Решение #2861151 Экономические

****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Касби тумани **** йил28 октябрь Касбитуманлараро иқтисодий суди судьясиА.Усманов раислигида, судья ё рд а м ч ис и****ҳа м м а д ие внингк отиб лигид а д а ъвога р“ B shk nt - gr kl st r”масъулияти чекланган жамиятининг “**** ****”фермер хўжалиги ҳисобидан **** сўм асосий қарзни ундириш**** даъво аризасиҳамдаКасби туман Фермерлар кенгашининг“**** ****” фермер хўжалигиманфаатида “B shk nt- gr kl st r” масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан****сўм жарима ундириш **** қарши даъво аризасини, даъвогарвакилиШ.Ҳайдаров (ишончнома асосида)ваКенгаш вакили ****иштирокида, Касбитуманлараро иқтисодийсуди биносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Даъвогар“B shk nt- gr kl st r”масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда –даъвогардеб юритилади) судга даъво ариза билан мурожаат қилиб,“**** ****”фермер хўжалиги (бундан буён матнда –жавобгардеб юритилади)ҳисобидан **** сўм асосий қарзни ундиришни сўраган. Шунингдек,Касби туман Фермерлар кенгаши(бундан буён матнда –кенгашдеб юритилади) жавобгар“**** ****” фермер хўжалигиманфаатидасудга қарши даъво ариза **** қилиб, “B shk nt- gr kl st r” масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан****сўм жарима ундиришни сўраган. Дастлабки ҳамда бугунги суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъвоаризасида келтирилган **** қўллаб қувватлаб,унитўлиққаноатлантиришни сўраб,қарши даъво ариза бўйичатарафлар ўртасида имзоланган шартнома бекор қилинганлигини, шартнома бекор қилинса **** ҳам бекор бўлишини,“B shk nt- gr kl st r” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан тўловга қобилиятсизлик иши қўзғатилганлигини, ҳозирда кузатув таомили қўлланилганлигинимаълум қилиб,қарши даъво аризаниқаноатлантиришни рад этишнисўради. Дастлабки ҳамда бугунги суд **** иштирок этганкенгаш вакилидаъво талабларига эътироз билдириб, **** йил пахта ҳосили етиштирилганда кластер томонидан пахта хомёсиниқабул қилиш асоссиз рад этилганлиги, уруғлик чигитни олганлигини маълум қилиб, қарши даъво талабларини қаноатлантиришни сўради. Суд **** **** ва жойи **** тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар иштирок этмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан кейин матнда – ИПК)нинг **** ва ****-моддаларига асосан суд ишни жавобгар иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Судишда иштирок этувчи шахсларнитушунтиришларини эшитиб, иш ҳужжатлари ва **** этилган далилларни ўрганиб чиқиб, муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра,дастлабкидаъвони тўлиқ,қарши даъвоталаблариниқисман қаноатлантиришнилозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасининг иккинчи қисмига кўра, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига кўра **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Иш ҳужжатларига кўра, “B shk nt- gr kl st r” масъулияти чекланган жамияти “**** ****” фермер хўжалигига **** йил июнь ойида(1 кг ****,****дан)****кг(ҚҚС билан)****сўмлик “Бухоро-**** R-1” навли уруғлик учун пахта чигитиниетказиб берган. Уруғлик чигит маҳсулотини етказиб бериш бўйича тарафлар ўртасида шартнома имзоланмаган. Уруғлик учун пахта чигитини етказибберилганлиги бўйичатарафлар ўртасида**** йил 10 июнда5-сонлиэлектрон ****-фактура имзоланган. Жавобгар мазкур етказиб берилган уруғлик чигит **** учун қисман****сўм тўловни амалга оширган, (****-****) қолган ****сўм қарздорлик тўланмасдан қолган. Даъвогар томонидан қарздорликни бартараф этиш ********йил 3сентябрдажавобгарга талабнома юборилганбўлса-да, талабнома оқибатсиз қолдирилган. ФК ****-моддасига кўра,агар **** **** муддати кўрсатилмаган ёки талаб қилиб олиш пайти билан белгилаб қўйилган бўлса, кредитор ҳар қачон ижрони талаб қилишга, қарздор эса — ижрони ҳар қачон амалга оширишга **** бўлади.**** дарҳол **** вазифаси қонун, шартнома ёки **** моҳиятидан англашилмаса, қарздор бундай **** кредитор талаб қилган кундан бошлаб етти кунлик муддат ичида **** шарт. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ва бекор қилишни тартибга солувчи фуқаролик қонун ҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалаларитўғрисида”ги****9йил18 декабрдаги203-сонли қарорининг8бандига кўра, агар тарафларнинг шартномавий ҳуқуқий муносабатларга киришганлиги ёзма ёки бошқа далиллар билан тасдиқланса, шартноманинг мавжуд эмаслиги даъвогарнинг етказиб берилган товарлар, **** ишлар, кўрсатилган хизматлар қийматини ундириш **** талабларини қаноатлантиришни рад этиш учун асос бўла олмайди. Чунки, иш ҳужжатларида“B shk nt- gr kl st r” масъулияти чекланган жамиятитомонидан“**** ****” фермер хўжалигига****кг (ҚҚС билан)****сўмлик “Бухоро-****R-1”навли уруғлик учун пахта чигити етказиб берилганлигитовар-транспорт юк хати,электрон ****-фактура, жавобгар вакилинингсудмуҳокамасида маҳсулотни қабул қилиб олганлиги ****да берган кўрсатмаси, етказиб берилган маҳсулот учун қисман тўлов амалга оширилганлигибиланўз исботини топади. Мазкур ҳолатда, суд даъвогарнинг жавобгардан****сўм асосий қарздорликни ундириш тўғрисидагидастлабкидаъво талабини асослидеб ҳисоблайди ҳамдауниқаноатлантиришнилозимтопади. Бундан ташқари,Касби туман Фермерлар кенгаши жавобгар“**** ****” фермер хўжалигиманфаатидасудга қарши даъво ариза **** қилиб, даъвогар“B shk nt- gr kl st r” масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан ****сўм жарима ундиришни сўраган. Иш ҳужжатларига кўра,даъвогар ва жавобгар ўртасида “Пахта хомашёсини харид қилиш тўғрисида”**** йил 30 январда****7****-сонли биржа орқали электронфъючерс шартномаси тузилган (бундан кейин матнда шартнома деб юритилади). Шартноманинг 2.1-бандига кўра,жавобгар- “Сотувчи” (1 кг **** сўмдан)****кг пахта хом ашёсини етказиб бериши, даъвогар- “Сотиб олувчи”эса маҳсулотни қабул қилиши ва уни **** тўлаш**** олган. Шартноманинг умумий қиймати**** **** сўмни ташкил қилган. Шартноманинг 3.1-бандига асосан пахта хом ашёсини етказиб бериш муддати сентябрь-ноябрь ойлари этиб белгиланган. Жавобгар“**** ****” фермер хўжалигипахта йиғим- терим мавсуми яъни сентябрь ойида даладан йиғилган пахта хом ашёсини даъвогарга топшириш ****қилганмурожаати оқибатсиз қолдирилган. Шартноманинг 3.4-бандида пахта даласидан терилган хом ашёни ташиш сотиб олувчилар томонидан амалга оширилиши, 3.5-бандида етказиб беришни ташкил қилиш учун сотувчи етказиб бериш муддати ичида сотиб олувчи товарларни етказиб бериш куни кўрсатган ҳолда етказиб беришга тайёрлиги тўғрисида хабарнома юборишибелгиланган. Шунга асосанжавобгар“**** ****” фермер хўжалигираҳбари даъвогарга ёзма равишдапахта хом ашёсини қабул қилиб олишни сўраб,**** йил27 августда6-сонлибилдиришхатибилан мурожаат қилган. Мурожаатгадаъвогар томониданжавоб хати ёкибошқамуносабат билдирилмаган. Даъвогар яъни“сотиб олувчи” томониданпахта маҳсулотини қабул қилишасоссиз рад этилган. ФК****-моддасига биноан олди-сотди шартномасига мувофиқ олдисотди шартномаси бўйича бир тараф (сотувчи) товарни бошқа тараф (сотиб олувчи)га мулк қилиб топшириш ****, сотиб олувчи эса бу товарни қабул қилиш ва унинг учун белгиланган пул суммаси (баҳоси)ни тўлаш **** олади. ФК ****-моддасида, сотиб олувчи ўзига сотувчи томонидан топширилган товарни қабул қилиб олиши шарт, у товарни алмаштириб беришни талаб қилиш ёки олди-сотди шартномасини **** рад этишга **** бўлган ҳоллар бундан мустасно. Агар қонунчиликда ёки олди-сотди шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, сотиб олувчи одатда қўйиладиган талабларга мувофиқ тегишли товарни топшириш ва олишни таъминлаш учун ўзи томонидан зарур бўлган ҳаракатларни амалга ошириши лозим. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмаслиги қайд этилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Товарларни танлаб олмаслик билан боғлиқ низоларни ҳал қилишнинг айрим масалаларитўғрисида”ги****7йил28 декабрдаги****-сонли қарорининг6бандига кўра, агар сотиб олувчининг (олувчининг) товарни олиш учун келишининг аниқ муддатлари шартнома билан белгиланган бўлса ёхуд улар белгиланмаган ҳолларда ва маҳсулот етказиб берувчи томонидан товарнинг топширишга тайёр эканлиги **** билдириш хати ўз **** юборилган бўлиб, сотиб олувчи (олувчи) товарни олиш учун маҳсулот етказиб берувчининг омборига (базасига) келмаган бўлса,маҳсулот етказиб берувчи сотиб олувчининг (олувчининг) келмаганлик ҳолатини исботлашга **** эмас. Бундай ҳолда сотиб олувчи (олувчи) товарни олиш учун маҳсулот етказиб берувчининг омборига ўз **** келганлигини, шунингдек сотиб олувчи (олувчи) ҳозир бўлган пайтда маҳсулот етказиб берувчининг омборида шартномада келишилган товарнинг мавжуд бўлмаганлигини исботлаш **** унинг зиммасида бўлади. Шартноманинг 5.8-бандида сотиб олувчи маҳсулотни танлаш бўйича ўз **** **** **** тузилган фьючерс шартномаси шартлари асоссиз ****, биржа битими бўйича шартнома қийматининг **** қисмининг 10 фоизи миқдорида жарима тўлаши белгиланган. Даъвогартомониданмаҳсулотниқабул қилиболиш асоссиз рад этилганлигииш ҳужжатларидагишартнома ва билдириш хатибилан ўз исботини топади. Шу боис суд, қарши даъво талабини(**** *****10%=****)асосли деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 15.06.**** йилдаги ****-сонли “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги Қарорининг 4-бандида Фуқаролик Кодексининг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Шунга асосансуд,шартнома бўйича даъвогар томонидан****умуман****маганлиги,**** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлариинобатга олиб,жаримамиқдорини****сўмгача камайтиришни лозим деб топди. Суд даъвогар“B shk nt- gr kl st r” масъулияти чекланган жамиятивакилининг ****биланқуйидаги асосларга кўра келишмайди. Даъвогар “B shk nt- gr kl st r” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан тўловга қобилиятсизлик иши қўзғатилганлиги, кузатув таомили жорий этилганлигисабабли қарши даъво аризасини кўрмасдан қолдиришбўйича“Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни3-моддаси, биринчи қисми,17-бандиг кўра,тўловга қобилиятсизлик— суд томонидан эътироф этилган, қарздорнингпул ****бўйича кредиторлар талабларини тўла **** қаноатлантиришга ва (ёки) солиқлар ҳамда йиғимлар бўйича ўз **** тўла **** **** қодир эмаслиги, ушбу модданинг 9-бандигаасосан, пул ****— қарздорнинг фуқаролик-ҳуқуқий шартномаси бўйича, шунингдек бошқа асосларга кўра кредиторгамуайян пул суммасини тўлаш ****тушунилади.Қарши даъво аризасида жарима ундириш сўралган. Шу боис, қарши даъво аризаси бўйичадаъвогар“B shk nt- gr kl st r” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар“**** ****” фермер хўжалиги олдидаҳали пул **** вужудга келмаган. Шартнома бекор қилинганлиги**** бўйича, биржа томонидан шартнома бекор қилинганлиги **** берилган хат тарафлар ўртасидаги шартномани бекор қилинганлигини англатмайди,тарафлар ўртасида имзоланган шартнома ихтиёрий бекор қилинганлиги **** келишув матни бир неча бор сўралганбўлса-да тарафлар томонидан судга **** этилмади. Қолаверса, шартнома бекор қилинганлиги, у амалда бўлган **** ўзаро ҳуқуқ ва **** таъсир этмасдан, **** келгусидаги ҳуқуқ ва **** дахл қилади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан кейин матнда – ИПК)нинг68-моддасига кўра,ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Шу боис суд, даъвогар вакилининг **** асоссиз деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддасининголтинчи қисмида, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилишибелгиланган. Юқорида қайд этилганларга кўра, суддастлабкидаъвони тўлиқ, қарши даъво талабини қисман қаноатлантиришни, суд ****тарафлар ўртасида **** лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Дастлабки даъво талабитўлиққаноатлантирилсин. Жавобгар“**** ****” фермер хўжалигиҳисобидан даъвогар“B shk ntgr kl st r” масъулияти чекланган жамиятифойдасига ****сўм асосий қарз, 412**** почта ****ундирилсин. Қарши даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. Даъвогар“B shk nt- gr kl st r” масъулияти чекланган жамиятиҳисобиданжавобгар“**** ****” фермер хўжалигифойдасига**** сўмжарима,****сўм почта ****ундирилсин. Қарши даъво талабларининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Дастлабки ва қарши даъвоталаблариқисман қаноатлантирилганлиги ўзаро ҳисобга олиш натижасида якунийундириладиган суммалар тенг бўлганлиги сабабли ушбу суммаларниундириш бўйича ижро **** берилмасин. Жавобгар“**** ****” фермер хўжалиги ҳисобиданреспублика бюджетига****,72сўм давлат божиундирилсин. Даъвогар“B shk nt- gr kl st r” масъулияти чекланган жамиятиҳисобиданреспублика бюжетига****,98сўм давлат божиундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргачдавлат божини ундириш қисми бўйичаижро ****лариберилсин. Ҳал қилув қарори устидан Қашқадарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов хайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья А.Усманов