Решение #2861177 Экономические

****/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қумқўрғон тумани **** йил28 октябрь Қумқўрғон туманлараро иқтисодий суди судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси **** котиблигида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар “O‘ZAGROLIZING” акциядорлик жамияти манфаатида,жавобгар “SURXONTEKS”масъулияти чекланган жамиятиганисбатан берилган даъво аризасини, даъвогар вакили **** (**** йил 22 ноябрдаги ****-сонли ишончнома асосида),жавобгар вакили ****(****5йил4 августдаги 5-сонли ишончномава ордер асосида)лариштирокида,суд биносида бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Савдо-саноат палатасиСурхондарёвилоятиҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда палата деб юритилади)даъвогар“O‘ZAGROLIZING”акциядорлик жамияти(бундан буён матнда даъвогар - деб юритилади)манфаатидасудга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар“SURXON TEKS” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда жавобгар - деб юритилади)га нисбатантарафлар ўртасида тузилган**** йил 28 июлда тузилган ****-сонли барча ҳуқуқ ва **** бошқа шахс фойдасига тўлиқ воз кечиш тўғрисидаги шартномага асосан берилган 1 дона “ ASE IH AF **** WD” русумли ғалла ўриш комбайнини (шасси ****RA****, двигател ****R ****), ****УФ-сонлива ****6УФ- сонлибарча ҳуқуқ ва **** бошқа шахс фойдасига тўлиқ воз кечиш тўғрисидаги шартномаларга асосан берилган 2 донаTTZ-****русумли тракторларини (шасси **** ****, двигател **** ****, шасси **** ****, двигател **** ****) қайтариб олиб беришниҳамда тўланган **** сўм почта **** ундиришни сўраган. Суд ****иштирок этгандаъвогар вакили даъво аризасини қўллабқувватлаб,даъво аризасинитўлиқ қаноатлантиришнисўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили суд томонидан озроқ муддат берилса қарздорлик тўлиқ қоплаб берилишини маълум қилди. Палата ўзининг даъво аризасида ишни палата вакили иштирокисиз кўришни сўраган. Иш ҳужжатидапалататегишли тартибда хабардор қилинганлигини тасдиқловчи гибрид почта маълумотномаси мавжуд. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси иккинчи қисмида иш 1 муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилингандаъвогар суд **** келмаса, даъвогарнинг ишни унинг йўқлигида кўриш тўғрисидаги аризаси бўлган ****, низо унинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу боисдан, суд ишни палата вакилининг иштирокисиз кўришни лозим деб топади. Суддаъвогар ва жавобгар вакилларининг **** ва тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатлар билан танишиб, қуйидаги асосларга кўра даъво аризасини тўлиққаноатлантиришни, суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади: Иш ҳужжатларидан кўринишича,лизингга берувчи (“O‘ZAGROLIZING” акциядорлик жамияти)ва лизинга олувчи(“Қумқўрғон Агросервис МТП” масъулияти чекланган жамияти)ўртасида **** йил 19 апрелда ****УФсонли,ҳамда лизингга берувчи (“O‘ZAGROLIZING” акциядорлик жамияти)ва лизинга олувчи(“ ER EZ JAYXUN СLUS ER” масъулияти чекланган жамияти)ўртасида**** йил 7 майда ****УФУФ-сонли ва ****УФУФ-сонли лизинг шартномалари имзоланган. **** йил 19 апрелдаги****УФ-сонли шартномага асосан “Лизинг берувчи”(“O‘ZAGROLIZING” акциядорлик жамияти)“ ASE IH AF **** WD” русумли 1 (бир) дона комбайнни “Лизинголувчи”(“Қумқўрғон Агросервис МТП” масъулияти чекланган жамияти)нинг буюртмаси асосида “ЎзКейсМаш” ҚК (сотувчи)дан “Лизинг берувчи”нинг тижорат **** имтиёзли шартларда жалб этилган кредит маблағлари ҳисобидан ўз мулки этиб сотиб олиши ва “Лизинг олувчи”га лизинга бериши, “Лизинг олувчи” эса ушбу шартнома шартлари асосида техникадан фойдаланиш, эгалик қилиш, лизинг тўловларини шартномада белгиланганмуддатларда тўлаш, лизинг тўловлари тўлиқ тўланганидан кейин техникага мулк ҳуқуқини ўзига қабул қилиб олиш **** олган. **** йил 19 апрелдатузилган****УФ-сонли шартнома билан “Қумқўрғон Агросервис МТП” масъулияти чекланган жамиятининг олган барча ҳуқуқ ва ****“**** JAYXUN СLUSTER”масъулияти чекланган жамияти фойдасига тўлиқ воз кечиш тўғрисида**** йил 16 мартда шартномаимзоланган. Шунингдек,**** йил 19 апрелдатузилган****УФ-сонли шартнома билан“**** JAYXUN СLUSTER”масъулияти чекланган жамиятининг олган барча ҳуқуқ ва **** “SURXON TEKS” масъулияти чекланган жамиятифойдасига тўлиқ воз кечиш тўғрисида**** йил 28 июлдаги шартномаимзоланган. **** йил 29 июлда ўтказувчи“**** JAYXUN СLUSTER”масъулияти чекланган жамияти, қабул қилиб олувчи“SURXON TEKS” масъулияти чекланган жамияти ва лизинг берувчи“O‘ZAGROLIZING”акциядорлик жамияти Сурхондарё вилоят филиали ўртасида тузилгантопшириш қабулқилиш далолатномасига асосан лизинг объектиҳисобланган“ ASE IH AF **** WD” русумли 1 (бир) дона комбайн “SURXON TEKS” масъулияти чекланган жамиятига топширилган. 2 Бундан ташқари,**** йил 7 майдаги ****УФУФ-сонли шартномага асосан “Лизинг берувчи” (“O‘ZAGROLIZING” акциядорлик жамияти)“ТТЗ ****” русумли 1 (бир) дона тракторни “Лизинг олувчи” (“ ER EZ JAYXUN СLUS ER” масъулияти чекланган жамияти)нинг буюртмаси асосида “Тошкент қишлоқ хўжалик техникаси” **** (сотувчи)дан “Лизинг берувчи”нинг тижорат **** имтиёзли шартларда жалб этилган кредит маблағлари ҳисобидан ўз мулки этиб сотиб олиши ва “Лизинг олувчи”га лизинга бериши, “Лизинг олувчи” эса ушбу шартнома шартлари асосида техникадан фойдаланиш, эгалик қилиш, лизинг тўловларини шартномада белгиланганмуддатларда тўлаш, лизинг тўловлари тўлиқ тўланганидан кейин техникага мулк ҳуқуқини ўзига қабул қилиб олиш **** олган. **** йил7 майдатузилган****-4-****УФ-сонли шартнома билан“**** JAYXUN СLUSTER”масъулияти чекланган жамиятининг олган барча ҳуқуқ ва **** “SURXON TEKS” масъулияти чекланган жамиятифойдасига тўлиқ воз кечиш тўғрисида**** йил 28 июлда шартномаимзоланган. **** йил 28 июлда ўтказувчи“**** JAYXUN СLUSTER”масъулияти чекланган жамияти, қабул қилиб олувчи“SURXON TEKS” масъулияти чекланган жамияти ва лизинг берувчи“O‘ZAGROLIZING”акциядорлик жамияти Сурхондарё вилоят филиали ўртасида тузилгантопшириш қабулқилиш далолатномасига асосан лизинг объектиҳисобланган“ТТЗ ****” русумли 1 (бир) дона трактор “SURXON TEKS” масъулияти чекланган жамиятига топширилган. Худди шунингдек,**** йил 7 майдаги ****УФУФ-сонли шартномага асосан “Лизинг берувчи” (“O‘ZAGROLIZING” акциядорлик жамияти)“ТТЗ ****” русумли 1 (бир) дона тракторни “Лизинг олувчи” (**** JAYXUN СLUS ER” масъулияти чекланган жамияти)нинг буюртмаси асосида “Тошкент қишлоқ хўжалик техникаси” **** (сотувчи)дан “Лизинг берувчи”нинг тижорат **** имтиёзли шартларда жалб этилган кредит маблағлари ҳисобидан ўз мулки этиб сотиб олиши ва “Лизинг олувчи”га лизинга бериши, “Лизинг олувчи” эса ушбу шартнома шартлари асосида техникадан фойдаланиш, эгалик қилиш, лизинг тўловларини шартномада белгиланганмуддатларда тўлаш, лизинг тўловлари тўлиқ тўланганидан кейин техникага мулк ҳуқуқини ўзига қабул қилиб олиш **** олган. **** йил7 майдатузилган****-4-****УФ-сонли шартнома билан“**** JAYXUN СLUSTER”масъулияти чекланган жамиятининг олган барча ҳуқуқ ва **** “SURXON TEKS” масъулияти чекланган жамиятифойдасига тўлиқ воз кечиш тўғрисида**** йил 28 июлда шартномаимзоланган. **** йил 29 июлда ўтказувчи“**** JAYXUN СLUSTER”масъулияти чекланган жамияти, қабул қилиб олувчи“SURXON TEKS” масъулияти чекланган жамияти ва лизинг берувчи“O‘ZAGROLIZING”акциядорлик жамияти Сурхондарё вилоят филиали ўртасида тузилгантопшириш қабулқилиш далолатномасига асосан лизинг объекти ҳисобланган“ТТЗ ****” русумли1 (бир) дона трактор “SURXON TEKS” масъулияти чекланган жамиятига топширилган. 3 Даъвогар томонидан тарафлар ўртасида тузилган лизинг шартномалари шартлари тўлиқ **** бўлсада, жавобгар томонидан шартнома шартлари **** **** йил 1 сентябрь ҳолатига **** сўм лизинг тўловлари бўйича қарздорлик вужудга келган. Даъвогар томонидан бир неча бор қарздорликни тўлаб бериш юзасидан талабномалар юборилишига қарамасдан, ушбу талабномалар жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Тарафлар ўртасида тузилган шартномаларнинг 12.2-бандидализинг берувчи, лизинг олувчини ёзма равишда расмий огоҳлантиргани ҳолда унга ўз **** **** учун 15 (ўн беш) кунлик муддат берганидан кейин ҳам **** **** ****, қуйидаги ҳолатларда ЛИЗИНГ ОЛУВЧИни ёзма равишда хабардор қилиб ушбу шартнома шартларини **** бир томонлама бош тортиш ва ушбу шартномани муддатидан олдин бир тарафлама бекор қилиш ҳуқуқига эга эканлиги **** келишилган. Шартномаларнинг13.2-бандида лизинг тўловлари ЛИЗИНГ ОЛУВЧИ томонидан шартномада белгиланган икки мартадан ортиқ муддат мобайнида тўланмаса, техника ЛИЗИНГ ОЛУВЧИ ҳисобидан жорий таъмирланмаса, ундан фойдаланиш ва **** бўйича ушбу шартноманинг 6.3, 6.4 ва 7.2-бандлари шартлари бузилган бўлса, бу ҳолат шартнома шартларини жиддий бузиш ҳисобланади деб келишилган. Шу сабабли, даъвогар томонидан жавобгарга **** йил 13 августда ****-сонли хабарнома юборилиб, тарафлар ўртасида тузилган **** йил 19 апрелдаги ****УФ-сонли, **** йил 7 майдаги****УФУФ-сонли ва ****УФУФсонли лизинг шартномаларимуддатидан олдин **** йил 11 августдан бошлаб бекор қилинганлигини маълум қилинган. Шу боисдан, даъвогаржавобгарга нисбатансудга даъво аризаси билан мурожаат этиб, лизинг объектларини қайтаришни сўраган. Даъвогарнинг даъвоси қуйидагиларга кўра асослиҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига асосан, **** – шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши назарда тутилган бўлса, ****-моддасининг биринчи қисмида агар қонунчиликёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмаслиги қайд этилган. ФКнинг ****-моддасига кўра, лизинг шартномаси бўйича лизинг берувчи лизинг олувчининг топшириғига биноан сотувчи учинчи тараф билан ундан лизинг олувчи учун мол-мулк сотиб олиш **** келишиш **** олади, лизинг олувчи эса бунинг учун лизинг берувчига лизинг тўловларини тўлаш **** олади. Мазкур кодекснинг ****-моддасига кўра, лизинг тўлови лизинг берувчига лизинг объекти қийматининг лизинг олувчи томонидан қопланишидан, шунингдек лизинг берувчининг фоизли даромадидан иборат бўлади. 4 ФКнинг ****-моддасида агар лизинг шартномасида бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, лизинг олувчи лизинг тўловларини ўз **** тўлаши, молмулкдан уни етказиб бериш шартларига мувофиқ фойдаланиши, уни соз ҳолда ****, ўз ҳисобидан жорий таъмирлаш ишларини ****, **** бўйича бошқа **** амалга ошириши шартлиги белгилаб қўйилган. Даъвогар томонидан жавобгарга бир неча бор мазкур қарздорликни ундириш борасида талабномалар юборилган бўлиб, жавобгар томонидан ушбу талабномалар оқибатсиз қолдирилган. “Лизинг тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 11-моддасидализинг олувчи томонидан ўз **** жиддий равишда бузилишига йўл қўйилган ****, агар лизинг шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, келгуси лизинг тўловларини тўлашни тезлаштиришни ёки гаров нарсасини ундириш учун назарда тутилган тартибда ундирувни лизинг объектига қаратган ва зарарни ундирган ҳолда шартномани бекор қилишни талабқилиши мумкинлиги белгиланган. Шуниндек, Қонуннинг 12-моддасида лизинг олувчи лизинг тўловларини ўз **** тўлаб туриши, агар лизинг шартномасида бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, лизинг объектини ўз ҳисобидан жорий таъмирлаши, уни **** туришга доир бошқа **** қилиши, лизинг шартномаси бекор қилинганда лизинг олувчи лизинг объектини лизинг берувчидан қандай ҳолатда олган бўлса, шундай ҳолатда, нормал эскириш ва тарафларнинг келишувида шартлашилган ўзгаришларни ҳисобга олган ҳолда қайтариши шартлиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг**** йил 27 ноябрдаги “Лизинг муносабатларини тартибга солувчи қонун ҳужжатлари нормаларини иқтисодий судлар томонидан қўлланилишининг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг 6-бандидаФК ****моддасинингтўртинчи қисмигава Қонун 11-моддаси биринчи қисминингбешинчи хатбошисигакўра лизинг олувчи ўз **** жиддий равишда бузган ****, агар лизинг шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, лизинг берувчи **** лизинг тўловларини тезлаштиришни ёки гаров нарсасини ундириш учун назарда тутилган тартибда ундирувни лизинг объектига қаратган ва зарарни ундирган ҳолда шартномани бекор қилишни талаб қилиш ҳуқуқига эгалиги, 6.1-бандида шартномада эса шартномада белгиланган лизинг тўловлари муддати мунтазам равишда бузилганлиги лизинг шартномасини жиддий тарзда бузиш деб ҳисобланиши, ФК 34-бобининг 6-параграфида ва Қонунда лизинг тўловлари тартиби ва муддатларини мунтазам бузиш тушунчаси белгиланмаганлиги сабабли, судлар, агар шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, лизинг шартномасидан келиб чиқадиган низоларни кўришда ФК ****-моддасининг қоидаларини қўллашлари лозимлиги, ФК ****-моддаси биринчи қисмининг тўртинчи хатбошисига кўра, агар ижарагаолувчи шартномада белгиланган тўлов муддатини кетма-кет икки мартадан ортиқ бузиб, мол-мулкдан фойдаланганлик учун **** тўламаса, мулк 5 ижараси шартномаси ижарага берувчининг талаби билан суд томонидан муддатидан олдин бекор қилиниши мумкинлиги **** тушунтириш берилган. Ўзбекистон РеспубликасиОлий хўжалик судиПленумининг **** йил 18 декабрдаги“Хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ва бекор қилишни тартибга солувчи фуқаролик қонун ҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги ****-сонли Пленум қарори 25-бандидаФК ****-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, бир тараф шартномани **** тўла ёки қисман бош тортиб, қонун ёхуд тарафларнинг келишувида бунга йўл қўйилса, шартнома тегишлича бекор қилинган ёки ўзгартирилган ҳисобланади, қонунчиликка мувофиқ, шартномани **** бир тарафлама бош тортишга муайян шартлар мавжуд бўлгандагина йўл қўйилади (ФК ****-моддасининг учинчи қисми, ****-моддасининг биринчи қисми ва ҳ.к.).Бундай ҳолларда шартномани бекор қилиш талаб этилмайди, шартномани **** бир тарафлама бош тортиш учун бу **** иккинчи тарафга хабар беришнинг ўзи етарлидирдеб тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда судтарафлар ўртасида тузилган лизинг шартномалари бир томонлама бекор қилинганлигини инобатга олиб, ушбу шартномалар асосида лизинга берилган объектларни даъвогарга қайтаришталаби билан келишади ва ушбу талабни қаноатлантиришни лозим топади. ИПКнинг 74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаиназаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмигакўрасуд **** ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари микдорига мутаносиб равишда юкланади. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 27 ноябрдаги “Лизинг муносабатларини тартибга солувчи қонун ҳужжатлари нормаларини иқтисодий судлар томонидан қўлланилишининг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг8.1-бандида судларга тушунтирилсинки, лизинг объектини қайтариш тўғрисидаги даъво талаби қаноатлантирилганда, давлат божи қайтарилган лизинг объектининг баҳосидан келиб чиққан ҳолда ҳисобланадидеб тушунтириш берилган. Лизингга берувчи (“O‘ZAGROLIZING” акциядорлик жамияти)вализинга олувчи(“Қумқўрғон Агросервис МТП” масъулияти чекланган жамияти) ўртасида **** йил 19 апрелда ****УФ-сонлишартнома асосида лизинг объектини нархи **** **** сўмга, ҳамда лизингга берувчи (“O‘ZAGROLIZING” акциядорлик жамияти) ва лизинга олувчи(“ ER EZ JAYXUN СLUS ER” масъулияти чекланган жамияти) ўртасида **** йил 7майда ****УФУФсонлишартнома асосида лизинг объектини нархи **** сўмгава ****УФУФ-сонлишартнома асосида лизинг объектини нархи **** 6 сўмга баҳоланган.Жами лизинг объектларини баҳоси **** **** сўмни ташкил этади.(**** **** х 2% = **** сўм давлат божи ундирилади.) ИПК 181-моддасига кўра,суд мол-мулкни ундириб берганида ҳал қилув қарорининг хулоса қисмида даъвогарга топширилиши лозим бўлган молмулкнинг номини, қийматини ва турган жойини кўрсатади. Қайд этилганларга асосланиб суд, даъвоаризасини тўлиққаноатлантиришни васуд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим деб топади. ИПКнинг 74,****,****,****, 181-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъво аризаси тўлиққаноатлантирилсин. Мазкур ҳал қилув қарориқонуний кучга киргандан сўнг, жавобгарда **** турганлизинг объекти бўлганқуйидаги: -1дона “ ASE IH AF **** WD” русумли ғалла ўриш комбайнини (шасси ****RA****, двигател ****R ****); -2 донаTTZ-****русумли тракторлар (шасси **** ****, двигател **** ****, шасси **** ****, двигател **** ****)жавобгар“SURXONTEKS”масъулияти чекланган жамияти томонидан даъвогар“O‘ZAGROLIZING” акциядорлик жамиятига қайтарилсин. Жавобгар “SURXONTEKS”масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан даъвогар“O‘ZAGROLIZING” акциядорлик жамиятифойдасига **** сўм почта ****; - республика бюджетига **** сўм давлат божиундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси тарафларга юборилсин. Ҳал қилув қарори устидан Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 7