Решение #2861657 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Судья: **** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Шовот тумани **** йил **** Шовот туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида, судья ёрдамчиси ****нинг суд **** котиблигида, даъвогар “****” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “****” фермер хўжалигига нисбатан “****” масъулияти чекланган жамиятига тегишли бўлган **** ҳудудидаги ****сонликонтурда жойлашган умумий ер майдони **** гектар бўлган ўзбошимчалик билан эгалланган ер майдонидан чиқариш ҳамда ер майдонини қайтариб бериш **** юклаш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни даъвогар вакиллари****(раҳбар), **** (**** йил 26 майда берилганордер асосида), жавобгар вакили **** (раҳбар), **** вакили **** (**** йил 7 июлдаги ****-сонлиишончнома асосида)ларнинг иштирокида, суднинг маъмурий биносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: ****захираерлар таркибида бўлганГурлан тумани,Деҳқонобод массивиБўзқалъаМФЙда жойлашган умумий ер майдони 6,**** гектар ер участкаси дориворчилик йўналишида ижара ҳуқуқи аукционга чиқарилган. **** йил 24 мартда электрон онлайн аукцион савдолариўтказилганбўлиб, электрон онлайн аукцион натижалари тўғрисидаги**** йил 29 мартдаги YU-****-сонлибаённомагаасосан даъвогар раҳбари ****аукционғолибидеб топилган.Ушбу баённома асосида“****” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)ва **** ўртасида **** йил 3 мартда юридик шахсларга қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ер участкалариниижарага бериш бўйича ****-сонли шартнома тузилган.Шуларга асосандаъвогарномига 2,**** гектар қишлоқхўжалигига мўлжалланган ер майдонига бўлган ҳуқуқ **** йил 4 апрелда ****Y-****-реестр **** билан ҳамда 4,**** гектар қишлоқхўжалигига мўлжалланган ер майдонига бўлган ҳуқуқ **** йил 4 апрелда ****Y-****-реестр **** билан давлат рўйхатидан ўтказилган. Даъвогар ўзига тегишли бўлган 6,**** гектар ер участкасини кўздан кечириш даврида ****-контуридаги ер майдонининг **** гектар қисмидан“****”фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) ноқонуний фойдаланиб келаётганлигини аниқлаган.Даъвогар жавобгарга мурожаат қилиб,**** гектарер майдони кадастр ҳужжатлари асосида унга тегишли эканлигини маълум қилиб, ер майдонини бўшатишни сўраган.Бироқ жавобгар ер майдонини бўшатиб бермаган. Шунга кўра даъвогар Шовот туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгарганисбатандаъвогарга тегишли бўлган **** ҳудудидаги ****-сонликонтурда жойлашган умумий ер майдони **** гектар бўлган ўзбошимчалик билан эгалланган ер майдониданжавобгарничиқариш ҳамда ер майдонини қайтариб бериш **** юклашни сўраган. Суднинг **** билан ****, ****, ****, “****” давлат илмий-лойиҳалаш институти **** Хоразм вилояти бўлинмаси низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахслар сифатида ишга жалб қилинган. Суд **** даъвогар вакиллари даъвоталаблариниқувватлаб,умумий ер майдони 6,**** гектар ер участкасига бўлган ижара ҳуқуқини аукцион савдосидасотиболинганлиги, **** билан **** йил 3 мартда юридик шахсларга қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ер участкаларини ижарага бериш бўйича шартнома тузилганлиги ҳамда ерга бўлган ҳуқуқ давлат рўйхатидан ўтказилганлиги,шундай бўлса-да, унга тегишли бўлган 6,**** гектар ер участкасининг ****-контуридаги ер майдонининг **** гектар қисмини жавобгарэгаллаб олганлиги, унга тегишли бўлмаган ушбу ер майдонини жавобгар бўшатиб бермасдан ўзбошимчалик билан фойдаланишда давом этиб келаётганлигини таъкидлашиб, даъвоталабларини тўлиққаноатлантиришни сўрашди. Суд **** жавобгар вакилидаъво талабларига эътирози йўқлигинибилдириб, ****ушбунизоли бўлган**** гектарер майдонибугунги кунда даъвогарга тегишли эканлиги ҳамдаер участкаси кадастр ҳужжатлари бўйича унга **** берилган ер майдонларининг таркибига кирмаслигини тан олиб, шу билан биргаижара шартномасига кўра, унга 3-контурдаижарага берилганер майдонигакадастр органлари аниқлик киритиб беришмаганлигини билдириб, даъвони рад қилишни сўради. Суд **** учинчи шахс **** вакилииш юзасиданёзма маълумотнома, низоларни судга қадар ҳал қилиш комиссиясининг йиғилиш баёнини судга **** қилиб, жавобгарга ижара шартномасига асосан тегишли бўлган жами **** гектар ер майдонлари билан даъвогарга **** жами 6,**** гектар ер майдонлари устма-уст тушмаганлиги, ушбу низоли *** гектар ер майдоникадастр ҳужжатларига асосандаъвогарга тегишлилиги, шундай бўлсада жавобгар шу кунга қадар даъвогарга тегишли бўлмаган **** гектар ер майдонидан фойдаланиб келганлигини билдириб, даъво талабларини қаноатлантиришнисўради. Учинчи шахс **** вакили танаффусга қадар бўлган суд **** иштирок этган бўлиб,даъвони қаноатлантиришни сўраган. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишлитарздахабардор қилинган**** ва “****” давлат илмий-лойиҳалаш институти **** Хоразм вилояти бўлинмасисуд **** вакиллари иштирокини таъминламадилар.Улар судгааризабилан мурожаат қилишиб ишни уларнинг вакиллари иштирокисиз кўришни сўрашган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасига кўра, агар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПК ****-моддасининг учинчи қисмида иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкинлиги белгиланган, шундан келиб чиқиб, суд низони уларнинг иштирокисиз кўриб чиқиш мумкин деб ҳисоблайди. Суд муҳокамасида иштирок этган шахсларнинг тушунтиришларини тинглаб, мавжуд далилларга ҳуқуқий баҳо бериб, суд қуйидаги асосларга кўра даъвони тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади: Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) 9-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ фуқаролар ва юридик шахслар ўзларига тегишли бўлган фуқаролик ҳуқуқларини, шу жумладан уларни ҳимоя қилиш ҳуқуқини ҳам ўз хоҳишларига кўра тасарруф этадилар. ФКнинг 11-моддасига кўра, фуқаролик ҳуқуқлари ҳуқуқ бузилишидан олдинги ҳолатни тиклаш ва ҳуқуқни бузадиган ёки унинг бузилиши хавфини туғдирадиган ҳаракатларнинг олдини олиш йўли билан ҳам ҳимоя қилиниши белгиланган. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ мулк ҳуқуқи шахснинг ўзига қарашли мол-мулкка ўз хоҳиши билан ва ўз манфаатларини кўзлаб эгалик қилиш, ундан фойдаланиш ва уни тасарруф этиш, шунингдек, ўзининг мулк ҳуқуқини, ким томонидан бўлмасин, ҳар қандай бузишни бартараф этишни талаб қилиш ҳуқуқидан иборатдир. Ўзбекистон Республикаси Ер кодексининг 23-моддасига мувофиқ ер участкаларини мулк қилиб бериш (реализация қилиш), доимий фойдаланиш учун ва ижарага бериш ер **** тариқасида амалга оширилади. Ўзбекистон Республикаси Ер кодексининг 31-моддасида юридик ва жисмоний шахсларнинг ер участкасига бўлган ҳуқуқи жойнинг ўзида чегаралар белгиланганидан, ер участкаларининг планлари (чизмалари) ва тавсифлари тузилиб, ер участкаларига бўлган ҳуқуқ давлат рўйхатига олинганидан кейин вужудга келиши назарда тутилган. Ўзбекистон Республикаси Ер кодексининг 32-моддасига кўра ер участкасига бўлган ҳуқуқни давлат рўйхатига олиш тўғрисидаги гувоҳнома ер участкасига бўлган ҳуқуқни тасдиқловчи ҳужжатдир. Ўзбекистон Республикаси Ер кодекси 40-моддаси биринчи қисмининг 11-бандига кўра, ерларни ўзбошимчалик билан эгаллашга ва (ёки) ўзбошимчалик билан қилинган қурилишга йўл қўймаслик, шунингдек ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкасидаги қонунга хилоф қурилишни тўхтатиб туриш бўйича чоралар кўриш ер эгаси, ердан фойдаланувчи, ижарачи ва ер участкаси мулкдорининг **** бири ҳисобланади. Аниқланишича, ****нинг **** йил 30 январдаги ****Q/24-сонли қарорида давлат кадастрлари палатаси вилоят бошқармасининг **** йил 19 январдаги ****-сонли хати маълумот учун қабул қилиниши, туман ҳокимликлари захирасида бўлган қишлоқ хўжалиги ва қишлоқ хўжалиги фойдаланилмайдиган ер майдонлари 1-иловага, давлат захира ер майдонлари 2- иловага мувофиқ давлат мулки сифатида тегишли туман ҳокимликлари номига давлат рўйхатидан ўтказилиши белгиланган. ****захираерлар таркибида бўлган ****да жойлашган умумий ер майдони 6,**** гектар ер участкаси дориворчилик йўналишида ижара ҳуқуқи аукционга чиқарилган.**** йил 24 мартда электрон онлайн аукцион савдолари ўтказилган бўлиб, электрон онлайн аукцион натижалари тўғрисидаги **** йил 29 мартдаги YU-****-сонли баённомага асосан даъвогар раҳбари **** ғолиб деб топилган.Ушбу баённома асосида “****” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) ва **** ўртасида **** йил 3 мартда юридик шахсларга қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ер участкаларини ижарага бериш бўйича ****-сонли шартнома тузилган.Шуларга асосан даъвогар номига 2,**** гектар қишлоқхўжалигига мўлжалланган ер майдонига бўлган ҳуқуқ **** йил 4 апрелда ****Y-****-реестр **** билан ҳамда 4,**** гектар қишлоқхўжалигига мўлжалланган ер майдонига бўлган ҳуқуқ **** йил 4 апрелда ****Y-****-реестр **** билан давлат рўйхатидан ўтказилган. Даъвогарга тегишли бўлган 6,**** гектар ер участкасининг ****-контурда жойлашган ер майдонининг **** гектар қисмидан жавобгар фойдаланиб келган.Даъвогар жавобгарга мурожаат қилиб, ушбу **** гектар ер майдони аукцион савдолари орқали сотиб олганлиги, кадастр ҳужжатлари асосида унга тегишли эканлигини маълум қилиб, ер майдонини бўшатишни сўраган,аммо жавобгар ундан фойдаланишда давом этган. Аниқланишича жавобгар манфаатида ****ининг **** йил 30 январдаги ****Q/24-сонли қарорининг “****” фермер хўжалигига оид Гурлан тумани “Деҳқонобод” массиви ер харитасининг (собиқ 3 контури) ****-қисм контурини захирага олиш қисмини**** эмас деб топиш тўғрисидаги аризасига асосанУрганч туманлараро маъмурий судида қўзғатилган ****-сонли маъмурий иш бўйича суднинг **** йил 8 сентябрдаги ҳал қилув қарори билан аризани қаноатлантириш рад этилган.Ушбу ҳал қилув қарорида ****нинг **** йил 4 сентябрдаги ****-сон хатида****нинг **** йил 30 январдаги ****Q/24-сонли қарорига асосан “****” фермер хўжалигига **** **** гектар ер майдонидан захирага олинмаганлиги, “****” фермер хўжалигининг ер майдонлари“****” масъулияти чекланган жамиятига**** ер майдонлари устма уст тушмаганлиги кўрсатилганлиги,****нинг **** йил 30 январдаги ****Q/24-сонли қарори “****” фермер хўжалигинингҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларига дахл қилмаслиги қайд этилган. Ҳозирда ушбу суд ҳужжати қонуний кучда. Шунингдек, жавобгар томонидан **** қошидаги **** давлат рўйхатидан ўтказиш **** юзага келадиган низоларни судга қадар ҳал қилишкомиссияга ариза билан мурожаат қилиниб“****” масъулияти чекланган жамиятининг низоли ерга нисбатан ҳуқуқларини бекор қилишни сўралган.**** давлат рўйхатидан ўтказиш **** юзага келадиган низоларни судга қадар ҳал қилиш комиссиясининг **** йил 24 июлдаги ****-сонли йиғилиш баёни қарори биландаъвогар номига ушбу 2,**** гектар қишлоқхўжалигига мўлжалланган ер майдонига бўлган ҳуқуқ **** йил 4 апрелда ****Y-****-реестр **** билан ҳамда 4,**** гектар қишлоқхўжалигига мўлжалланган ер майдонига бўлган ҳуқуқ **** йил 4 апрелда ****Y-****-реестр **** билан давлат рўйхатидан ўтказилиши ўз кучида қолдирилган. **** томонидан судга **** қилинган **** йил 27 октябрдаги маълумот хатида жавобгарнинг ер майдонлари даъвогарга **** ер майдонлари устма уст тушмаганлиги, ер харитасининг ****, ****-контурларидаги жами 6,**** га ер майдони даъвогарга тегишлилиги маълум қилинган. ФКнинг ****-моддасига кўра, мулкдор ўз ҳуқуқларининг ҳар қандай бузилишини, гарчи бу бузиш эгалик қилишдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаса ҳам, бартараф этишни талаб қилишга ****. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ мулкдор ўз мол-мулкини бошқа шахснинг қонунсиз эгалигидан талаб қилиб олишга **** (виндикация). Ўзбекистон Республикаси Ер кодекси 91-моддасига кўра ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган ер участкалари уларга ғайриқонуний равишда эгалик қилинган ва фойдаланилган **** қилинган сарф-**** қопланмаган тарзда тегишлилигига кўра қайтарилади. Ер участкаларини фойдаланиш учун яроқли ҳолатга келтириш, шу жумладан ундаги иморатларни бузиш ер участкаларини ўзбошимчалик билан эгаллаб олган шахслар ҳисобидан амалга оширилади. Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган ер участкасини ер эгасига, ердан фойдаланувчига, ер участкаси ижарачисига ёки мулкдорига қайтариш тегишли туман, шаҳар, вилоят ҳокимининг қарорига биноан ёки суднинг ҳал қилув қарорига кўра амалга оширилади. Маълумки, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради. Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. ИПК 72-моддасига кўра, қонун ҳужжатларига мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. ИПК 73-моддасининг учинчи қисмида маъмурий суднинг қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори бошқа ишни кўраётган иқтисодий суд учун маъмурий суднинг ҳал қилув қарорида аниқланган ва ишда иштирок этувчи шахсларга тааллуқли бўлган ҳолатларга доир масалалар бўйича **** эканлиги белгиланган. Ишдаги мавжуд ҳужжатлар, жумладан электрон онлайн аукцион натижалари тўғрисидаги баённома, у асосида даъвогар ва туман ҳокимлиги ўртасида тузилган ер ижара шартномаси, кўчмас мулк объектига бўлган ҳуқуқларни давлат рўйхатидан ўтказилганлиги тўғрисида давлат реестридан кўчирма,Урганч туманлараромаъмурий суднинг **** йил 8 сентябрдаги ҳал қилув қарори,**** давлат рўйхатидан ўтказиш **** юзага келадиган низоларни судга қадар ҳал қилиш комиссиясининг **** йил 24 июлдаги ****-сонли йиғилиш баёни қарори ва бошқа **** этилган далилларҳамда ишда иштирок этувчи шахсларнинг берган тушунтиришларига асосланиб, суд даъвогарга тегишли бўлган,**** гектар ер участкасинининг ****-контуридаги **** гектар ер майдониунга қўшни бўлган жавобгарфермер хўжалигитомонидан ноқонуний эгаллаб олинган деган хулосага келди. Мазкур ҳолатда даъвогар **** массиви ҳудудидаги ****, ****контурларда жойлашган умумий ер майдони 6,**** гектар бўлган, шу жумладан низоли бўлган****-контурдаги **** гектар ер майдони ҳам ижара ҳуқуқи асосида қонуний эгаси бўлса-да, жавобгар ўзининг хатти-ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) билан даъвогарнинг ушбу ер участкасидан эркин фойдаланиш ҳуқуқидан маҳрум этган, мулкка бўлган ижара ҳуқуқи даъвогарнинг номига расмийлаштирилганлигидан хабардор бўлса-да, ер майдониунга тегишли эканлигини**** қилиб, уни бўшатмаган. Суд, жавобгар вакилинингушбу низолиер майдони жавобгарга тегишли эканлиги борасидаги эътирозлари билан келишмайди, боисиу томонидан **** этилган ҳужжатларда низоли ер майдони жавобгарга тегишли эканлиги тасдиқланмаган, бундан ташқаримаъмурий суднинг **** йил 8 сентябрдаги ҳал қилув қарори, **** давлат рўйхатидан ўтказиш **** юзага келадиган низоларни судга қадар ҳал қилиш комиссиясининг **** йил 24 июлдаги ****-сонли йиғилиш баёни қарорлари билан ҳам низоли ер майдони жавобгарга тегишли эмаслиги қайд этилган. Юқорида баён этилганларга кўра, даъвоталаблариасосли бўлиб,даъво талабларитўлиқ қаноатлантириш лозим бўлади. ИПК****-моддасига мувофиқ пул маблағларини ундириш ёки мол-мулкни топшириш билан боғлиқ бўлмаган муайян ҳаракатларни амалга ошириш **** юклатиш тўғрисидаги талаб қаноатлантирилганда суд ҳал қилув қарорининг хулоса қисмида амалга оширилиши керак бўлган ҳаракатларни, шу ҳаракатларни амалга ошириши шарт бўлган шахсни, шунингдек уларнинг амалга оширилиш жойи ва муддатини кўрсатади. ИПКнинг ****-моддасида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг давлат божи ставкаларининг б-бандига кўра иқтисодий судларга номулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан – базавий ҳисоблаш миқдорининг (БҲМ) 10 баравари миқдорида давлат божи ундирилади, кичик бизнес субъектлари тадбиркорлик фаолияти билан боғлиқ фаолиятидан келиб чиққан низолар бўйича белгиланган ставканинг эллик фоизи миқдорида давлат божи тўлайди. Даъвогар кичик бизнес субъекти сифатида судга даъво **** этишдаҳар иккалаталаббўйича, яъни ер майдонидан чиқариш ҳамда ер майдонини қайтариш талаблари бўйичаномулкий хусусиятга эгаталаблар бўйича белгиланганставканинг эллик фоизи миқдорида жами **** сўм давлат божи ҳамда **** сўм почта **** тўлаган. Демак, даъвоталаблариасосли деб топилганлиги боиссуджавобгардандаъвогар фойдасига375**** сўмдавлат божиҳамда****сўм почта ****ундиришни лозим топади. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг****, ****,****, ****ҳамда 186-моддаларини қўллаб,суд қ а р о р қ и л д и: Даъвотўлиққаноатлантирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, 10 (ўн) кун муддат ичида“****” фермер хўжалиги “****” масъулияти чекланган жамиятигаижара ҳуқуқи асосида тегишли бўлган Хоразм вилояти, Гурлан тумани Деҳқонобод массиви,Бўзқалъамаҳалласидаер харитасининг ****-контуридажойлашган **** гектарер майдонидан **** тартибда чиқарилсин ҳамда ушбу **** гектар ер майдони“****” фермер хўжалигидан “****” масъулияти чекланган жамиятига қайтарилсин. “****” фермер хўжалиги ҳисобидан “****” масъулияти чекланган жамияти фойдасига**** сўм давлат божи ва****сўм почта **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан бир ой муддат ичида шу суд орқали Хоразм вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида, апелляция тартибида кўрилмаган **** эса ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят қилиниши (прокурор протест келтириши) мумкин. Судья ****