Решение #2860771 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанциясудида ишникўрган судья–М.***** Апелляция инстанциясисудида маърузачи судья-В.**** ХОРАЗМ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Урганч шаҳар ****5йил28 октябрь Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлари бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари **** ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси В.Қўшназаров котиблигида, Урганч туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иқтисодий иши доирасида **** йил 9 сентябрда қабул қилинган ҳал қилув қарорига нисбатан жавобгар ****масъулияти чекланган жамияти томонидан берилган апелляция шикоятини тарафлардан даъвогар *** масъулияти чекланган жамияти вакили **** (**** йил 2 сентябрдаги ****-сонли ишончномага асосан) иштирокида, Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати жойлашган биносида,видеоконференцалоқа режимидагиочиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: *** масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) Урганч туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, **** масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади)дан ****.****.**** сўм асосий қарз ва 33.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Урганч туманлараро иқтисодий судининг **** йил 9 сентябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво қисман қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига ****.****.**** сўм асосий қарз, 15.****.**** сўм пеня, олдиндан тўланган 7.****.**** сўм давлат божи ҳамда 41.**** сўм почта **** ундирилган. Ҳал қилув қарорига нисбатан жавобгар томонидан апелляция шикояти берилиб, унда ҳал қилув қарорининг жавобгардан даъвогар фойдасига 15.****.**** сўм пеня ва давлат божи ундириш қисмини ўзгартириш **** янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили тушунтириш бериб, жавобгарнинг апелляция шикоятига эътироз билдириб, жавобгарга бетон аралашмаси маҳсулотлари етказиб берилганлигини, жавобгар томонидан асосий қарздорликдан қисман тўлов амалга оширилганлигини, қолган қарздорлик шу кунгача тўланмасдан келинаётганлигини билдириб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз, жавобгарнинг апелляция шикоятини рад этишни сўради. Суд **** жойи ва **** тўғрисида қонунчиликда белгиланган тартибда хабардор қилинган жавобгар вакили суд **** келмади. 1 Бироқ, жавобгар вакили судга илтимоснома билан мурожаат қилиб, ишни кўришни бошқа кунга қолдиришни сўраган. Судлов ҳайъати, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси(бундан буён матнда – ИПК деб юритилади)****-моддасининг тўртинчи қисмига асосан, ишни жавобгар вакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Судлов ҳайъати, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, апелляция шикоятида баён этилган **** ҳамда жавобгар вакили томонидан ишни кўришни бошқа кунга қолдириш тўғрисидаги илтимосномасини иш ҳужжатлари билан биргаликда муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра, илтимоснома ва апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этиб, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 15-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ, Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Конституция мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. ИПК 13-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, суд ишларни Ўзбекистон РеспубликасиКонституциясива қонунлари, бошқа қонунчилик ҳужжатлари, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари асосида ҳал қилади. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамасидан аниқланишича тарафлар ўртасида **** йил 3 апрель куни тайёр бетон маҳсулотларини етказиб бериш тўғрисида 2-сонли шартнома тузилган. Ушбу шартномага асосан даъвогар томонидан жавобгарга ****.****.**** сўмлик тайёр бетон аралашмаси маҳсулотлари етказиб берилган ва жавобгар томонидан маҳсулотлар ҳисоб-фактуралар билан тўловга қабул қилиб олинган. Бироқ, жавобгар томонидан етказиб берилган маҳсулотлар учун ****.****.**** сўм тўлов амалга оширилган ва натижада жавобгарнинг даъвогар олдида **** йил 13 август ҳолатига ****.****.**** сўм кредиторлик қарздорлиги вужудга келган. Мазкур қарздорликни тўлаб бериш **** даъвогарнинг жавобгарга юборган огоҳлантириш хати жавобгар томонидан ижросиз ва жавобсиз қолдирилган. Шу сабабли даъвогар судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига асосий қарздорлик ва унга ҳисобланган пеняни ундириб беришни сўраган. Низони ҳал этишда биринчи инстанция суди иш учун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқ аниқлаб, у томонидан аниқланган ҳолатлар исботлангани ҳамда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллагани ҳолда даъво аризаниқисманқаноатлантириш **** тўғри хулосага келган. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда - ФК деб юритилади) ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун 2 ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасига асосан маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи - сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Даъвогар томонидан жавобгарга маҳсулот етказиб берилганлиги ҳолати ишдаги ҳужжатлар ва судда аниқланган ҳолатлар билан тўлиқ тасдиқланади. Бироқ, даъвогар судга даъво ариза киритилган пайтда,яъни **** йил 13 августда жавобгарнинг даъвогар олдида ****.****.**** сўм қарздорлиги мавжуд бўлса-да, даъвогар жавобгардан ****.****.**** сўм асосий қарзни ундириш сўралган. Жумладан, даъвогар томонидан жавобгарга **** йил 9 апрелдан 8 июнгача ****.****.**** сўмлик маҳсулотлар етказиб берилган бўлиб, жавобгар томонидан даъвогарга **** йил 19 майда 50.****.**** сўм, **** йил 4 июлда 50.****.**** сўм жами - ****.****.**** сўм пул маблағлари тўлаб берилган. Даъвогар судга **** йил 13 августда ****-сонли даъво ариза билан мурожаат қилинган даврда жавобгарнинг даъвогар олдида ****.****.**** сўм қарздорлиги мавжуд бўлган. Биринчи инстанция суди юқорида келтирилган ҳолатларни инобатга олиб, даъвогарнинг ****.****.**** сўм асосий қарз ундириш талабини ****.****.**** сўм қисмини асосли, даъво талабини 50.****.**** (****.****.****.****.****) сўм асосий қарз ундириш қисмини асоссиз деб ҳисоблаган. Бундан ташқари, даъвогар даъво ариза билан судга мурожаат қилганидан кейин жавобгар томонидан **** йил 25 август куни ****.****.**** сўм тўлов амалга оширилган. Биринчи инстанция суди жавобгар томонидан ****.****.**** сўм тўлов амалга оширилганлигини инобатга олиб, даъво талабининг асосий қарз ундириш қисмини ****.****.**** сўмга қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган. Бундан ташқари, даъвогар ўзининг даъво талабида тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 5.4-бандига асосан жавобгардан 33.****.**** сўм пеня суммасини ундиришни сўраган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФК ****-моддасига кўра, неустойка жарима ёки пеня шаклида бўлади.Қарздор **** **** ёки лозим **** **** ҳолларда тўлайдиган ва қоида 3 тариқасида, қатъий пул суммасида ҳисобланадиган неустойка жарима ҳисобланади.Қарздор **** **** кечиктириб юборганида тўлайдиган ва ўтказиб юборилган муддатнинг ҳар бир куни учун **** **** қисмига нисбатан фоиз билан ҳисобланадиган неустойка пеня ҳисобланади. Жавобгар **** **** ва/ёки лозим **** **** учун жавобгарлиги, улар ўртасида фуқаролик-ҳуқуқий муносабатнинг вужудга келишига асос бўлган шартномада назарда тутилган. ФК ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак. Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарорининг 4-бандида ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Биринчи инстанцияси суди ФК ****-моддаси ҳамда Пленум қарорида берилган тушунтиришга таяниб, ундирилиши сўралган 33.****.**** сўм пеня суммасини 15.****.**** сўмгача камайтириб тўғри хулосага келган. Шунингдек, судлов ҳайъати жавобгарнинг биринчи инстанция суди жавобгарнинг молиявий аҳволини инобатга олмасдан пеня суммасини жавобгардан 15.****.**** сўм пеня ундирилганлиги тўғрисидаги **** инобатга олмасликни лозим топади. Чунки, тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 5.4-бандига жавобгар **** **** учун кечиктирилган суммага нисбатан пеня тўлашни ўз зиммасига олган. Гарчи, жавобгар томонидан биринчи инстанция суди ишни кўриш жараёнида жамиятнинг молиявий аҳволи тўғрисида ҳеч қандай маълумотлар **** этилмаган бўлса-да, биринчи инстанция суди ФК ****-моддаси ҳамдаПленум қарорида берилган тушунтиришга таяниб, ундирилиши сўралган 33.****.**** сўм пеня суммасини 15.****.**** сўмгача камайтирган. Шунингдек, судлов ҳайъати жавобгарнинг биринчи инстанция суди томонидан ундирилган давлат божини қайта ҳисоб-китоб қилиш тўғрисидаги **** ҳам инобатга олмасликни лозим топади. Чунки, “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни 5-моддасининг 2-бандига асосан иқтисодий судларга бериладиган даъво аризаларидан давлат божи ундирилади. 4 Мазкур ҳолатда даъвогардаъво аризаси билан судга мурожаат қилишда кичик тадбиркорлик субъекти бўлганлиги сабабли, даъво суммасининг 1% миқдорида, яъни 7.****.**** сўм давлат божи тўланган. Биринчи инстанция суди даъво талабларининг ****.****.**** сўм қисми асосли бўлганлиги сабабли, ундирилиши лозим бўлган давлат божининг миқдори ****.****.**** х 1% = 7.****.**** сўмни ташкил қилишиниинобатга олиб, жавобгардан даъвогар фойдасига 7.****.**** сўм давлат божи ундирилган.Даъвонинг асоссиз қисми бўйича давлат божи даъвогар зиммасида қолдирилган. Шунингдек, судлов ҳайъати жавобгар вакили томонидан ишни кўришни бошқа кунга қолдириш тўғрисидаги илтимосномасини рад этишни лозим топади. Чунки, жавобгар вакили томонидан берилган илтимосномасида ишни кўришни бошқа кунга қолдириш учун келтирилган асосларини тасдиқловчи ҳужжатлар илова қилинмаган. ИПК ****-моддасида суд ҳужжатини ўзгартириш ёки бекор қилиш асослари кўрсатилган. Судлов ҳайъати суд ҳужжатини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун Кодекснинг ушбу моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. Қайд этилганларга асосан судлов ҳайъати, низони ҳал этишда биринчи инстанция суди иш учун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқ аниқлаб, у томонидан аниқланган деб ҳисобланган ҳолатлар исботлангани ҳамда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллагани ҳолда даъвони қисман қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган деб ҳисоблаб, апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этиб, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Шу билан бирга, судлов ҳайъати ИПК ****-моддасига асосан ишни апелляция инстанциясида кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни, апелляция шикояти беришда****.****,60сўм давлат божи ва41.2**** почта **** олдиндан тўланганлигини инобатга олиб, ўзининг зиммасида қолдиришни,шунингдек жавобгар томонидан ҳал қилув қарорининг пеня ундириш қисмидан норози эканлигидан келиб чиққан ҳолда апелляция шикояти беришда****.****,60сўм давлат божи тўлаши лозим бўлгани ҳолда****.****сўм давлат божи тўлаганлиги сабабли ортиқча тўланган ****.****,40сўм давлат божини жавобгарга қайтаришни ва бу тўғрисида маълумотнома беришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 15-моддаси, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: Жавобгар **** масъулияти чекланган жамияти вакили томонидан ишни кўришни бошқа кунга қолдириш тўғрисидаги илтимосномасини қаноатлантириш рад этилсин. Урганч туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иқтисодий иши доирасида **** йил 9 сентябрда қабул қилинган ҳал қилув қарори ўзгаришсиз, 5 ****** масъулияти чекланган жамияти томонидан берилган апелляция шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. Давлат божи ва почта **** тўланганлиги инобатга олинсин. Жавобгар ****** масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар ***** масъулияти чекланган жамияти фойдасига ишни видеоконференцалоқа режимида ўтказилганлиги билан боғлиқ ****.**** сўм **** ундирилсин. Ижро **** берилсин. Жавобгар ***** масъулияти чекланган жамиятигаортиқча тўланган****.****,40сўм давлат божи қайтарилсин вабу тўғрисида маълумотнома берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга кирган. Қарор устидан, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарор қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида, Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят берилиши мумкин. Раислик этувчи В.**** ҳайъат аъзолари М.**** Х.***** 6