Решение #2858832 Экономические

****-сонлииқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья**** Апелляция инстанция судида маърузачи судья**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИСУДИНИНГ ҚА РО РИ **** ****5 йил29 октябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар О.Қўлдошов ҳамда **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, видеоконференцалоқа оператори **** кўмагида, “F r tr ns v di izm t” масъулияти чекланган жамияти суд бошқарувчисининг ишончли вакили **** (**** йил 29 октябрдаги ****-сонлиишончномага асосан) иштирокида, даъвогар “F r tr ns v di izm t” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “Strо d m kl ss” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан қарзни ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қабул қилинган Ғиждувон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 20 августдаги ҳал қилув қарорига нисбатандаъвогар“F r tr ns v di izm t” масъулияти чекланган жамияти суд бошқарувчиси томонидан берилган апелляция шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган видеоконференцалоқа режимидаги очиқ суд **** кўриб чиқиб,қуйидагиларни а н иқл а д и : “F r tr ns v di izm t” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “Strо d m kl ss” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан ****,**** асосий қарзни ундиришни сўраган. Ғиждувонтуманлараро иқтисодий судининг****5йил20 августдагиҳал қилув қарори биландаъво аризаси қаноатлантириш радэтилган. Мазкур ҳал қилув қарорига нисбатан даъвогар томонидан апелляция шикояти берилган.Шикоятда ****,****лик маҳсулот бўйича **** йил 31 октябрдаги ****-сонли электрон ҳисобварак-фактурага асосан кўмир етказиб берилганлиги сабабли даъво аризаси асоссиз равишда қаноатлантириш рад этилганлиги,****-фактурага етказиб берувчи томонидан тузатиш киритилиши лозим бўлганлиги, биринчи инстанция судииш ҳолатларинитўлиқўрганмасдан, далилларни текширмасдан**** хулосага келганлиги, ****,****лик қарзнинг мавжудлиги ишдаги ҳужжатлар билан тасдиқланганлиги баён қинилиб, ҳал қилув қарорини бекор қилиб, янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили шикоятда келтирилган **** такрорлаб,биринчи инстанция суди иш ҳолатларни тўлиқ ўрганмаганлигини, ****,****лик **** йил 31 октябрдаги ****-сонли ****-фактурамавжуд эмаслигини, судга даъво аризаси киритганидан сўнг жавобгар ****,****лик ****-фактурасиниюборганлигини,аммо маҳсулотлар етказиб берилмаганлиги сабабли ҳам ушбу ****-фактура асоссиз эканлигини, улар томонидан даъво аризаси билан мурожаат қилишда ****,****лик **** йил 31 октябрдаги ****сонли ****-фактурани инобатга олмасдан хатоликка йўл қўйганлигини билдириб, шикоятни қаноатлантиришни ва даъвони қаноатлантирш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгарсуд **** вакил иштирокини таъминламади. Судлов ҳайъати,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матндаИПК деб юритилади) ****-моддасининг тўртинчи қисмигабиноанишнижавобгарвакили иштирокисиз, ишдаги мавжуд материаллар билан биргакўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб,даъвогарвакилинингтушунтиришва ****эшитиб, қуйида келтирилган асосларга кўра,апелляцияшикоятниқаноатлантиришни, биринчи инстанция судинингҳал қилув қарорини бекор қилишни, даъво талабиниқисманқаноатлантириш **** янги қарор қабул қилишни лозим топди. Аниқланишича,Фарғона туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иқтисодий иши бўйича **** йил 17 апрелдаги ҳал қилув қарори билан даъвогар соддалаштирилган тартибда **** деб топилган ва унга доир иш юритиш бошланган. Тугатиш бошқарувчи **** **** киришгандан сўнг, қарздортомонидан расмийлаштирилган ****-фактураларни, чекларни, харидорлар билан тузилган шартномаларни ҳамда ҳизмат кўрсатувчи **** муассасасидан олинган **** айланмалари тўғрисидаги маълумотларни солиштириш орқали, ташқи савдо операциялари, солиқаудити далолатномаси ва бошқа манбалардан олинган маълумот ва ҳужжатлар асосидатарафлар ўртасида **** йил 9 августда 27-сонли кўмир маҳсулотларини етказиб бериш тўғрисида шартнома тузилганлигини, жавобгарнинг ****,****лик қарз маблағи тўлаб берилмаганлигини аниқлаган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг1.1-бандига кўра, маҳсулот етказиб берувчи (даъвогар) сотиб олувчи (жавобгар)га шартномада назарда тутилган кўмир маҳсулотларини етказиб бериш, жавобгар эса уларни қабул қилиш ва **** тўлаш **** олган. 2 Шартноманинг 2.1-бандигакўра, сотиб олувчи буюртмада кўрсатилган маҳсулот умумий қийматининг **** фоизлик қисмини олдиндан тўлаш **** олган. Жавобгар **** йил 9 августдаги 2-сонли тўлов ҳужжати билан **** сўм миқдорида тўловларни олдиндан амалга оширган. Даъвогар **** ****,жавобгарга**** йил 17 августдаги****-сонли ҳисобфактура билан ****,****ликмахсулотларетказиб берилган.Натижада****,**** қарздорлик вужудга келган. Даъвогар**** йил 13 июндаги ****-сонли талабномабилан мурожаат қилиб, ****,****лик асосий қарзни уларнинг ҳисобига тўлаб беришни ёки бу **** асословчи ҳужжатларни **** этишни, акс ҳолда суд тартибда ундириш тўғрисида огоҳлантирган.Талабнома жавобгарнинг манзилига почта бўлими орқали юборилган. Шу сабабли даъвогар, даъво аризасидаги талаб билан судга мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундан шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муоамала одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Тарафлар ўртасидаги низо аралаш шартнома, махсулот етказиб бериш ва пудрат шартномаси юзасидан келиб чиққан. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи-сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ИПКнинг****-моддасига кўра, суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.Апелляция инстанциясининг суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. ИПКнинг74-моддасига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради. Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғрикелиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. 3 Биринчи инстанция суди, даъвогар томонидан жавобгарга**** йил 31 октябрдаги****-сонли ****-фактура билан кам кўмир етказиб берилганлиги, тарафлар ўртасида тузилган икки томонлама солиштирма далолатномага асосан қарздорлик мавжуд эмаслиги тасдиғини топганлигисабабли асосий қарз ундириш тўғрисидаги даъво талабини асоссиз дебҳисоблаб, даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида **** хулосага келган. Бухоро вилоят солиқ бошқармасининг **** йил 28 октябрдаги ****-сонли ва **** йил 29 октябрдаги ****-сонли жавоб хатларида солиқ органларида мавжуд маълумотлар асосида ўрганилганда,“Strо d m kl ss” масъулияти чекланган жамияти ва “F r tr ns v di izm t” масъулияти чекланган жамиятиўртасидаги**** йил 31 октябрда****-сонли қиймати ****,****лик ****-фактура ҳозирги **** фаол ҳолатда эканлигиҳамда **** йил 1 августда“Strо d m kl ss” масъулияти чекланган жамиятива“F r tr ns v di izm t” масъулияти чекланган жамиятиўртасидаги қиймати ****,****лик ****-фактура сотувчи томонидан юборилганлигибироқ,сотиб олувчи томонидан қабул қилинмаганлигиёки рад ҳам этилмаганлиги қайд қилинган. Аниқланишича,жавобгар**** йил 9 августдаги 27-сонли шартнома бўйича **** йил 31 октябрдаги ****-сонли ****-фактура билан **** сўмлик кўмир маҳсулотларини даъвогаргаюборган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 августдаги ****-сон қарорининг 2-иловаси билан тасдиқланган “****фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида” Низомнинг 63-бандига кўра,етказиб берувчи томонидан **** этилган электрон ****-фактура ўн календарь кун, **** маркировкаланиши лозим бўлган маҳсулотлар бўйича эса бир календарь кун ичида сотиб олувчи томонидан электрон **** имзо билан тасдиқланиши ёки сабаби кўрсатилган ҳолда рад этилиши шарт. Сотиб олувчи томонидан белгиланган муддатда тасдиқланмаган ёки рад этилмаган электрон ****-фактура тасдиқланган ҳисобланади. Бунда **** амалга оширилмаган хўжалик операциялари бўйича расмийлаштирилган ****-фактуралар товарлар жўнатилганлигини ёки хизматлар кўрсатилганлигини тасдиқловчи ҳужжат сифатида тан олинмайди. ИПКнинг72-моддасига кўра, қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. Иш ҳужжатидамавжуд**** йил 31 октябрда ****-сонли қиймати ****,****лик ****-фактура жавобгар томонидан **** йил 10 ноябрда юборилган, даъвогар томониданэса**** йил 14 ноябрда қабул қилиб олинган(и.ҳ.36-бет). Бироқ, қиймати ****,****лик**** йил 31 октябрда ****-сонли****фактуражавобгар томониданэлектрон тизим орқали юборилмаган, даъвогар 4 томонидан эсатасдиқланмаган.Бу ****-фактура электрон тизимдамавжуд эмас.Ушбу ҳолат Бухоро вилоят солиқ бошқармасининг **** йил 28 октябрдаги ****-сонли ва **** йил 29 октябрдаги ****-сонли хатлари билан тасдиқланади. **** йил 1 августда қиймати ****,****лик ****-фактура жавобгар томонидан юборилган бўлсада, даъвогар томонидан қабул қилинмаган ёки рад қилинмаган.Хўжалик операциялариҳақиқатда амалга оширилганлиги жавобгар томонидан исботланмаган. Ваҳоланки,**** амалга оширилмаган хўжалик операциялари бўйича расмийлаштирилган ****-фактуралар товарлар жўнатилганлигини ёки хизматлар кўрсатилганлигини тасдиқловчи ҳужжат сифатида тан олинмайди. Ушбу ҳолатда қиймати ****,****лик ****-фактураларни далил сифатида инобатга олиб бўмайди. ИПКнинг 68-моддаси биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Даъвогар тарафлар ўртасида расмийлаштирилган ****-сонли қиймати ****,****лик ****-фактурани инобатга олиб, ********сўм асосий қарзни ундириш тўғрисида даъво аризаси билан мурожаат қилиши лозим бўлган. Холбуки, даъво талабининг **** сўм асосий қарзни ундиришталаби ишдаги ҳужжатлар билан тасдиқланган бўлиб, даъво талабининг ****,****лик қисми асоссизэканлиги сабабли ушбу қисминиқаноатлантиришни рад қилиш лозим бўлади. ИПК ****-моддасибиринчи қисмининг 2-бандига кўра, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қароринитўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва янги қарор қабул қилишга****. ИПК ****-моддасибиринчи қисмининг1,2,3-бандларига кўра, иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён этилган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслигибиринчи инстанция судининг ҳал қилувқарориниўзгартириш ёки бекор қилишучунасосбўлади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг“Судлар томонидан иқтисодий ишларни апелляция, кассация тартибида кўришнинг айрим масалалари тўғрисида”**** йил 25мартдаги 10-сонқарори 25-бандининг иккинчи хат бошида агар апелляция, кассация инстанцияси суди биринчи инстанция суди томонидан ишни кўришда ишнинг фактик ҳолатлари **** этилган далилларни ҳар томонлама, тўлиқ ва объектив текшириш асосида аниқланган, аммо суднинг хулосалари ушбу ҳолатларга мувофиқ эмас дебтопса, у ҳал қилув қарорини бекор қилади ва янги қарор қабул қиладидеб тушунтириш берилган. 5 Қайд этилганларга кўра, судлов ҳайъатидаъвогарнингапелляция шикоятини қаноатлантиришни,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қароринибекор қилишни, иш бўйича янги қарор қабул қилишни,даъво аризасини қисман қаноатлантиришни, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига **** сўм асосий қарзни ундиришни, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишнилозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра,суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Мазкурмодданингтўққизинчи қисмига кўра,ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляциявакассация ёкитафтишшикояти бериш билан боғлиқҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати, суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб,биринчи инстанция судиҳал қилув қарорибекор қилиниб, иш бўйича даъво талабиниқисманқаноатлантириш **** янги қарор қабул қилинганлиги боис, жавобгарҳисобиданреспублика бюджетигабиринчи ва апелляция инстанцияси учун ****,32(****,8+****,44) сўм давлат божини, даъвогар фойдасига апелляция инстанцияси суди учун олдиндан тўланган **** сўм почта ****,Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб-****суд **** видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ ****сўмва биринчи инстанцияси суди учун **** сўм почта ****ундиришни, даъвогарданбиринчи ва апелляция инстанция судлари учун республика бюджетига **** (**** +****,6) сўм давлат божини ундиришнилозим топди. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг74,****, ****-****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: Даъвогар“F r tr ns v di izm t” масъулияти чекланган жамиятинингапелляцияшикояти қаноатлантирилсин. Ғиждувонтуманлараро иқтисодий судининг ****5 йил20 августдагиҳал қилув қарори бекор қилинсин. Иш бўйича янги қарор қабул қилинсин. Даъвоаризасиқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар“Strо d m kl ss” масъулияти чекланган жамиятидан: -даъвогар“F r tr ns v di izm t” масъулияти чекланган жамиятифойдасига**** сўм асосий қарз ва олдиндан тўланган **** сўм почта ****; -республика бюджетига биринчи ва апелляция инстанцияси судлариучун****,32сўм давлат божи; - апелляция инстанцияси суди учунЎзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб-****суд **** видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан 6 боғлиқ ****сўмва биринчи инстанцияси суди учун **** сўм почта **** ундирилсин. Даъвогар“F r tr ns v di izm t” масъулияти чекланган жамиятиданбиринчи ва апелляция инстанцияси судлари учун республика бюджетига **** сўм давлат божи ундирилсин. Даъвоталабинингқолган қисми қаноатлантириш рад этилсин. Мазкур қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Мазкур қарор устиданбир йил муддат ичидаҒиждувонтуманлараро иқтисодийсуди орқали Бухоро вилоят судига тафтиштартибидашикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари О.Қўлдошов **** 7