Решение #2859043 Экономические

****1-2502/****-сонлииқтисодий иш Биринчи инстанцияда ишни кўрган судья –**** Кассация инстанцияси судида маърузачисудья –О.Қўлдошов **** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ ****5йил29октябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судья****нинг раислигида,ҳайъат аъзолари судьялар ****ваО.Қўлдошовлардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нинг котиблигида,Бухоро вилоят **** бўлим прокурори ****, Давлат мулки объектларидансамарали фойдаланиш маркази Бухоро вилоят ҳудудий бошқармаси вакили **** (**** йил 5 июндаги ****-сонли ишончномаасосида) лар иштирокида,даъвогарДавлат мулки объектларидан самарали фойдаланиш маркази Бухоро вилоят ҳудудий бошқармаси жавобгарБухоро вилоят Маданий мерос бошқармасига нисбатанбергандаъво аризаси юзасиданБухоро туманлараро иқтисодий судитомонидан****5йил28 майдақабул қилинганҳал қилув қарори устиданжавобгар Бухоро вилоят Маданий мерос бошқармасинингкассацияшикоятинииш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб,қуйидагиларни аниқлади: Давлат мулки объектларидан самарали фойдаланиш марказинингБухоро вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда даъвогардеб юритилади) судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгарБухоро вилоят Маданий мерос бошқармасидан (бундан буён матнда жавобгардеб юритилади) ****,6сўм икки баравар ижара тўловини ундиришнисўраган. Бухоротуманлараро иқтисодийсудининг ****5йил21 майдаги **** билан ишга “************ ****” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда учинчи шахслар деб юритилади) низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахслар сифатида жалб қилинган. Суднинг ****5йил28майдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризасини қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига****,6сўм икки баравар ижара тўлови ва олдиндан тўланган 37 5**** почта ****ҳамда жавобгардан республика бюджетига****сўм давлат божи ундириш белгиланган. Жавобгар ҳал қилув қароридан норози бўлиб, унинг устиданкассацияшикояти билан мурожаат қилган. Шикоятда**** **** кўчаси **** манзилдаги маданий мерос объектининг ****,9 кв-метрини, “************ ****” масъулияти чекланган жамияти ижара шартномаси расмийлаштирмасдан фойдаланибкелаётганлигини далолатнома орқали расмийлаштиришдафойдаланиш **** бўлганини кўрсатувчи далиллар келтирилмаганлигини, яъни учинчи шахс фаолиятидаҳеч қандай даромад, ****, ходимларга иш **** тўланмаганлигини акс эттирувчи хужжатлар, молиявий амалиётлар (тушум, тўловлар)мавжудлиги тўғрисида маълумотлар мавжуд эмаслигибаён қилиниб, ҳал қилув қарорини бекор қилиш сўралган. Бундан ташқари жавобгар вакили судлов ҳайъатига электрон почта орқали илтимоснома **** этиб, ишни бошқа кунга қолдиришни сўраган. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакилижавобгарнинг кассацияшикоятига нисбатан эътирозлари мавжудлигини,тарафлар ўртасида шартнома тузилмасдан ижарага бериш ҳолати бўйичаЎзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 декабрдаги “Давлат мулкини ижарага бериш тартибини янада такомиллаштириш тўғрисида”ги ****-сонли қарори билан тасдиқланган “Давлат мулкини ижарага бериш тартиби тўғрисида”гиНизомнинг 58-бандига асосан белгиланган тартибда ижара шартномаси тузмасданёки ижара шартномасига киритмасдан ижарага беришюзасиданижара тўловининг икки баравари миқдорида ҳисобланган суммани тўлаш талабиасосли эканлигинибаён қилиб,жавобгарнинг ишни бошқа кунга қолдириш тўғрисидаги илтимосномасини ва кассацияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар ваучинчи шахссуд **** вакили иштирокини таъминлашмади. Судлов ҳайъати,учинчи шахсларнисуд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганлигини, унинг суд **** иштирок этмаслиги ишни кўришга тўсқинлик қилмаслигини инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (матнда ИПК деб юритилади)****-моддасининг тўртинчи қисмига асосан ишни уларнинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб топди. Суд **** иштирок этган прокурорилтимосномасини вакассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдириш тўғрисида фикр билдирди. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси ва даъвогар вакилининг тушунтиришларини эшитиб, қуйидагиларга асосанжавобгарнинг илтимосномасини вакассацияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни, суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра суд ишни кассация инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шартлиги белгиланган. Жавобгарнинг ишни бошқа кунга қолдириш тўғрисидаги илтимосномасини мухокама қилиб, илтимосномани қаноатлантириш учунасослантирувчи далиллар илова қилинмаганлиги боис, илтимосномани қаноатлантиришни рад этишнилозим топади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,Давлат мулки объектларидан самарали фойдаланиш марказининг Бухоро вилоят ҳудудий бошқармаси томонидан 2 Вазирлар Маҳкамасининг **** йил 14 декабрдаги“Давлат мулкини ижарага бериш тартибини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ****сонли қарори ижросини таъминлаш **** **** йил 23 декабрь куни балансидаги кўчмас мулк объектлари хатловдан ўтказилганда, **** Гавкушон кўчаси **** манзилидаги бинонинг ****,9 кв.метр майдондаги хонасидан“************ ****” масъулияти чекланган жамиятиижара шартномаси расмийлаштирмасдан фойдаланиб келаётганлиги аниқланган ва бу **** далолатнома расмийлаштирилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 8 ва ****-моддаларига асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 декабрдаги “Давлат мулкини ижарага бериш тартибини янада такомиллаштириш тўғрисида”ги ****-сонли қарори билан тасдиқланган “Давлат мулкини ижарага бериш тартиби тўғрисида”гиНизом(бундан буён матнда Низом деб юритилади)нинг 58-бандига асосан,давлат мулкини (унинг қисмини) белгиланган тартибда ижара шартномаси тузмасданёки ижара шартномасига киритмасдан ижарага бериш, шартномада ижарага берилган мулкнинг параметрлари ва сонини камайтириб кўрсатиш аниқланганда, ижарага берувчи қонун бузилиши ҳолати аниқланган санадан бошлаб, уч иш куни мобайнида белгиланган тартибда давлат мулкидан фойдаланганлик даври учун ижара тўловининг икки баравари миқдорида ҳисобланган суммани тўлаш талаби билан тасдиқловчи ҳужжатларни балансда **** **** этади.Ҳисобланган сумманинг ўн иш куни ичида ихтиёрий тўланмаганлиги суд тартибида ундирилишига асос бўлади. Бунда давлат мулкидан фойдаланганлик даври қуйидагича белгиланади: -давлат мулки белгиланган тартибда ижара шартномаси тузмасдан фойдаланишга берилганда, жорий йил 1 январь санасидан ҳолат аниқланган санага қадар; -ижарага берувчи иштирокида аввал тузилган ижара шартномаси муддати тугаганидан сўнг давлат мулки белгиланган тартибда ижара шартномаси тузмасдан фойдаланишга берилганда, аввалги ижара шартномаси муддати тугаган санадан ҳолат аниқланган санага қадар; -давлат мулки ижара шартномасига киритилмасдан ижарага берилганда, шунингдек, ижара шартномасида ижарага берилган мулкнинг параметрлари ва сони камайтириб кўрсатилганда, ижара шартномаси тузилган санадан ҳолат аниқланган санага қадар. Бунда ҳисобланган давр учун тўлов ўша йилга белгиланган ижара тўловининг энг кам миқдорига мутаносиб ҳисобланади. Ваҳоланки, иш ҳужжатлари билан **** Гавкушон кўчаси **** манзилидаги бинонинг ****,9 кв.метр майдондаги хонасидан учинчи шахс“ n **** ****” масъулияти чекланган жамиятига **** йилнинг 3 октябрдан **** йилнинг 4 апрель кунига қадар, яъни Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг қарори чиққан кундан то ҳолат аниқланган санага 3 қадар қайд этилган тадбиркорлик субъекти томонидан мазкур бино-иншоотдан ижара шартномаси тузмасдан фойдаланиб келинаётганлиги тасдиқланган. Ижарага олувчи ижарага олинган объектдан фойдаланиб келаётганлиги сабабли ижара тўлови **** йил 3 октябрдан 2025 йил 4 апрелга қадар жами 34.****.****,**** ҳисобланган.Жавобгарга **** йил 8 апрелда талабнома билан ижарага олинган объектдан ижара шартномаси тузмасдан фойдаланиб келаётганлиги сабабли мазкур ижара тўловининг икки баравари миқдорида яъни, 68.****.****,****ни ихтиёрий равишда тўлаб бериш сўралган, лекин жавобгар ушбу талабномани жавобсиз қолдирган. Шу сабабли даъвогар судга даъво аризаси (ариза) билан мурожаат қилиб, жавобгардан жами 68.****.****,****ни ундириб беришни сўраган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмайди. ФК ****-моддасининг биринчи қисми ҳамда иккинчи қисмида ижарага олувчи мол-мулкдан фойдаланганлик учун **** ўз **** тўлаб туриши шартлиги, мол-мулкдан фойдаланганлик учун **** тўлаш тартиби, шартлари ва муддатлари мулк ижараси шартномаси билан белгиланади.Булар шартномада белгиланмаган ҳолларда одатда худди шундай мол-мулкни ўхшаш ҳолатларда ижарага беришда қўлланиладиган тартиб, шартлар ва муддатлар белгиланган деб ҳисобланиши белгиланган. Даъвогар томонидан суд муҳокамасида **** қилинган маълумотга кўра, жавобгар томонидан қарздорлик бартараф қилинмаган. Биринчи инстанция суди юқорида қайд этилганларга кўра, жавобгарҳисобидандаъвогар фойдасига жами 68.****.****,**** ижара тўловларини ундириш тўғрисидаги талабини қаноатлантириш**** тўғри хулосага келган. ИПКнинг 72-моддасида қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмаслиги белгиланган. ИПК 74-моддасининг биринчи, иккинчи, учинчи ва тўртинчи қисмларига кўра,суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади.Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. ИПК 68-моддаси биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларини исботлаши керак. Судлов ҳайъати жавобгарнинг кассация шикоятида келтирилган **** билан келиша олмайди. Чунки,Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг**** йил 3 октябрдагиқарорибилан тарафлар ўртасидаги 4 **** йил 19 декабрдаги ********-сонли Давлат кўчмас мулкини ижарага бериш **** эмас деб топилган. Шу ****яъни **** йил 3 окябрдан**** йил 31 декабрга қадар ****,**** ҳамда **** йил 1 январдан **** йил 4 апрелга қадар ****,**** миқдоридажами ****,**** ҳисобланиб,“************ ****” масъулияти чекланган жамияти томонидан мазкур бино-иншоотдан ижара шартномаси тузмасдан фойдаланиб келинаётганлиги тасдиқланган. Мазкур Низомнинг 58-бандидаижарага берувчи иштирокида аввал тузилган ижара шартномаси муддати тугаганидан сўнг давлат мулки белгиланган тартибда ижара шартномаси тузмасдан фойдаланишга берилганда, аввалги ижара шартномаси муддати тугаган санадан ҳолат аниқланган санага қадарбўлган даврдадавлат мулкидан фойдаланганлик даври учун ижара тўловининг икки баравари миқдорида яъни ****,**** миқдоридаҳисобланиши назарда тутилган. Судлов ҳайъати мазкур ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилувСудлов ҳайъати жавобгарнинг кассация шикоятида келтирган **** суд ҳужжатини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун асос бўла олмайди деб ҳисоблайди. Судлов ҳайъати мазкур ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига мувофиқ, кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Қайд этилганларга асосан судлов ҳайъати ишда аниқланган ҳолатлар ва қонун талабидан келиб чиқиб, жавобгарнинг кассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра,суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ушбу модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ёки тафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Баён этилганларга асосан, судлов ҳайъатижавобгарнингкассацияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни,кассацияшикоятини қаноатлантириш рад этилганлиги сабаближавобгар ҳисобиданкассация инстанцияси учунреспублика бюджетига ****,**** давлат божи ундиришнижавобгар томониданкассация инстанцияси суди учун****сўм почта ****тўланганлигини инобатга олиб, унинг зиммасида қолдиришни лозим топди. Юқоридагиларга кўра,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****,****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати 5 қарорқилади: ЖавобгарБухоро вилоят Маданий мерос бошқармасининг ишни бошқа кунга қолдириш тўғрисидаги илтимосномасини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар Бухоро вилоят Маданий мерос бошқармасинингкассацияшикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Бухоротуманлараро иқтисодий судининг ****5йил28 майдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. ЖавобгарБухоро вилоят Маданий мерос бошқармаси ҳисобиданреспублика бюджети фойдасига кассация инстанцияси учун ****,5сўм давлат божиундрилсин. ЖавобгарБухоро вилоят Маданий мерос бошқармасиҳисобидан ****сўм почта **** тўланганлиги инобатгаолиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддатдаБухоротуманлараро иқтисодий суди орқаливилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи**** Ҳайъат аъзолари**** О.Қўлдошов 6