Решение #2861487 Экономические

****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН Ҳ Л ҚИЛУВ Қ Р РИ Қоракўл тумани **** йил 27 октябрь Қоракўл туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида, судья ёрдамчиси **** котиблигида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар “****” АТБ манфаатида жавобгарлар “Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамияти ва “Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамияти Олот суғурта марказидан 29.****.**** сўм уғурта товонини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси асосида қўзғатилган ишни даъвогар вакили **** (ишончнома асосида), жавобгар вакили М.Қодиров (ишончнома асосида) иштирокида, Қоракўл туманлараро иқтисодий судининг биносида видеоконференцалоқа режимида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни,- а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдосаноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармаси даъвогар “****” АТБ (матнда даъвогар деб юритилади) манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар “Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамияти ва “Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамияти Олот суғурта маркази (матнда жавобгар деб юритилади)дан 29.****.**** сўм суғурта товонини ундиришни сўраган.Палата даъво аризасида ишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган.Суд, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасига асосан, ишни унинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади.Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъвони қувватлаб, унда келтирилган асослар ҳамда **** такрорлаб, **** томонидан мониторинг олиб борилганлиги ва кредит **** ишлатилганлигини, бироқ “**** файз” **** томонидан кредит шартномаси **** ****, кредит ва унга ҳисобланган фоиз қарзини ўз **** тўламаганлигини, кредит қарзорлигини ундириш бўйича иқтисодий судга даъво ариза билан мурожаат қилганлигини, суднинг ҳал қилув қарори билан жами 28.****.**** сўм кредит асосий қарздорлиги ундирилиши белгиланганлигини, давлат ижрочисининг **** йил 17 октябрдаги қарорига асосан қарздорнинг пул маблағлари ва мол-мулклари аниқланмаганлиги сабабли “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Қонуннинг 40-моддаси 3-бандига асосан ижро иши юритиш тамомланиб, ижро **** ижросиз қайтарилганлигини, суғурта ҳодисаси содир бўлганлигини, жавобгар томонидан суғурта товони тўлаб берилмаганлигини билдириб, даъво аризани тўлиқ қаноатлантиришни сўради.Суд **** иштирок этган жавобгар вакили даъво талабига нисбатан эътирози мавжудлигини, суғурта мукофоти тўланмаганлигини, шунингдек 2 мазкур низо бўйича олдин иқтисодий суд томонидан иш кўрилганлигини маълум қилиб, даъвони қаноатлантиришдан рад этишни сўради.Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, тарафларнинг тушунтиришларини тинглаб, қуйидаги асосларга кўра даъво аризани қисман қаноатлантиришни лозим топади.Иш ҳужжатларидан аниқланишича, даъвогар томонидан “**** файз” масъулияти чекланган жамияти (матнда кредит олувчи деб юритилади) га қурилиш моллари ишлаб чиқариш асбоб ускуналари сотиб олиш учун **** йил 18 мартда тузилган кредит шартномасига асосан 36 ой муддатга, йиллик 14 фоиз устама тўлаш шарти билан 29.****.**** сўм миқдорида кредит ****.Кредит қайтмаслиги хатаридан (тадбиркорлик хавфини) суғурталаш юзасидан тарафлар ўртасида тузилган **** йил 18 мартдаги ****-сонли бош шартнома асосида **** йил 18 март куни №****сонли суғурта полиси **** этилган.Суғурта полисига асосан суғурта пули 29.****.**** сўм, суғурта мукофоти ****.**** сўм, суғурта полиси амал қилиш муддати 18.03.**** йилдан 17.03.**** йилга қадар белгиланган.Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак.ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, мулкий суғурта шартномасига мувофиқ бир тараф (суғурталовчи) шартномада шартлашилган **** (суғурта мукофоти) эвазига шартномада назарда тутилган воқеа (суғурта ҳодисаси) содир бўлганда бошқа тарафга (суғурта қилдирувчига) ёки шартнома қайси шахснинг фойдасига тузилган бўлса, ўша шахсга (наф олувчига) бу ҳодиса оқибатида суғурталанган мулкка етказилган зарарни ёхуд суғурталанувчининг бошқа мулкий манфаатлари билан боғлиқ зарарни шартномада белгиланган сумма (суғурта пули) доирасида тўлаш (суғурта товони тўлаш) **** олади.Суғурта шартномасининг 3.1.1-бандига кўра, шартнома бўйича қарз олувчи томонидан кредит шартномасида белгиланган шартларда ва муддатларда асосий кредит қарзини (фоизлар, жарима, неустойка, суд **** бундан мустасно) мазкур шартномада кўзда тутилган кутиш даври тугагандан сўнг суғурта қилдирувчига қайтармаслиги бўйича **** **** тўловларни узоқ муддатли тўламаслик деб тан олинади.Мазкур шартномада назарда тутилган кутиш даврининг сўнги кунидан кейинги кун узоқ муддатли тўламаслик кунининг бошланиши суғурта ҳодисаси деб ҳисобланади.Кредит олувчи “**** файз” масъулияти чекланган жамияти кредит шартномаси **** ****, кредит ва унга ҳисобланган фоиз қарзини ўз **** тўламаганлиги учун даъвогар иқтисодий судга даъво 3 ариза билан мурожаат қилган.Қоракўл туманлараро иқтисодий судининг **** йил 15 февралдаги ҳал қилув қарори билан кредит олувчидан даъвогар фойдасига жами 28.****.**** сўм кредит асосий қарздорлиги ундирилиши белгиланган ва берилган ижро **** асосида **** ижро ҳаракатлари олиб борилган.Бироқ, **** ижро бюроси Олот туман бўлими давлат ижрочисининг **** йил 17 октябрдаги қарорига асосан қарздорнинг пул маблағлари ва мол-мулклари аниқланмаганлиги сабабли “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 40моддасининг 3-бандига асосан ижро иши юритиш тамомланиб, ижро **** даъвогарга ижросиз қайтарилган.Бинобарин, мазкур ҳолатда даъвогар томонидан суғурта шартномаси шартларига кўра кредит қарзини ундириш чоралари кўрилган, бироқ ушбу қарзни ундириш имкони бўлмаганлиги натижасида кредитни қайтмаслиги хатари вужудга келган.Суғурта шартномаси шартларига кўра кредитдан **** фойдаланиш ҳолатлари ва суғурта товонини тўлашни рад этиш учун асос бўладиган бошқа ҳолатларини тасдиқловчи далиллар мавжуд эмас.Зеро, иш ҳужжатларида даъвогар томонидан кредит **** ишлатилганлиги бўйича тузилган мониторинг далолатномалари мавжуд.Суд жавобгарнинг суғурта мукофоти тўланмаганлиги ҳамда мазкур низо бўйича олдин иқтисодий суд томонидан иш кўрилиб, қарор қабул қилинганлиги тўғрисидаги **** билан келишмайди.Чунки, жавобгар томонидан **** йил 18 март куни №****-сонли суғурта полиси **** этилган.Суғурта шартномасининг 2-бандида суғурта полиси суғурталовчининг **** кучга кирганлигини тасдиқловчи ва суғурта қилдирувчига у суғурта мукофотини тўлагандан кейин бериладиган ҳужжат эканлиги назарда тутилган.Даъвогар томонидан ****.**** сўм суғурта мукофоти тўланганлиги тўғрисида **** йил 31 мартдаги 7-сонли квитанция **** этилди.Шунингдек, Қоракўл туманлараро иқтисодий судининг **** йил 15 февралдаги ҳал қилув қарори билан кредит олувчи “**** файз” масъулияти чекланган жамиятидан **** фойдасига жами 28.****.**** сўм кредит асосий қарздорлиги ундирилган ҳамда “Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамияти Олот суғурта марказига нисбатан иш юритиш тугатилган.“**** файз” масъулияти чекланган жамиятининг **** йил 24 октябрь ҳолатида 24.****.**** сўм кредит қарзи ва 5.****.**** сўм кредит фоиз қарзи мавжуд.Суғурта шартномасининг 3.2бандида қарз олувчи томонидан тўланмаган қарз суммасига ҳисобланган пенялар, жарималар, йўқотилган фойда ёки имтиёзлар шунингдек **** комиссиялари ва кредит бўйича фоизлар суғурта ҳодисаларига ва шунга мос равишда суғурта товонига киритилмаслиги белгиланган.Бироқ, судга қадар даъвогарнинг суғурта ҳодисаси вужудга келганлиги сабабли суғурта шартномасида келишилган кутиш муддатига амал қилган ҳолда ушбу суғурта товонини тўлаш тўғрисида жавобгарга юборган **** йил **** ноябрдаги ****-сонли талабнома хати оқибатсиз қолдирилиб, шартнома **** асоссиз ****.Зеро, “Суғурта фаолияти тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 34моддасининг биринчи қисмига кўра, суғурталовчи суғурта шартномасида кўрсатилган шахсга **** суғурта ҳодисаси юз берган **** суғурта товонини (суғурта тўловини) тўлаши шарт.Демак, мазкур ҳолатда даъвогарнинг 24.****.**** сўм суғурта товонини ундириш **** даъво талаби асосли ҳисобланади.Шу сабабли суд, даъво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топади.ФКнинг 47-моддасига асосан, агар қонунда бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, ваколатхона ва филиаллар юридик шахс ҳисобланмайди.Улар ўзларини ташкил этган юридик шахс томонидан мол-мулк билан таъминланадилар ҳамда у тасдиқлаган низомлар асосида иш олиб борадилар.ИПКнинг ****-моддасига асосан, иш иқтисодий судга, фуқаролик ишлари бўйича судга ёки маъмурий судга тааллуқли бўлмаса, суд иш юритишни тугатади.“Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамияти Олот суғурта маркази юридик шахс **** эга бўлмаганлиги сабабли, суд даъвонинг унга нисбатан бўлган қисми бўйича иш юрптишни тугатишни лозим топади.ИПК ****-моддасининг биринчи қисмида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши белгиланган.“Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим.Суд, даъво талаби қисман қаноатлантирилганлиги сабабли иш юзасидан суд **** тарафлар ўртасида мутаносиб равишда ****, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига 24.****.**** сўм суғурта товони ва олдиндан тўланган 41.**** сўм почта ****, жавобгардан республика бюджетига ****.**** сўм давлат божи, даъвогардан республика бюджетига ****.**** сўм давлат божи ва жавобгардан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисобварағига ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ ****.**** сўм суд **** ундиришни лозим топади.Юқоридагилардан келиб чиқиб ҳамда ИПКнинг ****, ****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин.Жавобгар “Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамиятидан даъвогар “****” АТБ фойдасига 24.****.**** сўм суғурта товони ва олдиндан тўланган 41.**** сўм почта **** ундирилсин.Даъвонинг қолган қисми қаноатлантиришдан рад этилсин.5 Жавобгар “Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамиятидан республика бюджетига ****.**** сўм давлат божи ундирилсин.Даъвогар “****” АТБдан республика бюджетига ****.**** сўм давлат божи ундирилсин.Жавобгар “Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамиятидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисобварағига ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ ****.**** сўм суд **** ундирилсин.Даъвонинг “Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамияти Олот суғурта марказига нисбатан бўлган қисми бўйича иш юритиш тугатилсин.Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро **** берилади.Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида апелляция шикояти (протести) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация шикояти (протести) берилиши мумкин.Судья ****