Решение #2860080 Экономические

****/****-сонли иқтисодий иш Биринчиинстанциясудида ишни кўргансудья –**** Апелляция инстанцияси судида маърузачисудья –**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИСУДИНИНГ Қ АР О Р И Бухорошаҳри октябрь ****5 йил 28 Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар О.Қўлдошов ва ****иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида,видеоконференцалоқа оператори **** кўмагида,“D rvish X n” масъулияти чекланган жамияти вакили адвокати **** (**** йил 3 июндаги 2сонли ишончнома ва **** йил 3 июндаги 42-сонли ордер асосида), Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги ҳузуридаги Туризм қўмитаси вакили **** (**** йил 16 декабрдаги 4-сонли ишончнома асосида)лар иштирокида,даъвогарЎзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги ҳузуридаги Туризм қўмитасинингжавобгар“D rvish X n” масъулияти чекланган жамиятидан **** сўм туризм йиғимдан асосий қарз,****сўм пеня ундириштўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қабул қилинган Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил10 сентябрдаги ҳал қилув қарори устидан жавобгар“D rvish X n” масъулияти чекланган жамиятининг берган апелляция шикоятини иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносидавидеоконференцалоқа режимидаўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги ҳузуридаги Туризм қўмитаси(матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“D rvish X n” масъулияти чекланган жамияти(матнда жавобгар деб юритилади)дан **** сўм туризм йиғимдан асосий қарз,****сўм пеняундиришни сўраган. Биринчи инстанция судининг **** йил10 сентябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво талабиқисманқаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига****сўм туристик йиғимдан асосий қарз,****,44сўм пеня ундирилган. Жавобгар ҳал қилув қароридан норози бўлиб, унинг устидан апелляция шикояти билан мурожаат қилган.Шикоятда биринчи инстанция судитомонидан жавобгарнингпеняни камайтириш тўғрисидаги **** муҳокама қилмаганлиги ва асослаб берилмаганлиги,тарафлар ўртасида муносабат маъмурий бўйсинувга асосан муносабатда эга эмаслиги, жавобгарга нисбатан пеня миқдори қаноатлантирилганлиги, биринчи инстанция суди томонидан жавобгарликни қўллашда иш ҳолатларни тўлиқ ўрганилмаганлиги **** қилиб кўрсатилиб, суднинг ҳал қилув қарорининг пеняундириш қисминибекор қилиш, даъво талабининг шу қисмини қаноатлантиришни рад этиштўғрисида янги қарор қабул қилишсўралган. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили апелляция шикоятида келтирган **** такрорлаб,неустойканинг моҳияти фуқаролик қонунчиликка белгиланганлигини, демак бу ҳолатда фуқаролик қонунчилиги қўлланилиши лозимлигини, биринчи инстанция суди пеня миқдорини камайтириш ёки рад этиш мумкин бўлсада, бу борадаги моддий ҳуқуқ нормасини қўлламаганлигинимаълум қилиб, апелляция шикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартиришни сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили жавобгарнинг апелляция шикоятига нисбатан эътироз билдириб, тарафлар ўртасидаги муносабат шартномавий ҳуқуқий муносабатдан келиб чиқмаганлигини, балки Ўзбекистон ****ҳкамасининг ****-сонли Қароридан келиб чиққанлигини, Қарор талабларига кўра пеня миқдори қўлланилиши белгиланганлигини, демак бу муносабат маъмурий муносабатдан келиб чиққанлигини билдиришини таъкидлаб, жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг **** йил 10 сентябрдаги ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси ватарафларвакилларининг тушунтиришларини эшитиб, қуйидагиларга асосан жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 25 августдаги “Ўзбекистон Республикаси Туризм ва маданий мерос вазирлиги фаолиятини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ****-сонли Қарорининг 3-иловаси билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикаси ҳудудида туристик (меҳмонхона) йиғимни ундириш тартиби тўғрисида”ги Низомнинг 2-бандига кўра, жойлаштириш воситалари томонидан 16 ёшгача бўлган болалардан ташқари, маҳаллий фуқаролардан базавий ҳисоблаш миқдорининг 0,4 фоизи миқдорида, хорижий фуқаролардан ушбу Низомгаиловагамувофиқ миқдорларда, улар яшаган ҳар бир кун учун ундириладиган йиғим, тўлиқ бўлмаган яшаш куни учун туристик (меҳмонхона) йиғим тўлиқ яшалган кун миқдорида туристик йиғим ҳисобланиши қайд этилган. Мазкур Низомнинг 4-бандига мувофиқ, юридик шахслар жойлаштириш воситаларида яшовчиларнинг ҳисобини юритиш махсус электрон автоматлаштирилган дастурни қўллаган ҳолда туристик (меҳмонхона) йиғимундирилиши лозим бўлган, амалда яшаётган жисмоний шахслар ва жойлаштириш воситаларида **** саёҳат қилувчи сифатида рўйхатдан ўтган жисмоний шахслар тўғрисидаги маълумотларни Вазирликка ўз **** **** қилиб боришлари белгиланган. Шунга асосан даъвогар **** 5-бандига кўра, ҳар ойнинг 10-санасигача жойлаштириш воситалари ва даволаш муассасаларида яшовчилар ҳисобини, дастур орқали **** этилган маълумотлар асосида жойлаштириш воситалари ҳамда даволаш муассасалари томонидан ўтган ой якунлари бўйича **** яшаган жисмоний шахслар ва улар учун туристик (меҳмонхона) йиғим миқдори тўғрисидаги умумлаштирилган маълумотларни шакллантиради. Жавобгар томонидан **** этилган маълумотлар асосида даъвогар томонидан шакллантирилган маълумотномага кўра, 2023-**** йилнинг апрель куни ҳолатида жойлаштириш воситалари ва даволаш муассасаларида яшовчилар ҳисоби****сўм туристик йиғимдан қарздорлик ҳосил бўлган. Низомнинг 4-банди олтинчи хатбошисида Вазирликка **** қилинган маълумотларга мувофиқ ўтган ой мобайнида уларга тушган туристик (меҳмонхона) йиғимни, тўлиқ **** Жамғарманинг махсус ҳисобварағига ҳар жорий ойнинг 5-санасигача ўтказилишини таъминлашга **** кўрсатилган. Натижада, даъвогар **** йилнинг28 октябрь кунида ****-****-сонли ва ****4йилнинг12 ноябрида ****-****-сонли талабномалар билан мурожаат қилиб, туристик йиғимдан ҳосил бўлган қарздорликни тўлаб беришни сўраб мурожаат қилган бўлишига қарамасдан, жавобгар томонидан мазкур талабномалар оқибатсиз қолдирилган. Оқибатда тарафлар ўртасидаги низо келиб чиққан. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)74-моддасининг биринчи, иккинчи ва тўртинчи қисмларига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас ИПК ****-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.Апелляция инстанциясининг суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (матнда ФК деб юритилади) ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганидаэса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Жавобгар Ўзбекистон ****ҳкамасининг ****-сонли Қарори талаблари бўйича хорижий меҳмонларга кўрсатилган хизматлардан базавий ҳисоблаш миқдоридан келиб чиқиб, ҳар ойнинг 5 санасида туристик йиғим тўлаб бориш **** бўлсада, мазкур **** жавобгар томонидан лозим **** ****. Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати Чегара қўшинларининг маълумотномасига кўра,жавобгарнингжойлаштириш воситалариқисқа муддатларда яшаганликлари ва Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан чиқиб кетганлиги қайд этилган. Даъвогар томонидан туристлик йиғим тўланиши бўйича қарздорлик ва муддатида тўланмаганлик учун пеня миқдорида қайта ҳисоб-китоб қилинганда, **** йилнинг 1 январь кунидан **** йилнинг апрель кунига қадар **** сўм туристик йиғим қайта ҳисобланган. Туристлик йиғим кўрсатилган хизматларга ва муддатларга мутаносиб равишда, **** графигига асосан ҳисобланиши лозимлиги боис, судлов ҳайъати жавобгардан кўрсатилган хизматлар учун 2023йилдан **** йилнинг апрель куни ҳолатида****сўм туристик йиғим қисмини талаб қилиш асосли деб ҳисоблайди. Бундан ташқари, даъвогар ўз даъво талабида **** муддати кечиктирилган кунга нисбатан****сўм миқдорида пеня ундиришни ҳам сўраган. Низом талабларининг 6-бандига кўра, туристик (меҳмонхона) йиғим миқдори жамғарма махсус ҳисобварағига ўз **** ёки тўлиқ ўтказилмаганлиги учун жойлаштириш воситалари ва даволаш муассасалари кечиктирилган ҳар бир кун учун туристик (меҳмонхона) йиғим ўтказилмаган миқдорнинг 0,05 фоизи, бироқ қарздорлик умумий миқдорининг 50 фоизидан кўп бўлмаган миқдорда пеня тўлайдилар. ФКнинг 2-моддаси олтинчи бандига кўра, бир тарафнинг иккинчи тарафга маъмурий бўйсунишига асосланган мулкий муносабатларга, шу жумладан солиқ, молиявий ва бошқа маъмурий муносабатларга нисбатан фуқаролик қонунчилиги қўлланилмайди, бундан қонунчиликда назарда тутилган ҳоллар мустасно. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли Қарорининг 6-бандининг биринчи хатбошисида иқтисодий судларда солиқ, молиявий ва маъмурий муносабатлардан келиб чиқадиган низоларни кўриб чиқишда фуқаролик қонун ҳужжатлари қўлланилмаслиги **** тушунтириш берилган. Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати Чегара қўшинларининг маълумотномасига кўра даъвогар томонидан даъвоталабининг пеня миқдорида қайта ҳисобланиб, кечиктирилган кунга нисбатан пеня миқдори ****,**** ҳисобланган. Биринчи инстанция суди ишни мазмунан ҳал этишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормасини тўғри қўллаб, иш ҳолатларни тўлиқ ўрганиб, даъво талабини тўлиқ қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган. Судлоа ҳайъати қуйидаги асосларга кўра жавобгарнинг апелляция шикоятидаги **** билан келишмайди. Биринчидан, тарафлар ўртасидаги муносабат маъмурий ҳуқуқий муносабатдан ва маъмурий бўйсинувдан келиб чиққанлиги боис, мазкур муносабатда фуқаролик қонун ҳужжатлари қўлланилмайди. Судлов ҳайъати мазкур ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. ИПКнинг ****-моддасига кўра апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляциявакассацияёкитафтиш тартибида шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Қайд этилганларга асосан судлов ҳайъати биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз, жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни,шикоятда пеня миқдоридан норозилигибаён қилиниб, пеня миқдорини бекор қилиш сўралганлигибоис, суд **** ундириш масаласини ушбу қисм доирасида муҳокама қилиб, жавобгар томонидан апелляция инстанцияси суди учун олдиндан**** ****,99сўм давлат божи ва **** сўм почта **** тўланганлигини инобатга олиб, унинг зиммасида қолдиришни, жавобгардан Ўзбекистон Республикаси Олий суд депозит ҳисоб **** **** сўм видеоконференцалоқа **** ундиришни лозим топди. Юқоридагиларга кўра,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар“D rvish X n” масъулияти чекланган жамияти вакилинингапелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил10 сентябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар“D rvish X n” масъулияти чекланган жамияти вакилининг апелляция инстанция суди учун олдиндан тўлаган**** ****,99сўм давлат божива **** сўм почта **** тўланганлиги инобатга олиниб, зиммасида қолдирилсин. Жавобгар“D rvish X n” масъулияти чекланган жамияти вакилиданЎзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб **** апелляция инстанция суди учун **** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Мазкур қарор асосида ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддатда биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи ҳайъат аъзолари М.Кодирова О.Қўлдошов ****