Решение #2859611 Экономические

4-2202-****1/614-сонли иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судьяЎ.Мадрохимов Кассацияинстанцияси судида маърузачи судья**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** **** йил28 октябрь Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси М.Болтаевнинг раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар О.Қўлдошов ва****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нинг котиблигида,видеоконференцалоқа оператори **** кўмагида, Бухоро вилоят **** бўлим прокурори ****, даъвогар **** туман ҳокимлиги вакили Ж.Ўразбоев (**** йил20 октябрдаги 01/****-сонли ишончномага асосан), Гурлан туман фермерлар кенгаши вакили **** (**** йил 25 апрелдаги ****сонли ишончнома асосида), Гурлан туман Қишлоқ хўжалиги бўлими вакили **** (**** йил 21 октябрдаги ишончнома асосида)лар иштирокида,даъвогар Гурлан туман ҳокимлигининг жавобгар “**** ****”хусусий ****га нисбатан ер участкасини узоқ муддатли ижарага бериш шартномасини **** эмас деб топиш тўғрисидаги иқтисодий иш юзасидан қабул қилинганШовоттуманлараро иқтисодий судининг **** йил6 февралдаги ҳал қилув қарори устидан жавобгар “**** ****”хусусий ****томонидан берилганкассацияшикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан биргаБухоро вилоят суди биносида видеоконференцалоқа режимида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қўйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Гурлан туман ҳокимлиги (матнда даъвогар деб юритилади) туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “**** ****”хусусий ****(матнда жавобгар деб юритилади)га нисбатан тарафларўртасида 2021йил5 июнда тузилган ер участкасини узоқ муддатгаижарагаолиш юзасидан тузилган****-сонлишартномани **** эмас деб топишни сўраган. Суднинг **** йил 17 январдаги **** билан Гурлан тумани фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгаши, Кадастр агентлиги Хоразм вилоят бошқармасининг Гурлан туман бўлими, Кадастрлар палатаси Хоразм вилоят бошқармасининг Гурлан туман филиали ва Гурлан туман Қишлоқ хўжалиги бўлими низонинг предметига нисбатан **** талабларбилан арз қилмайдиган учинчи шахслар (бундан буён матнда учинчи шахслар деб юритилади) сифатида ишга жалб этилган. Шовот туманлараро иқтисодий судининг **** йил6 февралдаги ҳал қилув қарори билан даъво тўлиқ қаноатлантирилиб, жавобгархусусий ****ва Гурлан туман ҳокимлиги ўртасида2021йил5 июнда тузилган****-сонли ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш шартномаси **** эмас деб топилган. Мазкур ҳал қилув қарори устидан жавобгар томониданкассацияшикоятиберилган.Шикоятда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш сўралган. Хоразм вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатикассацияинстанциясининг ****5йил 2сентябрдаги **** билан жавобгарнингкассацияшикояти иш юритувга қабул қилиниб, ишни суд муҳокамасига кўришга тайинланган. Ўзбекистон Республикаси Олий судининг **** йил19 сентябрдаги ****-сонли хатига асосан иқтисодий ишБухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ўтказилган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили жавобгарнингкассацияшикоятига нисбатан эътироз билдириб, жавобгархусусий ****га туман ҳокимининг 2021йил9 мартдаги****-сонли қарорига асосанжами8,6гектар ер майдони ****,“Куркачилик”йўналишида фаолият юритиш учун 49 йил муддатга ижарага берилганлигини, туман **** томонидан ер **** қарорининг қонунийлиги ўрганилиб, туман ҳокимининг 2021йил 9 мартдаги****-сонли қарорини **** эмас деб топиш **** Урганч туманлараро маъмурий судига ариза киритилганлигини,**** йил 2 февралдагисуднинг ҳал қилув қарори билан ариза қаноатлантирилганлиги, апелляция, тафтиш инстанцияси қарорлари билан суд ҳужжати ўзгаришсиз қолдирилганлиги, жавобгар ер **** қарори **** эмас деб топилганлиги сабабли, тарафлар ўртасида ****1йил5 июнда тузилган ****-сонли ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш шартномаси **** эмаслигини, суд томонидан даъво аризаси тўғри қаноатлантирилганлигини баён қилиб, жавобгарнингкассацияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Суд **** иштирок этган прокурор биринчи инстанция суди томонидан ишни кўришда моддий ва процессуал қонун нормалари тўғри қўлланилганлигини, суд ҳужжатини бекор қилиш асоси йўқлигини билдириб, жавобгарнингкассацияшикоятини қаноатлантиришни рад этиш, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдириш тўғрисида фикр билдирди. Суд **** иштирок этган учинчи шахс Гурлан туман фермерлар кенгаши ва туман Қишлоқ хўжалиги вакиллари жавобгарнинг кассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўрашди. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар ва учинчи шахсларяъниКадастр агентлиги Хоразм вилоят бошқармасининг Гурлан туман бўлими, Кадастрлар палатаси Хоразм вилоят бошқармасининг Гурлан туман филиалисуд **** вакил иштирокини таъминлашмади. Иш ҳужжатларидауларнисуд **** тўғрисида хабардорлигини тасдиқловчи почта хабарномаси мавжуд. Бундай ҳолатда, судлов ҳайъати мазкур ҳолатда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (матнда ИПК деб юритилади)****-моддасининг тўртинчи қисмига асосан ишни уларнинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб,ишда иштирок этувчи шахслар вакилларининг тушунтиришларини ҳамда прокурор фикрини эшитиб, қуйидагиларга асосанжавобгарнингкассацияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, Гурлан туман ҳокимининг 2021йил9 мартдаги****-сонли қарори билан жавобгаргаГурлан тумани“Ўзбекистон” массивидаги Қ19-участкасидаги****-контуридаги умумий ер майдони 8,6гектар, шундан экин майдони8,4гектар ариқ ва зовурлар 0,2гектардан иборат бўлган ер участкасиникуркачиликйўналишида 49 йил муддатга ижарага **** берилган. Ҳоким қарорига асосан тарафлар ўртасида ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш шартномаси тузилганваушбушартнома ****1йил 5 июнда****-сон тартиб **** билан Кадастр агентлиги Хоразм вилоят Гурлан туман бўлимида рўйхатдан ўтказилган. Ўзбекистон Республикаси Ер кодексининг 6-моддасига мувофиқ ерлардан оқилона фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш устидан давлат назоратини амалга ошириш туманлар давлат ҳокимияти органларининг ер муносабатларини тартибга солиш соҳасидаги ваколатларидан бири ҳисобланади. Гурлан туман ҳокимлиги **** йил 9 октябрда****-сонли хат биланГурлан туман ****га мурожаат қилибтомониданжавобгарга ер **** тўғрисидаги 2021йил9 мартдаги****-сонли туманҳокимиқарори қонунийлигини ўрганишни сўраган. Ўрганишнатжалари бўйичаҳоким қарори қонун талаблари бузилиб, хусусан ер майдони танловсиз, яъни ер майдонини **** юзасидан берилган аризага асосан тўғридан-тўғри **** берилганлиги, танлов ўтказиш тўғрисида қарор қабул қилинмаганлиги ҳамда оммавий ахборот воситаларида эълон қилинмаганлиги, Халқ депутатлари туман Кенгаши қарори қабул қилинмаганлиги ҳолатлари аниқланиб, прокуратура томонидан Урганч туманлараро маъмурий судига туман ҳокимининг 2021йил9 мартдаги****сонли қарорини **** эмас деб топиш **** ариза берилган. Урганч туманлараро маъмурий судининг **** йил 2февралдаги ҳал қилув қарори билан Гурлан туман **** аризаси қаноатлантирилган. Хоразм вилоят маъмурий суди апелляция инстанциясининг **** йил 14 мартдаги қарори ҳамдаБухоро вилоятмаъмурийсуднинг тафтиш инстанциясининг **** йил30 июлдаги қарори билан биринчи инстанция судининг**** йил 2февралдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилган. Гурлан туман ҳокимлиги томонидан **** йил 16 августда жавобгарга юборилган ****4-сонли таклиф (талабнома) хатида тарафлар ўртасида тузилган шартномани бекор қилиш таклифи киритилган ва судга шартномани **** эмас деб топиш **** даъво аризаси киритилиши билдирилган. Шундан сўнг, даъвогар даъво аризасидаги талаб билан судга мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 11-моддасига кўра, фуқаролик ҳуқуқлари битимни **** эмас деб топиш ва унинг **** эмаслиги оқибатларини қўллаш йўли билан ҳам ҳимоя қилинади. ФКнинг ****-моддасига кўра, битим ушбу Кодексда белгилаб қўйилган асосларга кўра, суд **** эмас деб топганлиги сабабли (низоли битим) ёки бундай деб топилишидан қатъи назар, **** эмас деб ҳисобланади (ўзўзидан **** бўлмаган битим). Низоли битимни **** эмас деб топиш тўғрисидаги талабни ушбу Кодексда кўрсатилган шахслар қўйишлари мумкин.Битимнинг **** эмаслигига унинг ғайриқонунийлиги асос бўлади. ФК****-моддасининг биринчи қисмида қонунчиликнинг талабларига мувофиқ келмайдиган мазмундаги битим, шунингдек ҳуқуқ-тартибот ёки ахлоқ асосларига атайин қарши **** тузилган битим ўз-ўзидан **** эмаслиги, бундай битимга нисбатан ушбу Кодекс ****-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган қоидалар қўлланилиши белгиланган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ **** бўлмаган битим унинг **** эмаслиги билан боғлиқ бўлган оқибатлардан ташқари бошқа юридик оқибатларга олиб келмайди ва у тузилган пайтидан бошлаб **** эмасдир. Судлов ҳайъати жавобгарнингкассацияшикоятида келтирган **** билан қуйидагиларга кўра келишмайди. Биринчидан,ваколатлисудининг **** йил 2февралдаги ҳал қилув қарори билан туман ҳокимининг 2021йил9 мартдаги****-сонли **** эмас деб топилган. Қолаверса, маъмурий суднинг қарорларида жавобгарҳоким қарори қабул қилинишида ер **** санасида амалда бўлган Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирининг **** йил 18 ноябрдаги ****а-сонли буйруғи билан тасдиқланган “Хусусий ****ни юритиш учун ер участкаларини беришда танлов ғолибини аниқлаш тартиби тўғрисида”ги Низом талаблари бузилганлиги, ҳусусан туман ҳокимининг мазкур ер участкаси бўйича танлов ўтказиш **** қарори ҳамда ҳалқ депутатлари туман Кенгашининг ижобий қарори мавжуд эмаслиги, танлов ўтказиш тўғрисида маҳаллий оммавий ахборот воситаларида эълон қилинмасдан, танлов ўтказиш тартибтаомилларига тўлиқ риоя қилинмасданхусусий****га ер майдони **** **** тўғридан-тўғри қарор қабул қилинганлигианиқланиб, ҳоким қарорини **** эмас деб топишга асос бўлган. Иккинчидан,ИПК 73-моддасининг учинчи қисмида маъмурий суднинг қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори бошқа ишни кўраётган иқтисодий суд учун маъмурий суднинг ҳал қилув қарорида аниқланган ва ишда иштирок этувчи шахсларга тааллуқли бўлган ҳолатларга доир масалалар бўйича **** эканлиги белгиланган. Демак, тарафлар ўртасида ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш тўғрисида шартнома тузишга асос бўлган туман ҳокиминингқарори**** эмас деб топилганлиги, шу қарор асосида тузилган шартноманинг **** эмаслигига олиб келади. Биринчи инстанция судижавобгарга ер **** бир қатор қонунчилик ҳужжатлари талаблари бузилганлиги,жавобгаргаижарага ер участкасини **** бериш тўғрисидагитуман ҳокимининг қарори **** эмас деб топилганлиги, бу ҳолатларсуднинг қонуний кучга кирган ҳужжатлари билан ўз исботини топганлигисабабли даъво аризасини қаноатлантириш, тарафларўртасида ****1йил5 июнда тузилган****-сонли ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш шартномаси **** эмас деб топиш тўғрисида қонуний хулосага келган. Жавобгарнинг шикоятида Ўзбекистон Республикаси Олий суди маъмурий судлов ҳайъатида иш ўрганишда бўлсада, суд бу ҳолатларни инобатга олмаганлиги **** **** суд ҳужжатини бекор қилиш учун асос бўла олмайди.Чунки, маъмурий суднинг шу тарафлар ўртасидаги низога оид қабул қилинган суд ҳужжатлари юқори инстанция судларида бекор қилинмаган ва ўзгартирилмаган. Кассацияшикоятида келтирилган **** ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун асос бўла олмайди. Бинобарин, биринчи инстанция суди томонидан ҳал қилув қарори қабул қилишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормалари бузилмаган. ИПКнинг ****-моддасига кўра кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Судлов ҳайъати мазкур ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. Баён этилганларга асосан, судлов ҳайъатижавобгарнингкассацияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи ва еттинчи қисмларига кўра суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляциявакассацияёкитафтиш шикояти бериш билан боғлиқҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати иш юзасидан суд **** **** масаласини муҳокама қилиб,кассацияшикоятини қаноатлантиришни рад этилганлиги сабабли жавобгар томониданкассацияинстанцияси учун******** сўм давлат божи ҳамда****сўм почта **** олдиндан тўланганлигини инобатга олиб, унинг зиммасида қолдиришни, жавобгардан Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб **** **** сўм видеоконференцалоқа **** ундиришнилозим топади. Юқоридагиларга кўра,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****,****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар“**** ****”хусусий ****нинг кассацияшикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Шовот туманлараро иқтисодий судининг **** йил6 февралдаги ҳал қилув қарориўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар“**** ****”хусусий ****томонидан ******** сўм давлат божи ҳамда****сўм почта **** олдиндан тўланганлиги инобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Жавобгар“**** ****”хусусий ****дан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисобига ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш ********сўм ундирилсин. Карорюзасидан ижро ҳужжати берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддатдабиринчи инстанция суди орқаливилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи ҳайъат аъзолари М.Болтаев О.Қўлдошов **** 4-2202-****1/614-сонли иш БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** **** йил 28 октябрь Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар О.Қўлдошов ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, видеоконференцалоқа оператори **** кўмагида, Бухоро вилоят **** бўлим прокурори ****, даъвогар **** туман ҳокимлиги вакили Ж.Ўразбоев (**** йил 20 октябрдаги ****-сонли ишончномага асосан), Гурлан туман фермерлар кенгаши вакили **** (**** йил 25 апрелдаги ****-сонли ишончнома асосида), Гурлан туман Қишлоқ хўжалиги бўлими вакили **** (**** йил 21 октябрдаги ишончнома асосида)лар иштирокида, даъвогар **** туман ҳокимлигининг жавобгар “Sh ni z tni z” хусусий **** нисбатан ер участкасини узоқ муддатли ижарага бериш шартномасини **** эмас деб топиш тўғрисидаги иқтисодий иш юзасидан қабул қилинган Шовот туманлараро иқтисодий судининг **** йил 6 февралдаги ҳал қилув қарори устидан жавобгар “Sh ni z tni z” хусусий **** томонидан берилганкассацияшикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида видеоконференцалоқа режимида ўтказилган очиқ суд ****кўриб чиқиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****,****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар“Sh ni z tni z” хусусий **** кассацияшикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Шовот туманлараро иқтисодий судининг **** йил 6 февралдаги ҳал қилув қарориўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар“Sh ni z tni z” хусусий **** томонидан ******** сўм давлат божи ҳамда****сўм почта **** олдиндан тўланганлиги инобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Жавобгар“Sh ni z tni z” хусусий **** Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисобига ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш **** **** сўм ундирилсин. Карор юзасидан ижро ҳужжати берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддатдабиринчи инстанция суди орқаливилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи ҳайъат аъзолари М.Болтаев О.Қўлдошов ****