни ташкил этишинимаълум қилиб, биринчи инстанция судинингҳал қилув қароринибекор қилишни вадаъво талабини қисманқаноатлантириш ****ида янги қарор қабул қилишни сўрашди. Суд **** иштирок этгандаъвогар вакилиапелляция шикоятига эътирозлари борлигини маълум қилиб,бугунгни кундаги жавобгарнинг даъвогар олдидаги қарздорлиги **** сўмни ташкил этишини билдириб,апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судинингҳал қилув қарориниўзгаришсиз қолдиришни сўрашди. Гувохлар ўз кўрсатмаларинда **** ҳам жавобгарга маҳсулотларни етказиб берилганлиги, етказиб берилаётган махсулот учун ҳар бир транспорт учун икки дона юк хати бўлиб бирига имзо қўйиб олиб кетишини, бирига эса ўзларига имзо қўйиб қолдириб кетишларини маълум қилди. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганпалата суд ****вакили иштирокини таъминламади. Ушбу ҳолатда судлов ҳайъати унинг суд муҳокамасида иштирок этмаслиги ишни кўришга тўсқинлик қилмаслигини инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг тўртинчи қисмига асосан ишни улар вакилларининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб топди. Судлов ҳайъати иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб,ишда иштирок этувчи шахсларнингтушунтиришларини эшитиб,гувоҳларнинг кўсатмаларини тинглаб,апелляция шикоятидаги **** ва иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидаги келтирилган асосларга кўражавобгарнингапелляция шикоятиниқисманқаноатлантиришни,биринчи инстанция судинингҳал қилув қарорниўзгартиришнилозим топди. 2 ИПКнинг****-моддасига асосан суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи нстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ваасослигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Апелляция инстанциясининг суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шартлиги белгиланган. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,тарафларўртасида ****5йил 6 январь куни ****-сонли шартномаимзоланган. Мазкур шартнома шартларига мувофиқ даъвогар жавобгаргатез қотувчи бетон қоришмаетказиб бериши, жавобгар тегишли тўловларни амалга ошириш **** олган. Жавобгар томонидан шартномавий **** лозим **** **** сабабли даъвогар жавобгарга қарзни тўлаш бўйича **** йил 2 июлда ****-сонлиталабнома юборган. Даъвогар томонидан юборилган талабнома жавобгар томонидан ижросиз қолдирилганлиги сабабли Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармаси даъвогар манфаатида Ғиждувон туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгардан **** сўм асосий қарз ва **** сўм пеня ундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Даъвогар томонидан жавобгарга етказиб берилган маҳсулотлар 30.11.**** йилдан 5.04.**** йилгача етказиб берилган **** м**** **** сўмлик маҳсулотлар юк хатлари, 20.11.**** ва 06.01.**** йилдаги ****,****лик **** фактуралар, 7.12.**** йилдан 16.04.**** йилгача берилган **** сўмлик ишончномалар, 03.09.**** йилдаги ****-сонли маълумотнома билан тасдиқланган. Жавобгар томонидан жами **** сўмлик даъвогарга олинган маҳсулотлар учунтўлов топшириқномалари мавжуд бўлиб, даъвогаргатўловлар амалга оширилган.Тарафлар ўртасида эса жами****,****лик **** фактуралармавжуд. Бироқ, биринчи инстанция суди даъвогар томонидан етказиб берилган маҳсулот бўйича, жавобгар шартномавий **** лозим **** **** оқибатида 3 **** сўмлик қарздорлик вужудга келгандебҳисоблаб,даъво талабини **** сўмга қаноатлантириш**** **** хулосага келган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 августдаги ****-сонли Қарорининг 2-иловаси билан тасдиқланган “****фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида”ги Низом (матнда Низом деб юритилади) нинг 2-бандида ****-фактура Ўзбекистон РеспубликасиСолиқ кодексига мувофиқ уни **** этиш **** эга бўлган товарларни (хизматларни) сотувчи (етказиб берувчи) томонидан расмийлаштириладиган қатъий белгиланган намунадаги (форматдаги), товарлар **** жўнатилганлигини ёки хизматлар кўрсатилганлигини ва уларнинг қийматини тасдиқловчи ҳужжат ҳисобланиши белгиланган. Шунингдек, мазкур қарорнинг 2-банди тўртинчи хатбошида товар моддий бойликларни юклаб жўнатиш билан реализация қилинганда электрон **** фактура электрон товар транспорт юк хати билан бирлаштирилган ҳолда расмийлаштирилиш мумкинлиги белгиланган. ИПКнинг 72-моддасига асосан қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далилар билан тасдиқланиши мумкин эмас. Шу сабабли даъвогар томонидан **** этилган юк хати ведмостлар электрон тарзда амалга оширилмаганлиги боис, **** ишончли далил ҳисобланмайди. Судлов ҳайъати даъвогарнингдаъво талабидаги ****сўмасосий қарзундириш талабидан ****сўм қисми асосли ва уни шу миқдорда қаноатлантиришни лозим топади. Даъво аризасида асосий қарз билан биргаликда тўловнинг кечиктирилганлиги учун асосий қарзнинг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда **** сўм пеня ундириш талаби ҳам мавжуд. Бироқ, судлов ҳайъати даъво талабидаги пеня тарафлар вакиллари билан суд **** қайта ҳисоб-китоб қилинганда, даъво аризасида кўрсатилган асос бўйича даъвогар талаб қилиши мумкин бўлган пеняқисман ******** сўм қисмиасосли эканлиги аниқланди. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 4.2.-бандига асосан жавобгар маҳсулот **** тўлашни кечиктирган ҳар бир куни учун, кечиктирилган сумманинг 0,5 фоизи миқдорида бироқ тўланиши лозим бўлган сумманинг 50 фоизидан ошмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланган. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнингманфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. 4 Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” ****-сонли қарори 4-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Иш ҳолатларидан келиб чиқиб, судлов ҳайъати тарафларвакилларининг кўрсатмаларини тинглаб, пенянинг вужудга келиши ва кўпайишига даъвогарнинг ҳам ҳиссаси борлигини (ўз **** судга мурожаат қилмаган) инобатга олиб, даъво аризасида талаб қилинган пеняни****сўмга қаноатлантиришни, даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим деб ҳисоблайди. ИПКнинг74-моддасига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. Судлов ҳайъати, ишда аниқланган ҳолатлар ва қонунчилик талабидан келиб чиқиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ўзгартирилиши лозим деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1, 2, 3-бандларига кўра,иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги,суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги,ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслигибиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. ИПК ****-моддасининг 3-қисмига кўра, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарориниўзгартиришга****. Баён этилганларга асосан, судлов ҳайъатижавобгарнинг апелляция шикоятини қисманқаноатлантиришни,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартиришни, ҳал қилув қарори хулоса қисмининг иккинчи хатбошисижавобгар“Азизбек Элшод савдо” масъулияти чекланган жамиятидан: “G‘ijduv n Z r ng ri Qurilish ITQT” масъулияти чекланган жамиятига **** сўм асосий қарз, **** сўм пеня ва олдиндан тўланган **** сўм почта **** ундирилсин.”қисминижавобгар “Азизбек Элшод савдо” масъулияти чекланган жамиятидан: “G‘ijduv n Z r ng ri Qurilish ITQT” 5 масъулияти чекланган жамиятига****сўм асосий қарз,****сўм пеня ва олдиндан тўланган **** сўм почта **** ундирилсин.” деб ўзгартиришни, ҳал қилув қарорининг қолган қисмини ўзгаришсиз қолдиришни, суд **** қайта ****лозим топди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция,кассациява тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати иш юзасидан суд **** **** масаласини муҳокама қилиб,жавобгарнинг апелляция шикояти қисманқаноатлантирилганлиги, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ўзгартирилганлиги сабабли суд **** қайта ****,жавобгар томонидан олдиндан ****,2сўм давлат тўланганлигини инобат олиб,биринчи инстанция суди учун жавобгардан****,5сўм давлат божи, апелляция инстанция суди учун****,7сўм давлат божива **** сўм почта ****зиммасида қолдиришни,даъвогардан биринчи инстанция суди учун республика бюджетига ****,**** давлат божи, апелляция инстанция суди учун ****,**** давлат божиундиришни,жавобгар томонидан ортиқча тўланган **** сўм маълумотнома асосида қайтаришнилозим топади. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар“Азизбек Элшод савдо” масъулияти чекланган жамиятининг апелляция шикояти қисман қаноатлантирилсин. Ғиждувонтуманлараро иқтисодий судининг **** йил3 сентябрдаги ҳал қилувқарориўзгартирилсин. Ҳал қилув қарори хулоса қисмининг иккинчи хатбошисижавобгар“Азизбек Элшод савдо” масъулияти чекланган жамиятидан: “G‘ijduv n Z r ng ri Qurilish ITQT” масъулияти чекланган жамиятига **** сўм асосий қарз, **** сўм пеня ва олдиндан тўланган **** сўм почта **** ундирилсин.” қисмини жавобгар“Азизбек Элшод савдо” масъулияти чекланган жамиятидан: “G‘ijduv n Z r ng ri Qurilish ITQT” масъулияти чекланган жамиятига****сўм асосий қарз,****сўм пеня ва олдиндан тўланган **** сўм почта **** ундирилсин.” дебундирилсин.”-деб ўзгартирилсин. Ҳал қилув қарорининг қолган қисми ўзгаришсиз қолдирилсин. Суд **** қайта ****. Жавобгар томонидан олдиндан ****,**** давлат тўланганлигини инобат олиб, биринчи инстанция суди учун жавобгардан ****,**** давлат божи, апелляция инстанция суди учун ****,**** давлат божи ва **** сўм почта **** зиммасидақолдирилсин. 6 Даъвогардан биринчи инстанция суди учун республика бюджетига ****,**** давлат божи, апелляция инстанция суди учун ****,**** давлат божиундирилсин. Жавобгар“Азизбек Элшод савдо” масъулияти чекланган жамиятитомонидан ортиқча тўланган **** сўм маълумотнома асосида қайтарилсин. Қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устиданҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кунданбир йил муддат ичида биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи**** Ҳайъат аъзолари**** О.Қўлдошов 7