Решение #2859380 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанцияда ишни кўргансудья –**** Апелляцияинстанцияси судида маърузачисудья –**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИСУДИНИНГ Қ АР О Р И Бухорошаҳри ****йил 28 октябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар О.Қўлдошов ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида,“T j mk r Imk n” масъулияти чекланган жамияти вакили **** (**** йил 28 октябрдаги ишончнома асосида)лар иштирокида, Ўзбекистон Савдо-санаот палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасидаъвогар “T j mk r Imk n” масъулияти чекланган жамияти манфаатида жавобгар “R mit n vt b n tr ns” масъулияти чекланган жамиятидан **** сўм асосий қарз, **** сўм пеняундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қабул қилинган Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 28 августдаги ҳал қилув қарори устидан жавобгар“R mit n vt b n tr ns” масъулияти чекланган жамиятинингберган апелляция шикоятини иш ҳужжатлари билан биргаБухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Савдо-санаот палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармаси(бундан буён матнда палата деб юритилади) “T j mk r Imk n” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“R mit n vt b n tr ns” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан**** сўм асосий қарз, **** сўм пеняундиришни сўраган. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 28 августдаги ҳал қилув қарори билан даъво талаби тўлиқ қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига**** сўм асосий қарз, **** сўм пеняундириш белгиланган. Жавобгар томонидан мазкур ҳал қилув қарори устидан апелляция шикояти берилган.Апелляция шикоятида асосий қарзнинг вужудга келиш асослари мавжуд эмаслиги,транспорт хизмати кўрсатиш бўйича йўл ****, товар транспорт ҳужжатлари расмийлаштирилмаганлиги, пеня ундиришда жавобгарнинг молиявий имкониятлари ўрганилмаганлиги, ваҳоланки, жавобгарнинг картотекасида қарздорлик мавжудлиги, биринчиинстанция суди томонидан иш ҳолатлари тўлиқ ўрганилмаганлиги **** қилиб кўрсатилиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорининг пеня қисмини ўзгартириш**** янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили апелляция шикоятига нисбатан эътироз билдириб,суд ҳужжатининг пеня талабини камайтиришга эътирозий йўқлигини, жавобгарнинг **** суд ҳужжатини бекор қилиш ва ўзгартириш учин асос бўлмаслигини таъкидлаб, жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганжавобгар ва палата суд ****вакилиштирокини таъминламади.Судлов ҳайъати мазкур ҳолатда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг тўртинчи қисмига асосан ишниуларнинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси вадаъвогарвакилининг тушунтиришларини эшитиб, қуйидагиларга асосан жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Ишдаги ҳужжатларида аниқланишича, тарафлар ўртасида ****5йил 10 июнда20-сонлитранспорт хизмати кўрсатиш тўғрисидашартнома тузилиб, унга кўраижрочи(даъвогар) шартноманинг 1-бандига кўрсатилгантранспорт да юк ташиш хизматларини кўрсатиши, буюртмачи(жавобгар)гакўрсатилган хизматларни қабул қилиб, унинг учункелишилган муддатларда **** тўлаш **** олган. Тарафлар ўртасидаги шартноманинг 6.1-бандига кўра, шартнома бўйича кўрсатилган транспорт хизмати **** томонлар келишувига асосан тонна/км да ҳисобланиши ва “буюртмачи” тасдиқлаган бирламчи ҳужжатларга далолтанома асосан “****” ҳисобот ойининг охирида ****-фактураси орқали **** этиши келишилган. Шартномага асосан даъвогар томонидан даъво аризасида илова қилинган тарафлар ўртасида расмийлаштирилган ****5йил30 июндаги 26-сонлива ****йил31июлдаги35-сонли электрон ****-фактуралари билан жами****сўмликтранспорт хизмати кўрсатилганвакўрсатилган хизматларжавобгар томонидан эътирозсиз қабул қилиб олинган. Ҳосил бўлган қарздорликни ундиришни сўраб, даъвогар **** йил 11 августда 43-сонли талабнома билан мурожаат қилган бўлса-да, жавобгар томонидан талабнома ижроси оқибатсиз сабабли тарафлар ўртасида низо келиб чиққан. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси(бундан буён матнда ИПК деб юритилади)****-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларнианиқлаши мумкин.Апелляция инстанциясининг суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг****-моддасига биноанташишдан келиб чиқадиган **** **** ёки тегишли суратда **** ****, тарафлар ушбу Кодексда, транспорт уставлари ва кодексларида, шунингдек тарафларнинг келишувида белгиланган тарзда жавобгар бўладилар. Ваҳоланки, тарафлар ўртасидаги шартноманинг6.2-бандларига кўра,“буютмачи” “****”нинг ойлик кўрсатган ишлари **** келиб чиқиб **** фоиз**** олдиндан тўлаб бериш **** олган. Зеро, ФК ****-моддасининг биринчи қисмида агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмаслиги белгилаб қўйилган. Бинобарин, Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 августдаги “Қўшилган қиймат солиғи ҳамда чет эл юридик шахслари билан боғлиқ солиқ маъмурчилигини такомиллаштириш чоратадбирлари тўғрисида”ги ****-сонли Қарорининг иловаси билан тасдиқланган “****-фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида”ги Низомнинг 2-бандига кўра, ҳ****фактура — Ўзбекистон Республикасининг Солиқкодексигамувофиқ уни **** этиш **** эга бўлган товарларни (хизматларни) сотувчи (етказиб берувчи) томонидан расмийлаштириладиган қатъий белгиланган намунадаги (форматдаги), товарлар **** жўнатилганлигини ёки хизматлар кўрсатилганлигини ва уларнинг қийматини тасдиқловчи ҳужжат ҳисобланади. Қолаверса, ИПКнинг 72-моддасига кўра, қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас Бу ҳолатда, даъво талабининг асосий қарз қарздорлигининг ****сўм қисмини ундириш асосли бўлиб ҳисобланади. Биринчи инстанция суди даъво талабининг асосий қарз қисмини муҳокама қилиб, моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаб, даъво талабини қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган. Бундан ташқари, даъвогар жавобгардан шартноманинг 4.2-бандига асосан **** сўм пеня ундиришни ҳам сўраган. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** ****учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддаси учинччи қисмига кўра, неустойка билан **** **** талаб таъминланади. Биринчи инстанция суди даъво талабининг пеня талаби муҳокама қилиб,Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****-сон қарори 4-бандининг биринчихатбосида ФКнинг****моддасигамувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****лиги **** тушунтириш берилган. Иш ҳолатларидан аниқланишича, жавобгар томонидан биринчи инстанция судида ўзининг мулкий аҳволи ва тўлов қобилияти тўғрисидаги маълумотларни **** этмаган. Бундай ҳолатда суд жавобгарнинг молиявий аҳволи ёмонлиги, мулкий ҳолати билиши мумкин эмас. Шунингдек, пеня ҳисоб-китоби кечиктирилган кунга нисбатан тўғри ҳисобланган. Биринчи инстанция суди даъво талабинингпенямиқдорини қаноатлантиришда жавобгар томонидан кечиктирилган кунга нисбатан Ўзбекистон Республикаси Марказий **** **** фоиз ставкасидан келиб чиқиб,****сўмга қаноатлантириш **** асосли тўхтамга келган. Судлов ҳайъати қуйидаги асосларга кўра, жавобгарнинг апелляция шикоятидаги **** билан келишмайди. Биринчидан, тарафлар ўртасида икки томонла тасдиқланган электрон ****-фактуралари билан даъвогар томониданхизматлар кўрсатганлигинитасдиқланган. Иккинчидан, суд томонидан даъво талабинингпенямиқдори **** фоизи ставкасидан келиб чиқиб, асосий қарз тўловини кечиктирилган кунгамуносибравишда ҳисоблаган. ИПК 68-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Жавобгар томонидан эса биринчи инстанция судида пеня миқдорини камайтириш асосларини келтирилмаган. Судлов ҳайъати мазкур ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. ИПКнинг ****-моддасига кўра апелляция инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция ва кассация ёки тафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Баён этилганларга асосан, судлов ҳайъати жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни, жавобгарҳал қилув қарорининг пеня миқдоридан норози бўлганлиги сабабли давлат божи тўловини ҳам ушбу қисмидан ҳисобланшни, жавобгар томониданапелляция инстанцияси учун****,38сўм давлат божи ва **** сўм почта **** тўланганлигини инобатга олиб, унинг зиммасида қолдиришни лозим топди. Юқоридагиларга кўра,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг****, ****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар “R mit n vt b n tr ns” масъулияти чекланган жамиятинингапелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 28августдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар “R mit n vt b n tr ns” масъулияти чекланган жамияти томониданапелляция инстанция суди учун олдиндан тўлаган****,38сўм давлат божи ва **** сўм почта **** инобатга олиниб, зиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддатда биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи ҳайъат аъзолари **** О.Қўлдошов ****