Решение #2858440 Экономические

****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ ****- **** йил 29 октябрь ****-туманлараро иқтисодий судининг судьяси ****, раислигида, судья ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар “****-” акциядорлик жамияти вакили **** (**** йил 22 ноябрдаги ****-сонли ишончнома) иштирокида, **** Савдо-саноат палатаси ****-вилоят ҳудудий бошқармаси даъвогар “****-” акциядорлик жамияти манфаатида жавобгар – “****-” фермер хўжалиги, қўшимча жавобгар - “****-” фермер хўжалигидан солидар тартибда 51.****.**** сўм асосий қарз, 17.****.**** сўм пеня ва 41.**** сўм олдиндан тўланган почта **** ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни **** туманлараро иқтисодий судининг биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб,қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси **** вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда Палата деб юритилади) “****” акциядорлик жамияти (бундан буён матнда даъвогар ёки Лизинг берувчи деб юритилади) манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, даъво аризасида даъвогар билан “****” фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгар ёки Лизинг олувчи деб юритилади) ўртасида **** йил 8 январь куни ****УФсонли лизинг шартномасига асосан 1 дона РМУ 0.8 русумли ўғит сепгич, **** йил 3 январда тузилган ****УФ – сонли лизинг шартномасига асосан 1 дона Белорус 82.1 русумли трактор ҳамда **** йил 16 августда тузилган ****-сонли лизинг шартномасига асосан 1 дона ХБМ С24 русумли ғалла экиш сеялкасини лизинг шартларида етказиб берганлиги, лизинг шартномасига **** туманидаги “**** фермер хўжалиги (бундан буён матнда кафил деб юритилади) **** йил 16 августда ****.****.**** сўмга ****-сонли ва **** йил 3 январда 34.****.**** сўмга ****-сонли кафиллик шартномаси имзоланганлиги.Жавобгар томонидан лизинг тўловлари шартнома(лар) иловасида белгиланган муддатда ва миқдорда тўлаб берилмаган натижасида, **** йил 1 август ҳолатига ****УФ-сонли лизинг шартномаси бўйича 4.****.**** сўм асосий қарздорлик, ****УФ-сонли лизинг шартномаси бўйича 36.****.**** сўм асосий қарздорлик ҳамда ****-сонли лизинг шартнома бўйича 11.****.**** сўм асосий қарздорлик мавжудлиги.Ўзаро тузилган шартномаларининг 8.3.-бандига кўра тўловлар шартномадакўрсатилган миқдорда ва муддатларда амалга оширилмаса, қарздор тўлов муддати 1 ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоиз миқдорида аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланганлиги, ****-УФ-сонли шартнома бўйича **** кун 4.**** сўм*04%***** кун = 2.****.**** сўм пеня ҳисобланганлиги, ****УФ-сонли шартнома бўйича **** кун 36.****.**** сўм асосий қарз * 0,4% * **** кун = 13.****.**** сўм пеня ҳисобланганлиги, ****-сонли шартнома бўйича 46 кун 11.****.**** сўм асосий қарз * 0,4% * 46 кун = 2.****.**** сўм пеня ҳисобланганлиги, жавобгарга юборилган талабнома жавобсиз қолдирилганлиги.Жавобгарнинг **** ҳисоб **** қўйилган тўлов талабномаси натижа бермаганлиги сабабли суддан жавобгар, кафилдан солидар тартибда 51.****.**** сўм асосий қарз, 17.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Шунингдек, даъвогар жавобгарга нисбатан "**** " **** фойдасига солидар тартибда жавобгар “****” фермур хўжалиги ва қўшимча жавобгар “****” фермур хўжалиги ҳисобидан 51.****.**** сўм асосий қарз, 17.****.**** сўм пеня ва 41.**** сўм олдиндан тўланган почта **** ундириш талабини, "****" **** фойдасига солидар тартибда жавобгар “****” фермур хўжалиги ва қўшимча жавобгар “****” фермур хўжалиги ҳисобидан 32.****.**** сўм асосий қарз, 10.****.**** сўм фоиз қарз, 15.****.**** сўм пеня ҳамда “****” фермер хўжалиги ҳисобидан 3.****.**** сўм фоиз қарз, 2.****.**** сўм пеня ва 41.**** сўм олдиндан тўланган почта **** ундириш талабига ўзгартирган. Суднинг **** билан ариза иш юритишга қабул қилинган. Иш муҳокамасининг жойи ва **** тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган бўлса-да, Палата,жавобгар,кафилсуд**** ўз вакили иштирокини таъминламади. Суд,Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодекси(бундан буён матндаИПКдеб юритилади)нинг****-моддасигаасосан ишни жавобгар ва **** иштирокисиз кўришни лозим топди. Суд**** иштирок этган даъвогар вакили судга маълумотнома **** этилганлигини,жавобгар судга даъво ариза киритилгандан сўнг қисман тўлов амалга оширганлиги ва даъво талабини ўзгартиришда даъво талабидан тўлангансуммачиқариб ташланганлигини билдириб,суддан даъвони қаноатлантиришни васуд**** тўлиқ жавобгар зиммасига юклашни сўради. Суд,даъвогар вакилининг иш бўйича тушунтиришини тинглаб,ишдаги ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда қуйидагиларга кўра даъвони қисман қаноатлантиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси15-моддасибиринчи қисмига кўра Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси55-моддасиучинчи қисмига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли,**** ҳамда 2 холиссудтомонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,даъвогар ва жавобгар ўртасида****йил8 январькуни****УФ-сонли, ****йил3январда ****УФ–сонли, ****йил16августда****-сонли лизингшартномалари тузилган. ****йил8 январькуни****УФ-сонли лизингшартномасига асосан1 дона РМУ 0.8русумли ўғит сепгич, ****йил3январда тузилган****УФ –сонлилизингшартномасига асосан1 дона Белорус 82.1русумлитракторҳамда****йил16августда тузилган ****-сонли лизингшартномасига асосан1 дона ХБМ С24русумли ғалла экиш сеялкасини етказиб берган. Даъвогар топшириш-қабул қилиш далолатномаси орқалилизингобъектларини жавобгарга топширган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси(бундан буён матнда ФК)нинг****-моддасигакўрализингшартномаси бўйичализингберувчи(ижарага берувчи)биртараф лизинголувчи(ижарага олувчи)иккинчи тарафнинг топшириғига биноан сотувчи учинчитарафбилан унданлизинголувчи учунмол-мулк сотиб олиш **** келишиш **** олади, лизинголувчи эса бунинг учунлизингберувчигализингтўловларини тўлаш **** олади. Тарафлар ўртасидаги шартномаларга кўра жавобгарлизингтўловларини шартноманинг **** қисми бўлган тўлов жадвалига асосан белгиланган муддатларда тўлаши **** олган бўлсада,шартнома шартлари жавобгар томонидан лозим **** ****. Даъво аризасига кўра, ****йил1 августкуни ҳолатига жавобгарнинг даъвогар олдидаги қарздорлиги****УФ-сонли лизингшартномаси бўйича4.****.****сўм асосий қарздорлик, ****УФ-сонли лизингшартномаси бўйича36.****.****сўм асосий қарздорлик ҳамда ****-сонли лизингшартнома бўйича11.****.****сўм асосий қарздорликни ташкил этган. Иш ҳужжатларига кўра,даъвогар жавобгар ва кафилдан солидар тартибдализингшартномалари бўйича51.****.****сўм асосий қарз, 17.****.****сўмпеняундириш сўралган. Шунингдек,даъвогар судга жавобгар томонидан тўланган суммани чиқариб ташлаган ҳолда даъвогар фойдасига солидар тартибда жавобгар ва қўшимча жавобгар ҳисобидан32.****.****сўм асосий қарз, 10.****.****сўм фоиз қарз, 15.****.****сўмпеняҳамда жавобгар ҳисобидан3.****.****сўм фоиз қарз, 2.****.****сўмпенява41.****сўм олдиндан тўланганпочта**** ундириш талабига ўзгартирган ва ушбу талабни ўзгартириш суднинг **** билан иш юритишга қабул қилинган. Жавобгарга қарздорликни тўлаш тўғрисидаги юборилган талабнома хати жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. ФКнинг****-моддасигакўра **** шартномадан,зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши назарда тутилган бўлса, ****-моддасинингбиринчи қисмига кўра, 3 агарқонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса,**** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмаслиги қайд этилган. ФКнинг****-моддасигакўра қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агарқонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса,жавоб беради. ФКнинг****-моддасигакўра,қарздорлар шерик бўлиб **** олганидакредиторҳамма қарздорлардан **** солидар **** ҳам,уларнинг ҳар биридан алоҳида-алоҳида **** ҳам, шубилан бирга қарзни тўла ёки унинг бир қисмини **** ҳам талаб қилишга ****. ФКнинг****-моддасигакўра,кафиллик шартномаси бўйича кафил бошқа шахс ўз **** тўла ёки қисман **** учун унинг кредитори олдида жавоб беришни ўз зиммасига олади. Аниқланишича,даъвогар,жавобгар ва кафил ўртасида****йил 16августда****.****.****сўмга****-сонли лизингшартномаси бўйича ва****йил3январда****.****.****сўмга****-сонли лизингшартномаси бўйича кафиллик шартномалари тузилган бўлиб,шартномаларгаЛизинголувчи ўз **** **** **** даъвогар олдида жавобгар билан биргаликда солидар(баравар)жавобгарликни ўз зиммасига олиши белгиланган. Шусабаблисуд,даъвогарнинг жавобгар ва кафил ҳисобидан даъвогар фойдасига32.****.****сўм асосий қарз, 10.****.****сўм фоиз қарз,жавобгардан3.****.****сўм фоиз қарз ундириш талабини,шунингдек жавобгардан даъвогар фойдасига3.****.****сўм фоиз қарз ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди. Бундан ташқари даъвогар жавобгар ва қўшимча жавобгардан15.****.****сўмпеня,жавобгардан2.****.****сўмпеняундири шни ҳам сўраган. ФКнинг11-моддасидафуқаролик ҳуқуқларинеустойкаундириш йўли билан ҳимоя қилиниши белгиланган. ФКнинг****-моддасибиринчи қисмига кўра башарти,қонунда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса,**** лозим **** **** ****неустойкатўлаш ва зарарни қоплаш қарздорни **** асл ҳолида **** озод қилмайди. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг8.3-бандида лизингтўловлари белгиланган муддатларда қайтарилмаган ҳолатларда ҳар бир кечиктирилганкунучун тўлов суммасининг0,4фоизи миқдорида,аммо кечиктирилган тўлов суммасининг50фоизидан ортиқ бўлмаган миқдордапенятўлаб берилиши белгиланган. ФКнинг****-моддасибиринчи қисмига кўранеустойкатўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредиторқонунда белгиланганнеустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ****. Юқоридагиларга кўра, суддаъвогарнинг жавобгар ва қўшимча жавобгардан15.****.****сўмпеня,жавобгардан2.****.****сўмпеняундири 4 ш талабини асосли деб ҳисоблайди. Бироқ,ФКнинг****-моддасида, агартўланиши лозим бўлганнеустойкакредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суднеустойкани камайтиришга ****, бундақарздор **** қай **** ****,**** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи,шунингдек,кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиши кераклиги, судалоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб,кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжаликсудиПленумининг“**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги****йил15июндаги****-сонлиқарорининг3-бандинингиккинчи жумласида судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишданеустойкамиқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги,унинг асослилиги,**** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб,талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги ****, 4-бандинингбиринчи хатбошисида ФКнинг****моддасигамувофиқ, судқарздор томонидан **** **** ****,**** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини,шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойкамиқдорини камайтиришга **** эканлиги **** тушунтириш берилган. Суд,жавобгар ва кафилнинг **** қай **** ****,мулкий аҳволини ва тарафларнинг ўзаро манфаатларини эътиборга олиб,жавобгар ва кафиллардан ундирилиши талаб қилинган 15.****.****сўм пенянинг7.****.****сўм қисмини,жавобгардан 2.****.****сўм пенянинг1.****.****сўм қисмини қаноатлантиришни,пенянинг қолган қисминирадэтишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддасибиринчи қисмига кўра, суд**** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Бундай ҳолатдасуд,иш ҳужжатларини текшириб чиқиб,ишдаги далилларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда,даъвогарнинг даъво талабини қаноатлантиришни,жавобгар ва кафилдан даъвогар фойдасига 32.****.****сўм асосий қарз, 10.****.****сўм фоиз қарз, 5.****.****сўмпеня,жавобгардан3.****.****сўм фоиз қарз, ****.****сўмпеня,жами 52.****.****сўм ундиришни,даъво талабларининг қолган қисмини қаноатлантиришрадэтишни ва жавобгардан даъвогар фойдасига41.****сўм олдиндан тўланганпочта****,жавобгарданРеспубликабюджети(Судҳокимиятини ривожлантириш жамғармаси)га 1.****.****,92сўм давлат божи ундиришни лозим топади. 5 Юқоридагиларга кўра,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг****, ****, ****, ****, ****-моддалариниқўллаб, суд Қ А Р О Р Қ И Л А Д И: Даъво ариза талаблари қисман қаноатлантирилсин. “****” фермерхўжалиги ҳамда“****” фермерхўжалигидан солидар тартибда даъвогар“Ўзагролизинг”акциядорлик жамияти ҳисобига 32.****.****сўм асосий қарз, 10.****.****сўм фоиз қарз, 5.****.****сўмпеня, “****” фермерхўжалигидан даъвогар“****”акциядорлик жамияти ҳисобига 3.****.****сўм фоиз қарз, ****.****сўмпеня,жами52.****.****сўм ундирилсин. Даъво талабларининг қолган қисмини қаноатлантиришрадэтилсин. “****” фермерхўжалигидан даъвогар“Ўзагролизинг”акциядорлик жамияти ҳисобига41.****сўм олдиндан тўланганпочта**** ундирилсин. “****” фермерхўжалигиданРеспубликабюджети(Судҳокимиятини ривожлантириш жамғармаси)га1.****.****,92сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори бироймуддат ўтиб қонуний кучга киради,ҳал қилув қарори устидан ****туманлараро иқтисодийсудиорқали ****вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ойлик муддат ичидаапелляцияшикояти бериш(протесткелтириш)ёки ушбу муддатдаапелляцияшикояти(протест)берилмаса,олти ойлик муддатдакассацияшикояти бериш(протесткелтириш)мумкин. Судья **** 6