Решение #2862991 Экономические

****-сонлииқтисодий иш **** Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** йил Урганч туманлараро иқтисодий суди, судья****раислигида, судья ёрдамчиси****котиблигида, даъвогар вакили ****(**** ****-сонли ишончнома асосида), шерик жавобгарвакили ****(**** йил /****-сонли ишончнома асосида)нинг иштирокида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармасининг«****»АТБ манфаатида жавобгарякка тартибдаги тадбиркор ****вашерик жавобгар **** акциядорлик жамиятидан солидар тартибда****.****.****сўммуддатлиасосий кредит қарз,.****.****сўммуддати ўтган кредитфоизи,жами****.****.**** сўмундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни Урганч туманлараро иқтисодий судининг биносида видеоконференцалоқа режимида(************иловаси орқали)бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни ан и қ л а д и : Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошкармаси (бундан буён матнда палата деб юритилади)«****»АТБ (бундан буён матида даъвогар деб юритилади) манфаатидаУрганчтуманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат килиб,якка тартибдаги тадбиркор ****(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) ва**** акциядорлик жамияти(бундан буён матндашерик жавобгардеб юритилади)дансолидар тартибда****.****.****сўм муддатли асосий кредит қарз,****.****сўм муддати ўтган кредит фоизи, жами****.****.****сўмундиришни сўраган. Палата ўз даъво аризасида ишни палата вакили иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Бугунги суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисида жавобгар қонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлса-да, унинг вакили иштирок этмади, даъво аризаси юзасидан фикр билдирмади. Бундай ҳолда, суд ишни Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда – ИПК деб юритилади) ****, **** ва ****-моддаларига асосан палата ва жавобгар вакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Даъвогар даъво талабининг миқдорини кўпайтириш тўғрисида ариза **** этиб, суддан аризани иш юритувга қабул қилишни, жавобгардан **** йил ****ҳолатига мавжуд бўлган****.****.****сўм асосий кредит қарзи,.****.****сўм кредит фоизи ундиришни сўради. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, даъвогар ишни биринчи инстанция судида кўриш чоғида ишнинг мазмунан кўрилиши якуни бўйича чиқариладиган суд ҳужжати қабул қилингунигақадар даъвонинг асосини ёки предметини ўзгартиришга, даъво талабларининг миқдорини кўпайтиришга ёки камайтиришга ****. Суднинг **** йил24 октябрдаги **** билан даъвогарнинг даъво талабининг миқдорини кўпайтириш **** аризани иш юритувга қабул қилинган. Суд **** даъвогар вакили билдирилган талабларни қўллаб-қувватлаб, жавобгар томонидан шартнома **** мунтазам бузилганлигини ва бугунги суд **** кунигатўлов амалгаоширилмаганлиги тўғрисида маълумот **** қилиб, суддан даъвонитўлиққаноатлантиришни сўради. Суд ****шерик жавобгарвакили билдирилган талабларюзасидан ўз тушунтириши ва эътирозини билдириб,даъвогар дастлаб кредит қарздорликни жавобгардан ундириш чораларини кўриши лозимлигини ва ундан кейин жавобгардан ундириши мумкинлигини билдириб,суддан кредит қарздорликни жавобгардан ундиришни вашерик жавобгарни жавобгарликдан озод этишнисўради. Судтарафларнингвакилини тинглаб ҳамда ишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвониқисманқаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасига асосан ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя килишга ****.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши конунда белгиланган муддатларда ваколатли, мустакил ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуки кафолатланади. Ўзбекистон РеспубликасинингФукаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига асосан, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** кредит шартномасидан ҳамда унинг асосида тузилган суғурта шартномасидан келиб чиккан. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан,кредит шартномаси бўйича бир тараф–**** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. Ишҳужжатларидан кўринишича, даъвогар ва жавобгар ўртасида **** йил ****да****-сонли кредит шартномаси (кейини ўринларда кредит шартномаси деб юритилади) тузилган бўлиб, кредит шартномасига кўра даъвогар жавобгарга Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил ****даги“Кичик бизнесни ривожлантиришни молиявий ва институционал қуллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ****-сонли қарорига асосанвидео ва фотосуратга олиш фаолиятини ривожлантириш **** асбоб ускуналарсотиболиш **** оймуддатга(асосий қарзни қайтаришда24ой имтиёзли даврбилан), йиллик фоиз устама тўлаш шарти билан, жами ****.****.**** сўм кредит ****. Жавобгар эсакредитшартномасининг иловасида келтирилган графикка асосан кредит ва унга ҳисобланган фоизларни қайтариш **** олган. Шартномага асосан кредит таъминоти сифатида **** йил21 июнда даъвогар вашерик жавобгарўртасида имзоланган****-сонли кредит қайтмаслик хатарини суғурталаш шартномаси (кейинги ўринларда суғурта шартномаси деб юритилади)га асосан **** йил****да берилган****-сонли суғурта полиси олинган. Иш хужжатларидан кўринишича, жавобгар кредитни қайтариш графигига асосанқарзнинг навбатдагиқисмини қайтариш учун белгиланган муддатларни бузган, яъни кредит фоизини**** кундан буёнтўламай, муддати ўтган қарздорликка йўл қўйган.Натижада судга мурожаат қилингунга қадармуддати ўтганкредит фоизидан****.****сўм қарздорлиги вужудга келган (**** **** айланмаларининг кўчирмаси ва **** маълумотномаси иш ҳужжатларида мавжуд). Кредит қарздорлигини тўлашни талаб қилиб, даъвогар томонидан жавобгаргаюборилган талабномалар ва олиб борилган музокаралар натижа бермаган.Даъвогаршерикжавобгарга суғурта ҳодисаси содир бўлганлиги тўғрисида маълумот бериб суғурта товонини тўлашни сўраган.Шерик жавобгарҳам даъвогарнингмурожаатини эътиборсиз қолдирган.Шундан сўнг, даъвогар кредит карздорлигини солидар тартибда жавобгар вашерик жавобгардан ундириб бериш учун палатага мурожаат қилган.Палатада амалга оширилган медиация жараёнлари ҳам самара бермаган.Кейин палата томонидан судга мурожаат қилинган. Даъвогар вакили томонидан судга **** килинган маълумотномага кўра, кредит қарздорлиги бугунги кунга қадар ҳам бартараф қилинмаган,****.****.****сўм муддатли асосий кредит қарз,.****.****,сўм муддати ўтган кредит фоизи, жами.****.****сўмни ташкил килади. Кредит шартномасининг 4.2.1-бандига асосан қарз олувчи (жавобгар) кредитни ва у бўйичаҳисобланган фоизларни мазкур шартномада белгиланган муддатларда ва миқдорда тўлаш **** олган. Кредит шартномасининг 5.1.4-бандига асосан қарз олувчи томонидан мазкур кредит шартномасида белгиланган ҳар қандай тўлов **** **** ёки бизнес режа кўрсаткичлари тўлиқ ****лмаган ҳолларда **** фоизларни ҳамда кредит бўйича асосий карзни муддатидан олдин, жумладан, ундирувни кредит таъминотига қаратиш орқали ундириб олиш ҳуқуқига эга. Суғурта шартномасининг 1.1-бандига кўра, кредит шартномаси суғурта қилдирувчи билан қарз олувчи ўртасида тузилаётган шартнома бўлиб, унга мувофик суғурта килдирувчи қарз олувчига Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил ****даги“Кичик бизнесни ривожлантиришни молиявий ва институционал қуллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўҳрисида”ги ****-сонли ва **** йил 9 январдаги“**** йилда янги иш ўринарини ташкил этиш ва аҳоли бандлигига кўмаклашиш дастури тўғрисида”ги қарорилари асосида **** кредит бўлиб, **** (суғурта қилдирувчи) кредит шартномасида назарда тутилган миқдорда ва шартларда пул маблағларини (кредитни) **** этиш, қарз олувчи кредит маблағларива унга ҳисобланган фоизлар ҳамда бошқа тўловларни кредит шартномасида белгиланган муддат ва миқдорда қайтариш **** юлатилган битим (шартнома)дир. Суғурта шартномасининг 3.1-бандига кўра, суғурта ҳодисаси бўлиб, суғурта муддатида юзага келган, қарздорнинг кредит шартномаси бўйича зиммасига олган **** **** ёки лозим **** ****, яъни кредит қарздорлигини (кредит бўйича асосий қарз ва фоизларни, пеняни) кредит шартномасида белгиланган шартлар ва муддатларда тўлай олмаганлиги ҳисобланади. Суғурта шартномасининг 6.6.3-бандида, суғурталовчи суғурта ҳодисаси содир бўлганда суғурта қилдирувчига ушбу шартномада белгиланган тартиб ва миқдорда суғурта пули (товони)ни тўлаш **** олган. Шунингдек, суғурта шартномасининг 10.1-бандига кўра, суғурталовчи мазкур шартнома бўйича ўз зиммасига олган **** билан қарз олувчи билан бирга кредитнинг суғурта қилинган қисми бўйича суғурта пули (товони) миқдорида суғурта қилдирувчи олдида солидар жавобгар бўлади. ФК ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддаси тўртинчи қисмининг мазмунига кўра, кредит шартномаси муносабатларига нисбатан қарз шартномаси қоидалари қўлланилиши мумкин. ФК ****-моддасининг биринчи кисмига кўра, қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. ФК ****-моддасига кўра, агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) кайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб килишга ****. Агар қарз шартномасида қарз бўйича фоизларни карзнинг ўзини қайтариш муддатидан олдин тўлаш назарда тутилган бўлса, бу **** бузилган ****, карз берувчи карз олувчидан қарз суммасини тегишли фоизлари билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. ФК ****-моддасига кўра, қарздорлар шерик бўлиб **** олганида кредитор ҳамма қарздорлардан **** солидар **** ҳам, уларнинг ҳар биридан алоҳида-алоҳида **** ҳам, шу билан бирга карзни тўла ёки унинг бир қисмини **** ҳам талаб қилишга ****. Солидар қарздорларнинг биридан тўлиқ қаноатланмаган кредитор ололмаган нарсасини бошқа солидар қарздорлардан талаб қилиш ҳуқуқига эга. Солидар қарздорлар **** тўла **** бурчли бўлиб қолаверадилар. ФК ****-моддасига кўра, шартномани бузганлик учун жавобгарлик хавфини суғурта қилишга қонунда назарда тутилган ҳолларда йўл қўйилади. Шартномани бузганлик учун жавобгарлик хавфини суғурта қилиш шартномаси бўйича **** суғурта қилдирувчининг ўзининг жавобгарлик хавфи суғурталаниши мумкин.Ушбу талабга мувофиқ бўлмаган суғурта шартномаси ўз-ўзидан ҳакикий эмас. Шартномани бузганлик учун жавобгарлик хавфи, бу шартнома шартларига кўра суғурта қилдирувчи қайси тараф олдида тегишли жавобгарликни зиммасига олиши лозим бўлса, ўша тараф наф олувчи фойдасига, ҳатто суғурта шартномаси бошка шахс фойдасига тузилган ёхуд унда кимнинг фойдасига тузилгани айтилмаган **** ҳам, суғурталанган ҳисобланади. Юқоридагиларга асосан, суд жавобгар вашерик жавобгартомонидан кредит шартномасида ва суғурта шартномасида белгиланган **** лозим **** **** ишдаги ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топди деб ҳисоблайди. Мазкур ҳолда, суд даъвогарнинг жавобгар вашерик жавобгардан солидар тартибдакредитнинг асосий ва фоиз қарздорликни ундиришталабини асосли деб ҳисоблайди ва уларни тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. ИПК 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши белгиланган. Баён этилганларга асосан суд,жавобгар ва шерик жавобгардан солидар тартибда ундириш талабини қисман қаноатлантиишни,суд ишни кўриш билан боғлиқ судх**** жавобгар зиммасига юклашни, жавобгардан даъвогар фойдасига**** почта **** ундиришни, жавобгардан Республика бюджетига.****.****сўм давлат божи ундиришни,ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ****.**** суд **** жавобгардан Ўзбекистон Республикаси Олий судига ҳисобига ундиришни лозим топади.лозим деб топади. Юқоридагиларни инобатга олиб,Ўзбекистон РеспубликасинингИқтисодий процессуал кодекси68,****, ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қа р о р қ и л д и : Даъво талабиқисманқаноатлантирилсин. Жавобгарякка тартибдаги тадбиркор ****вашерик жавобгар **** акциядорлик жамиятиҳисобидан даъвогар«****»АТБ фойдасига солидар тартибда****.****.****сўм муддатли асосий кредит қарзундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгарякка тартибдаги тадбиркор ****дан даъвогар«****»АТБ фойдасига.****.****,****муддати ўтган кредит фоизива **** почта **** ундирилсин. Жавобгарякка тартибдаги тадбиркор ****дан Республика бюджетига.****.****сўм давлат божи ундирилсин. Жавобгарякка тартибдаги тадбиркор ****данЎзбекистон Республикаси Олий суди ҳисобига ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ****.****сўм суд **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига шу суд орқали бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****