Решение #2858392 Экономические

****-сонлииқтисодийиш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья –**** Апелляцияинстанцияси судида маърузачи судья –**** Тафтиш инстанцияси судида маърузачи судья – **** **** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШ ИНСТАНЦИЯСИ СУДИНИНГ ҚАРОРИ ****5йил29октябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатитафтиш инстанцияси****раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар**** ваО.Қўлдошовданиборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****котиблигида, видеоконференцалоқа оператори **** кўмагида, “I t k -b nk” АТИБвакили****(**** йил 4 сентябрдаги 7-сонли ордер асосида), жавобгарларвакили адвокат **** (**** йил 3 сентябрдаги 40-сонли ордерасосида) иштирокида,даъвогар“I t k -b nk” АТИБнингжавобгарлар“Si vush kstil Bu r ” масъулияти чекланган жамияти, “Bu r Gil m” масъулияти чекланган жамияти шаклидаги қўшма ****, “**** **** **** ****” масъулияти чекланган жамияти, “Si vush gr ” масъулияти чекланган жамияти, “ DM kstil Bu r ” масъулияти чекланган жамияти, “**** ****” масъулияти чекланган жамиятлариганисбатан бергандаъво аризаси асосида қўзғатилган иқтисодий иш бўйичаБухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг**** йил10июлдаги қарорига нисбатан“**** ****” масъулияти чекланган жамияти шаклидаги қўшма ****томонидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятииқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: “I t k -b nk” АТИБ (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “Si vush kstil Bu r ” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда қарздор деб юритилади)нинг 22.06.**** йилдаги ****-сонли кредит шартномасига мувофиқ кредит муддатли асосий қарздан 14.****.****,20 ЕВРО, муддати ўтган асосий қарздан 2.****.****,02 ЕВРО, муддати ўтган фоиз қарздан 1.****.****,49 ЕВРО, ****.****,75 ЕВРО пеня, жами 18.****.****,46 ЕВРО; 30.10.**** йилдаги ****-сонли кредит шартномасига мувофиқ кредит муддатли асосий қарздан ****.****,80 ЕВРО, муддати ўтган фоиз қарздан 37.****,05 ЕВРО, 3.****,21 1 ЕВРО пеня, жами ****.****,06 ЕВРО; 17.05.**** йилдаги ****- сонли кредит шартномасига мувофиқ кредит муддатли асосийқарздан 2.****.**** **** доллари, муддати ўтган асосий қарздан 1.****.****,89 **** доллари, муддати ўтган фоиз қарздан ****.****,32 **** доллари, 28.****,89 **** доллари пеня, жами 3.****.****,1 **** доллари қарздорлигини “Bu r Gil m” масъулияти чекланган жамияти шаклидаги қўшма **** (бунданбуён матнда жавобгар-2деб юритилади)нинг 15.****.****.**** сўмлик, “**** **** **** ****” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар-3деб юритилади)нинг 34.****.****.**** сўмлик, “Si vush gr ” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар-4деб юритилади)нинг 15.****.****.**** сўмлик, “ DM kstil Bu r ” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар-5деб юритилади)нинг 18.****.****.**** сўмлик кафилликлари,жавобгар-2га тегишли Бухоро шаҳар Когоншох кўчаси **** жойлашган ишлаб чиқариш бинолари, “ L H -****” русумли гилам ишлаб чиқариш ускунаси “1Х****” русумли машинаси билан бирга гаровига, “**** ****” масъулияти чекланган жамияти (бундан буёнматнда жавобгар-6деб юритилади)(собиқ “SIY VUSH LYUS” масъулияти чекланган жамияти)га тегишли Бухоро шаҳар, ****шоссесиёқасидаги тикув ишлаб чиқариш биноси ва ёрдамчи бинолари, Бухоро шаҳар, ****шоссесиёқасидаги бино ва иншоотлари ҳамдаБухоро шаҳар, ****шоссесиёқасидаги қурилиши тугалланмаган биринчи қаватда савдо, маиший хизмат кўрсатиш ва юқори қаватларида кўп хонадонли турар жой гаровига қаратишни сўраган. Жавобгар-2биринчи инстанция судига қарши даъво аризаси **** этиб,даъвогар зиммасига даъвогарвақарздорўртасидаги**** йил 17 май кунидаги ****-сонли шартномага асосан низони судгача ҳал қилишнинг ўрнатилган тартибда ундирувни қарздорнинг тўловга қобилиятсизлик иши доирасида қоплаш ҳамда кредит таъминоти ҳисобидан қоплашга қаратилган ҳаракатларни амалга ошириш усулидан фойдаланиш **** юклашни сўраган. Суднинг **** йил 22 апрелдаги **** билан жавобгарнинг қарши даъво аризаси иш юритишга қабул қилинган. Даъвогар **** йил 7 майда даъво талабини ўзгартириш **** қўшимча даъво аризаси билан мурожаат қилиб,қарздорнинг кредит шартномалари бўйича 18********,46 ЕВРО, ****.****,06 ЕВРО ва 3********,1 **** доллари қарздорлигинижавобгар-2,жавобгар-3,жавобгар-4важавобгар-5дан солидар тартибда кафилларнинг жавобгарлик чегарасини кредит таъминоти **** этилган миқдорда белгилаган ҳолда ундиришни, ундирувни гаров мулкларига қаратишни сўраган. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 8 майдаги ҳал қилув қарори билан даъвогарнинг даъво талабини ўзгартириш аризаси иш юритишга қабул қилиниб, даъво аризаси қисман қаноатлантирилган, жавобгарлар “ DM kstil Bu r ” ****, “**** **** **** ****” ****, “Bu r Gil m” **** ҚКдан даъвогар фойдасига солидар тартибда 17.05.**** йилдаги ****-сонли кредит шартномасига мувофиқ кредит муддатли асосий қарздан 2.****.**** **** доллари, муддати ўтган асосий қарздан 2 1.****.****,89 **** доллари, муддати ўтган фоиз қарздан ****.****,32 ****доллари, 4.**** **** доллари миқдорида пеня; кредит шартномасига асосан 22.06.**** йилда ****-сонли кредит линияси бўйича **** кредит суммасидан кредит муддатли асосий қарздан 14.****.****,20 ЕВРО, муддати ўтган асосий қарздан 2.****.****,02 ЕВРО, муддати ўтган фоиз қарздан 1.****.****,49 ЕВРО, 25.**** Евро миқдорида пеня; 30.10.**** йилдаги ****сонли кредит линияси бўйича кредит муддатли асосий қарздан ****.****,80 ЕВРО, муддати ўтган фоиз қарздан 37.****,05 ЕВРО, **** ЕВРО миқдорида пеня ундириш, ундирувни жавобгар-2га мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган Бухоро шахар, Когон шоҳ кўчаси 25 уйда жойлашган умумий майдони 9.**** кв.метр, қурилиш ости майдони 8.**** кв.метр бўлган ишлаб чиқариш бинолари ва “Двухрапирный ковроткацнкие станок L H -**** с электронной жаккардовой машиной L ****” ускунасига қаратишни, жавобгарларнинг солидар жавобгарлигини“ DM kstil Bu r ” **** 18.****.****.**** сўм, “**** **** **** ****” **** 34.****.****.**** сўм, “Bu r Gil m” **** қўшма **** 15.****.****.**** сўм миқдоридабелгилаш, даъвоталабларинингжавобгар-6важавобгар-4га тегишли қисминикўрмасдан қолдириш,даъвонинг қолган қисмини қаноатлантиришнирад этишбелгиланган. Жавобгар-2ҳамдадаъвогарнингмазкур суд ҳужжатидан норози бўлиб, унинг устидан берган апелляция шикоятига асосан Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 26 июндаги **** билан ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўришга ўтилган вақарздоришга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 10 июлдаги қарори билан Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 8 майдаги ҳал қилув қарори бекор қилиниб, даъво аризасини қисман қаноатлантириш тўғрисида янги қарор қабул қилинган. Қарор билан қарздорнинг даъвогар олдидаги **** йил 17 майдаги ****сонли кредит шартномасига мувофиқ кредит муддатли асосий қарздан 2.****.**** **** доллари, муддати ўтган асосий қарздан 1.****.****,89 **** доллари, муддати ўтган фоиз қарздан ****.****,32 **** доллари, 4.**** **** доллари миқдорида пеня; **** йил 22 июндаги****-сонли кредит шартномасига асосан кредит линияси бўйича **** кредит суммасидан кредит муддатли асосий қарздан 14.****.****,20 ЕВРО, муддати ўтган асосий қарздан 2.****.****,02 ЕВРО, муддати ўтган фоиз қарздан 1.****.****,49 ЕВРО,25.**** Евро миқдорида пеня; **** йил 30 октябрдаги ****-3-сонли кредит линияси бўйича кредит муддатли асосий қарздан ****.****,80 ЕВРО, муддати ўтган фоиз қарздан 37.****,05 ЕВРО, **** ЕВРО миқдорида пеня ундируви жавобгарларнинг кафиллиги доирасида “ DM kstil Bu r ” масъулияти чекланган жамиятидан18************ сўм миқдорида, “ l-**** **** kstil” масъулияти чекланган жамиятидан 34************ сўм 3 миқдорида, “**** Gil m” масъулияти чекланганжамияти шаклидаги қўшма **** 15************ сўм миқдорида даъвогар фойдасига солидар тартибдаундирилган. Ундирувжавобгар-2га мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган Бухоро шахар, Когон шоҳ кўчаси 25 уйда жойлашган умумий майдони 9.**** кв.метр, қурилиш ости майдони 8.**** кв.метр бўлган ишлаб чиқариш бинолари ва “Двухрапирный ковроткацние станок L H -**** с электронной жаккардовой машиной L ****” ускунасигақаратилган. Даъво талабларининг “SIY VUSH GR U ” масъулияти чекланган жамияти ва “SIY VUSH GR ” масъулияти чекланган жамиятларига тегишли қисми кўрмасданқолдирилган.Жавобгар-2нинг қарши даъво аризаси қаноатлантириш рад этилган.Суд **** қайта ****. Мазкур суд ҳужжати устидан жавобгар-2томонидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятидасуд ҳужжатларидан норозилиги,айни бир шахслар ўртасидаги, айни бир предмет тўғрисидаги ва айни бир асослар бўйича низо юзасидан бошқа иш мавжудлиги сабабли мазкур иқтисодий иш бўйича даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши лозимлигибаён қилиниб, апелляция инстанциясининг **** йил 10 июлдаги қарорининг жавобгарлардан кафиллик доирасида пул ундириш ва ундирувни гаров мулкларига қаратиш **** қисмини ўзгартириш ва даъвонинг ушбу қисмини кўрмасдан қолдиришсўралган. Суд **** иштирок этган жавобгарларвакили тафтиш тартибидаги шикоятда келтирилган **** қувватлаб, қуйи суд инстанциялари қарор қабул қилишда кредит қарздорлик бўйича“Si vush kstil Bu r ” масъулияти чекланган жамияти асосий қарздорэканлигига эътибор қаратмаганлигини, бугунги кунда жавобгар ва **** ўртасида келишув битими тузиш учун музокаралар олиб борилаётганлигини,Марказий**** томонидан берилган хулосада низоли ҳолат бўйича ҳисоб-китоблар тўлиқ ўрганилмаганлиги, даъвогар даъво талабидаги ****,80 ЕВРОни икки марта талаб қилаётганлиги, бундан ташқариамалда **** маблағ кредит тўлови графигига киритилиб даъвогар томонидан фоиз ундирилганлигинитаъкидлаб,тафтиш тартибидаги шикоятни қаноатлантиришнисўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили жавобгарнинг тафтиш тартибидаги шикоятига нисбатан эътироз билдириб, даъво асосли киритилганлигини, суд ҳужжати қонуний қарор қабул қилинганлигини,қарздорга битта кредит линияси бўйича учта кредит ****, **** тарафлар ўртасида низо бўйича келишувга эришиш бўйича музокаралар олиб борилаётганлигини,Марказий**** томонидан берилган хулоса билан келишишинимаълум қилиб,судга илтимоснома **** этиб тарафлар ўртасида низоли ҳолат бўйича келишувга эришиш **** музокаралар олиб борилаётганлигини ҳамдагаровдаги мулкларни баҳолатиш лозимлигини таъкидлаб,суд муҳокамасини кейинга қолдиришни, жавобгарнинг тафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантиришни рад этиб,апелляция инстанцияси суди қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, 4 тафтишинстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган, тафтиш тартибидаги шикоятини (протестни) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди.Шу боис, судлов ҳайъати ишни кўриш бир неча маротаба кейинга қолдирилганлиги боис ишни мазкур шахслар вакиллари иштирокисиз, мавжуд ҳужжатларга асосан кўриб чиқишни лозим топади. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси ваишда иштирок этувчи шахсларвакилларининг тушунтиришларини эшитиб,қуйидагиларгаасосандаъвогарнинг суд муҳокамасини кейинга қолдириш ва гаров мулкларини баҳолаш тўғрисидаги илтимосномаларини қаноатлантиришни рад этишни,жавобгарнингтафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, апелляцияинстанциясиқарориниўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Судлов ҳайъати, иштафтиш инстанцияси судида кўрилиши жараёнида тарафлар вакилларининг илтимосномаси бўйича суд муҳокамаси бир неча маротаба қолдирилганлиги, шунингдек иш бўйича иш юритиш тўхтатилган **** оралиғида тарафлар ўртасида келишув битими тузиш юзасидан музокаралар олиб борилишибўйича етарлича **** бўлганлиги боис даъвогар вакилининг ишни кўришни кейинга қолдириш тўғрисидаги илтимосномасини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Шунингдек, даъвогарнингмулкни баҳолаш тўғрисидаги илтимосномасиасослантирилмаганлиги, тарафлартомонидан мулкни баҳоси юзасидан низо мавжудлигибўйичашу **** қадарилтимоснома **** этилмаганлиги боис судлов ҳайъати илтимосномани қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги ****кредит ваунинг таъминоти бўйича тузилган гаров вакафилликшартномаларидан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,даъвогар, **** вақарздорўртасида акрил ипмаҳсулотларини ишлаб чиқаришникенгайтириш **** асбобускуналарсотиб олиш учун **** йил 17 майкуни ****-сонли кредит шартномаси тузилган. Кредит шартномасига асосан даъвогар 20.****.**** Евродан ошмаган миқдорда шартномада белгилангантартибда кредит сифатида бериш,қарздорэса ****дан олинган кредит маблағларинишартномада 5 белгиланган муддатлар ва шартлар асосида фоизлари билан биргатўлаш **** олган. Кредит **** таъминлаш **** **** йил 17 майда даъвогар, **** вақарздорҳамда кафилларжавобгар-2нинг 15.****.****.**** сўмлик,жавобгар-3нинг 34.****.****.**** сўмлик,жавобгар-4нинг 15.****.****.****сўмлик ҳамда **** йил10 ноябрда кафилжавобгар-5нинг 18.****.****.**** сўмликкафиллиги таъминоти бўйича кафиллик шартномалари тузилган (и.ҳ.34-41-бетлар). Шунингдек, кредит таъминоти сифатида тарафлар ўртасида тузилган **** йил 18 майдаги ипотека гаров шартномасига асосан,жавобгар-6га мулк ҳуқуқиасосида тегишли бўлган Бухоро шахар, ****шоссеси ёқасидаги **** кв.метрер майдонида жойлашган,фойдали майдони 4.****,4 кв метр, қурилишмайдони 5.****,0 бўлган тикув ишлаб чиқариш биноси ва ёрдамчи бинолар ермайдонидан доимий фойдаланиш ҳуқуқи билан бирга, Бухоро шахар, ****шоссеси ёқасида 3.****,0 кв.метр ер майдонида жойлашган умумий майдони1.****,15 кв.метрдан иборат бўлган бино ваиншоот ҳамда Бухоро шахар Когоншоссесида жойлашган умумий майдони ****8 кв метр, қурилиш ости майдони****,40 кв.метрдан иборат бўлган қурилишитугалланмаган, биринчи қаватидасавдо, маиший хизмат кўрсатиш ва юқори қаватларидакўп хонадонли тураржой биноси;жавобгар-2га мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган Бухоро шахар, ****шоҳ кўчаси 25 уйда жойлашган умумий майдони 9.**** кв.метр, қурилиш остимайдони 8.**** кв.метр бўлган ишлаб чиқаришбинолари ва “Двухрапирныйковроткацние станок L H -**** с электронной жаккардовой машинойL ****” ускунаси гаровга қўйилган. Даъвогар томонидан шартнома шартлари тўлиқ **** ҳамда қарздорнинг тузганимпорт контракт шартномалариниинобатга олган ҳолда, кредит шартномасига асосан кредит линиялари шаклида кредитмаблағлари****. Бироқ,қарздортомонидан **** **** тўловлар ва унга ҳисобланганфоизлар ўз **** тўланмаган. Қоракўл туманлараро иқтисодий судининг **** йил 26 август кунидаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан Туркия давлатининг “**** KS IL S N YI I R D LIMI D SIRK I”нинг қарздор “Si vush kstil Bu r ” **** тўловга қобилиятсиз деб топиш тўғрисидаги аризасиқаноатлантирилган ва **** тўловга қобилиятсиз (****) деб топилганҳамда тугатишга доир иш юритиш қарздорнингфаолиятини тўхтатмасдан амалгаоширилиши белгиланган. “Si vush kstil Bu r ” **** даъвогар олдида **** деб эълон қилинган **** йил 26 август ҳолатида кредитлардан қарздорлиги ****-сонли кредит шартномасига мувофиқ кредит муддатли асосий қарздан 14.****.****,20 ЕВРО, муддати ўтган асосий қарздан 2.****.****,02 ЕВРО, муддати ўтган фоиз қарздан 1.****.****,49 ЕВРО, пеня ****.****,75 ЕВРО, жами 18.****.****,46 ЕВРО; 30.10.**** йилдаги ****-сонли кредит шартномасига мувофиқ кредит муддатли асосий қарздан ****.****,80 ЕВРО, муддати ўтган фоиз қарздан 37.****,05 ЕВРО, пеня 3.****,21 ЕВРО, жами ****.****,06 6 ЕВРО; 17.05.**** йилдаги ****-сонли кредит шартномасига мувофиқ кредит муддатли асосий қарздан 2.****.**** ****доллари, муддати ўтган асосий қарздан 1.****.****,89 **** доллари, муддати ўтган фоиз қарздан ****.****,32 **** доллари, пеня 28.****,89 **** доллари, жами 3.****.****,1 **** долларини ташкил қилган. Даъвогарқарздорнинг кредиторлар реестрига **************** сўмлик талаблар билан **** йил 28 октябрдакиритилган (и.ҳ.****-бет). Даъвогар **** йил 30 январда қарздор ва кафиллар ҳамда гаровга қўювчиларга 7-2.****-сонлиталабнома билан мурожаат қилиб,қарздорликни тўлашни сўраган.Бироқ жавобгарлар томонидан даъвогарнингталабномаси оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли даъвогарқарздорнинг кредит қарздорлиги ундириш **** иши доирасида кўрилаётганлиги сабаблиқарздорликни кафиллардан солидар тартибда ундиришва ундирувни гаровмулкига қаратишни сўраб даъво аризаси билан судга мурожаат қилган. ФКнинг ****-моддасига кўра,кредит шартномаси бўйича бир тараф–**** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномаданазарда тутилган миқдорда вашартлар асосида пул маблағлари(кредит) бериш, қарз олувчи эса олинганпул суммасини қайтариш ва унингучун фоизлар тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи бандига кўра қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарзберувчига қайтариши шарт. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчиқарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган****, қарз берувчи қарзнинг қолганбарча суммасини тегишли фоизларбилан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. Биринчи инстанция суди жавобгарнинг қарши даъво аризасини муҳокама қилмасдан, у бўйича тегишли қарор қабул қилмасданҳал қилув қарори қабул қилган. ИПК ****-моддаси бешинчи қисмининг 6-бандига мувофиқ, билдирилган талаб бўйича суд томонидан ҳал қилув қарори қабул қилинмаганлиги процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёки нотўғри қўлланилганлиги муносабати билан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ҳар қандай ҳолда бекор қилиш учун асос бўлади. Шу сабабли апелляцияинстанциясидаъвогар ва жавобгарнинг апелляция шикоятларини қисман қаноатлантиришни, биринчиинстанция судининг ҳал қлув қарорини бекор қилиб, иш бўйича янги қарорқабул қилишни, даъвогарнинг даъво талабини қисман қаноатлантиришни,даъво аризасининг жавобгар кафил “Si vush gr ” **** нисбатан ҳамдагаровга қўювчи “Si vush gr u ” МЧЖга нисбатан қисмини кўрмасдан қолдириш **** тўғри хулосага келган. Иш апелляция инстанцияси судида кўрилиши жараёнида судлов ҳайъати жавобгар-2нингқарши даъво аризасида келтирган **** 7 биланкелишмайдаъвогар томонидан қарздорга, кафиллар ва гаровга қўювчиларга талабнома хати билан мурожаат қилинганлиги,кредит олувчиқарздортўловгақобилиятсиз деб топилиб, унга нисбатан тугатишга доир иш юритиш бошланганлиги ва кредиторлар реестрига даъвогар киритилганлигиҳолатидаъвогарнинг кафиллар ва гаровга қўювчиларга нисбатан **** даъво талаби билан мурожаат қилишига монеълик қилмаслигини инобатга олиб, жавобгарнинг қарши даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиш **** тўғри хулосага келган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарздорлар шерик бўлиб **** олганида кредитор ҳамма қарздорлардан**** солидар **** ҳам, уларнинг ҳар биридан алоҳида-алоҳида **** ҳам, шу билан бирга қарзни тўла ёки унинг бир қисмини**** ҳам талаб қилишга ****. Қолаверса, ФК ****-моддасига кўра, қарздор кафиллик билантаъминланган **** ****н ёки лозим **** ******** кафил ва қарздор кредиторолдида солидар жавоб берадилар,башарти қонунда ёки кафиллик шартномасида кафилнинг субсидиар жавобгарбўлиши назарда тутилган бўлмаса. Башарти, кафиллик шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, кафил кредитор олдида қарздор билан баравар **** жавоб беради,шу жумладан фоизлар тўлайди,қарзни ундириб олиш бўйича судчиқимларини ва қарздор **** бажармаганлиги ёки лозим ******** туфайли кредитор кў ган бошқа зарарларни тўлайди. Агар кафиллик шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, биргалашиб кафил бўлган шахслар кредитор олдида солидар жавоб берадилар. Кафиллик шартномаларининг 1.1- бандига биноан, кафил, кредитор ва қарздор ўртасида тузилган кредит шартномаси бўйича қарздорнинг барча**** **** юзасидан кредитор олдида ****олинмайдиган тарзда ва сўзсизжавоб бериш **** олган. Кафиллик шартномаларининг 2.2-бандига кўра,кафил кредитор олдидашу жумладан, фоизлар тўлаш, қарзни ундириб олиш бўйича суд чиқимларинива қарздор томонидан **** ****рилмаганлиги ёки лозим ******** туфайли неустойка ва кредитор кўрган бошқа зарарларнитўлаш юзасидан қарздор билан баробар **** жавоб беради. Кафиллик шартномаларининг 2.3-бандига кўра, кафил ва қарздорнинг жавобгарлиги солидар ҳисобланади. Демак, даъвогарнингқарздорнинг кредит шартномалари бўйича 18********,46 ЕВРО, ****.****,06 ЕВРО ва3.****.****,1 **** доллари қарздорлигиникафиллар“Bu r Gil m” **** ҚК,“**** **** **** ****” **** ва “ DM kstil Bu r ” **** солидартартибда кафилларнинг жавобгарлик чегарасини кредит таъминоти ****этилган миқдорда белгилаган ҳолда ундириш талаби асосли. Шу сабабли,апелляция инстанциясисудлов ҳайъати даъвогарнинг даъво талабининг кафил жавобгарлар “Bu r Gil m” **** ҚК, “**** **** **** ****” **** ва “ DM kstil Bu r ” **** нисбатан қаноатлантиришни, “Si vush kstil Bu r ” **** даъвогар олдида **** деб эълон қилинган **** 8 йил 26 август куни ҳолатида кредитларданқарздорлиги ****-сонли кредит шартномасига мувофиқ жами 18.****.****,46 ЕВРО, 30.10.**** йилдаги ****сонли кредит шартномасига мувофиқ жами ****.****,06 ЕВРО, 17.05.**** йилдаги ****-сонли кредит шартномасига жами 3.****.****,1 **** доллари ундирувини жавобгарларнинг кафиллиги доирасида “ DM kstil Bu r ” **** 18************ сўм, “**** **** **** ****” **** 34************ сўмва“Bu r Gil m” **** ҚКдан 15************ сўм миқдорида ундириш **** тўғри хулосага келган. Апелляция инстанциясидаъвогарнинг жавобгар гаровга қўювчи“Si vush gr u ” **** нисбатандаъво талаби бўйичаБухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг **** йил 14 апрелдаги ****-сонли **** биланаризачи Туркия компанияси “S k nut i ins t v t kstil.s n.ti .ltd.sti”**** аризаси иш юритувига қабул қилиниб, жавобгар “Si vushgr u ” масъулияти чекланган жамиятиганисбатан тўловга қобилиятсизликтўғрисида иш қўзғатилганлиги сабабли кўрмасдан қолдириш **** асосли хулосага келган. Шунингдек, Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг **** йил 8 май кунги ****-сонли **** биланаризачи Туркия компанияси “**** **** ******** **** **** ****S n V i L D Sti” **** аризаси иш юритувига қабул қилиниб,жавобгар “Si vush gr ” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан ҳамтўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатилганлиги васуднинг **** йил 20 июндаги ҳал қилув қарори билан“Si vush gr ” **** **** дебтопилиб, унга нисбатан тугатишга доир иш юритиш бошланганлиги боис апелляция инстанцияси даъвонинг“Si vush gr ” ****га тегишли қисмини ҳам кўрмасдан қолдириш **** тўғри хулосага келган. Ваҳоланки, ИПКнинг ****-моддаси 9-бандига кўра, жавобгарга нисбатан **** тўғрисида иш қўзғатилган бўлса ва жавобгарга нисбатан ****этилган талаб қонунга кўра **** тўғрисидагииш доирасида кўрилишилозим бўлса, суд даъво аризаси кўрмасдан қолдирилади. Даъво аризасида қарздорликнинг ундирувини гаров мулкларига қаратиш сўралган. Аниқланишича, **** йил 18 май кунида даъвогар ****, кредит олувчи учинчи шахс ҳамда гаровга қўювчи “Bu r Gil m” ****, “SIY VUSH LYUS” **** (хозирда “Si vush Gr u ” ****) ўртасиданотариал тартибдаипотекашартномаси тузилган. Ипотека шартномасига биноан, кредит таъминоти сифатида “****Gil m” **** ҚКга тегишли Бухоро шаҳар Когон шох кўчаси 25уйдажойлашган ишлаб чиқариш бинолари, “Bu r Gil m” **** ҚКга тегишли“ L H -****” русумли гилам ишлаб чиқаришускунаси “1Х****” русумлимашинаси билан бирга гарови, “Si vush Gr u ” **** тегишли Бухорошаҳар, ****шоссесиёқасидаги тикувишлаб чиқариш биноси ва ёрдамчибинолар, “**** ****” **** тегишли Бухоро шаҳар, ****шоссесиёқасидаги бино ва иншоотлар, “Si vush Gr u ” **** тегишли Бухорошаҳар, ****шоссесиёқасидаги қурилиши тугалланмаган биринчи 9 қаватда савдо, маиший хизмат кўрсатиш ва юқори қаватларидакўп хонадонли тураржой биноси ипотека (гаровга) қўйилган. ФКнинг ****-моддасига кўра, гаровга олувчининг (кредиторнинг) талабларини қондириш учун унди увни қарздор гаров билан таъминланган**** ўзи жавобга бўлган вазиятларда **** ёки лозим**** **** **** гаровга қўйилган мол-мулкка қаратишмумкин. ФКнинг ****-моддасига кўра,гаровга олувчининг (кредиторнинг) талаблари гаровга қўйилган кўчмас мол-мулк қийматидансуднинг қарорига мувофиқ қондирилади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва ЎзбекистонРеспубликаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 22 декабрдаги“Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** ****таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айриммасалалари ****”****-сонли қарори 21-бандининг биринчихатбошисида қарздор томонидан гаров билан таъминланган **** ******** кредитор (гаровга олувчи) қонун ҳужжатларига мувофиқ гаровгақўйилган молмулк қийматидан қаноатлантириш олиш ҳуқуқига бошқакредиторларга қараганда имтиёзга эга бўлишини инобатга олиш зарурлигитўғрисида тушунтириш берилган. Кредит олувчи “Si vush kstil Bu r ” **** **** деб топилганлиги сабабли қарздорлик ундирувиниучинчи шахсларнинггаров мулкига қаратилишимумкин эмаслиги қонунчиликда белгиланмаган. Қолаверса,ипотекашартномасига 9.1-бандига кўра, ипотекага олувчиипотека билан таъминланган ****тлар **** ёки зарур**** **** туфайлиюзага келадиган талабларни ушбушартноманинг 3.1.1 бандида кўрсатилган мол-мулк ҳисобига қондириш учунушбу шартномага кўра ундиришни ипотекага қўйилган мол-мулкка қаратишҳуқуқига эга бўлади деб келишилган. Демак, мазкур ҳолатда кредит қарзини ундирувини жавобгар Bu r Gil m” **** ҚКга мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган Бухоро шахар, ****шоҳ кўчаси 25 уйда жойлашган умумий майдони 9.**** кв.метр, қурилиш остимайдони 8.**** кв.метр бўлган ишлаб чиқаришбинолари ва “Двухрапирныйковроткацнкие станок L H -**** сэлектронной жаккардовой машинойL ****” ускунасига қаратиш **** даъво талаблари асосли ҳисобланади. Судлов ҳайъати, жавобгар гаровга қўювчи “Si vush gr u ” **** нисбатан даъво талабибўйичаунга нисбатан **** иши қўзғатилганлиги сабабли кўрмасданқолдириш тўғрисида тўғри хулосага келган. Тафтиш инстанцияси судлов ҳайъати жавобгарнингтафтиш тартибидаги шикоятидаги айни бир шахслар ўртасидаги, айни бир предмет тўғрисидаги ва айни бир асослар бўйича низо юзасидан бошқа иш мавжудлиги сабабли мазкур иқтисодий иш бўйича даъво аризаси кўрмасдан қолдиришилиши лозимлиги **** келтирган **** билан келишмайди. Аниқланишича,илгаридаъвогар судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгарлар “**** vush stil Bu r ”**** (у **** тўловгақоблииятсиз деб топиш тўғрисида ариза суднинг иш юритувида 10 бўлмаган), “**** ****”****(у **** тўловга қоблииятсиз деб топиш тўғрисида ариза суднинг иш юритувида бўлмаган),“Bu r Gil m”****, “************ **** kstil”****, “Si vush gr ”**** (у **** тўловга қоблииятсиз деб топиш тўғрисида ариза суднинг иш юритувида бўлмаган) ва “ DM kstil Bu r ”****дан18.****.****,64 евро, 3.****.****,21 **** доллари ва ****.****,1 евро миқдордагикредит қарздорлигини ундиришни ва ундирувни гаров мулкларига қаратишнисўраган.(****-сонли иқтисодий иш). Қоракўл туманлараро иқтисодий судининг **** йил 10 июлдаги **** билан тарафлар ўртасида медиатив келишув тузилганлиги сабабли даъвоаризаси кўрмасдан қолдирилган. Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил3 июндаги қарори билан биринчиинстанция судининг **** бекор қилиниб, иш биринчи инстанция судигаюборилган. Бугунги кунда мазкур даъво аризаси Ғиждувон туманлараро иқтисодий судининг иш юритувида бўлиб, биринчи инстанция судининг қарори қабул қилинмаган. Бироқ, мазкур иш бўйича даъвонинг асоси бошқабўлиб, ҳозирда кўрилаётган ишда даъвогаркредит олувчи нисбатан тўловгақобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатилганлигини асос қилиб, судга кафилва гаровга қўювчиларга нисбатан даъвоаризаси билан мурожаат қилган. ****-сонли иқтисодий иш бўйича даъвогар **** йилда умумийасосларда кредит шартномасидан келиб чиқибмурожаат қилган ва у ****“Si vush stil Bu r ” **** нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатилмаган бўлган. Мазкур иш бўйича суднинг ҳал қилув қарори қабул қилинган ****Қоракўл туманлараро иқтисодий судининг **** йил 10 июлдаги **** ўз кучида бўлган ва даъвогарга янги даъво аризаси билан мурожаат этишга ҳамда ишни кўришга монеълик қилмаган, шу сабабли иш мазмунан кўрилиб, ҳал қилув қарори қабул қилинган. Бундан ташқари, жавобгарнингдаъво талабидаги ****,80 ЕВРОни икки мартаундиришталабиқўйилганлиги**** **** асоссиз. Иш тафтиш инстанцияси судида кўрилиши жараёнида жавобгар вакилининг илтимосномаси бўйича суднинг **** йил 2 октябрдаги **** билан суд-иқтисодий экспертизаси тайинланиб, экспертиза ўтказиш Ўзбекистон Республикаси Марказий **** зиммасига юклатилган. **** ижроси юзасидан Ўзбекистон Республикаси Марказий **** Бухоро вилоят бош бошқармаси томонидан маълумотнома **** этилиб, унга кўра**** кредит миқдори, **** йил 26 август ҳолатига ҳамда маълумотнома тузилган санага кредит асосий қарзи, фоиз ва пенялар тўғри ҳисобланганлиги ҳолатлари аниқланган. Шунингдек, жавобгар томонидан даъвогарнинг амалда **** маблағни кредит тўлов графигига киритиб фоиз ундирганлигини ҳамда кредитмаблағининг бир қисми чет эл **** **** тасдиқловчи бирор-бир далил **** этилмади. 11 ИПК ****8-моддасига мувофиқ, суд ҳужжатининг ноқонунийлиги ёки асоссизлиги ҳал қилув қарорини, қарорни ёки **** ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади.Суднинг мазмунан тўғри бўлган ҳал қилув қарори, қарори ёки **** **** юзаки асослар бўйичагина бекор қилиниши мумкин эмас. Мазкур ҳолатда суд ҳужжатини ноқонуний ёки асоссиз деб бўлмайди, суд инстанцияси томонидан моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларига тўлиқ риоя қилинган ҳолда суд ҳужжатлари қабул қилинган. ИПК ****7-моддасибиринчи қисмининг биринчи бандига кўра,ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини, қарорни ўзгаришсиз қолдиришга ****. Судлов ҳайъати, апелляцияинстанцияси судитомонидан қарор қабул қилишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларигатўлиқриоя қилинганлигини,суд ҳужжатиниўзгартириш ёҳуд бекор қилиш учун асосларнинг мавжуд эмаслигини инобатга олиб, судлов ҳайъатиапелляцияинстанциясисудинингқарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъатисуд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб,тафтиш тартибидагишикоятниқаноатлантиришрад этилганлиги сабаближавобгар “Bu r Gil m” **** ҚК томониданолдиндан тўланган 37**** сўм почта **** унинг зиммасида қолдиришни, жавобгар-2 томонидан келтирилган тафтиш шикоятидаапелляция инстанцияси қарорининг жавобгарлардан кафиллик доирасида пул ундириш ва ундирувни гаров мулкларига қаратиш **** қисмибўйича низолашилганлиги,ундирувни гаров мулкларига қаратиш ****талаб бўйича давлат божи ундирилмаслигибоис жавобгар-2данишни тафтиш инстанциясида кўриш билан боғлиқреспублика бюджетига(18млрд+34млрд+15млрд=67млрд*1%) **** сўм давлат божи ва Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозитига******** сўмвидеоконференцалоқа **** ундиришни лозим топади. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****2-****7-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарорқилди: Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг**** йил10июлдаги ўзгаришсиз,жавобгар“**** ****” масъулияти чекланган жамияти шаклидаги қўшма ****нинг тафтиш тартибидагишикоятини қаноатлантирмасдан қолдирилсин. 12 ДаъвогарАТИБ “I t k -b nk”вакилининг суд муҳокамасини кейинга қолдириш ва гаров мулкларини баҳолаш тўғрисидаги илтимосномаларини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар“**** ****” масъулияти чекланган жамияти шаклидаги қўшма ****дан тафтиш инстанцияси суди учун: ‒ республика бюджетига **** сўм давлат божи; ‒ Ўзбекистон Республикаси Олий судидепозит ҳисоб **** ******** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Қарор юзасидан ижро ****и берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан тафтиш тартибидаги шикоят (протест) билан бир йил муддатдабевоситаЎзбекистон Республикаси Олий судига мурожаат қилиниши мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** О.Қўлдошов 13