Решение #2863758 Экономические

4-1305-2501/1474-сонли иқтисодий иш судья Ҳ.Мамарасулов ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Фориш тумани 2025 йил 24 октябрь Фориш туман иқтисодий судининг судьяси Ҳ.Мамарасулов раислигида, судья ёрдамчиси Ж.Тилабовнинг котиблигида, даъвогар “Ҳудудгазтаъминот” акциядорлик жамияти жавобгар “R kfib r” масъулияти чекланган жамиятидан 248 846 400 сўм асосий қарзни ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни, даъвогар вакили даъвогар вакили Б.Жўраев (2025 йил 30 январдаги 31-01- 17/18сонли ишончнома асосида) иштирокида, Фориш туман иқтисодий суди биносида ўтказилган очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: “Ҳудудгазтаъминот” акциядорлик жамияти (кейинги ўринларда-даъвогар деб юритилади) ва “R kfib r” масъулияти чекланган жамияти (кейинги ўринларда-жавобгар деб юритилади) ўртасида 2025 йил 3 мартда 1331310009сонли “Табиий газни улгуржи истеъмолчиларга етказиб бериш ва қабул қилиш тўғрисида”ги шартнома тузилган. Даъвогар томонидан жавобгарга табиий газ етказиб берилган, бироқ жавобгар томонидан тўловлар ўз вақтида амалга оширилмаганлиги сабабли 2025 йил 30 сентябрь ойи ҳолатига 248 846 400 сўм қарздорлик вужудга келганлиги ва ушбу қарздорлик тўлаб берилмаганлиги баён қилиниб, жавобгардан даъвогар фойдасига 248 846 400 сўм асосий қарзни ундириш сўралган. Суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар судга келмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 128, 170моддаларига асосан суд муҳокамасини жавобгар иштирокисиз кўришни лозим деб топди. Суд мажлисида қатнашган даъвогар вакили жавобгар томонидан қарздорлик тўлаб берилмаганлигини маълум қилиб, даъвони талабини қаноатлантиришни сўради. Суд, ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, қуйидаги асосларга кўра, даъво талабини қаноатлантиришни лозим деб топди. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, даъвогар (Етказиб берувчи) ва жавобгар ўртасида 2025 йил 3 мартда 1331310009-сонли “Табиий газни улгуржи истеъмолчиларга етказиб бериш ва қабул қилиш тўғрисида” шартнома тузилган. Шартноманинг 1.1-бандига кўра, Етказиб берувчи газ тармоқлари орқали Истеъмолчига келишилган буюртманома бўйича табиий газ етказиб бериш, Истеъмолчи эса истеъмол қилинган табиий газ ҳақини ўз вақтида тўлаш мажбуриятини олган. Даъвогар томонидан шартнома шартлари бажарилган ҳолда жавобгарга табиий газ етказиб берилган бўлса-да, жавобгар томонидан шартнома шартлари лозим даражада бажарилмасдан тўловлар ўз вақтида амалга оширилмаган. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига мувофиқ ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, мустақил ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буён матнда – ФК деб юритилади) 236-моддасига кўра, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. ФКнинг 468-моддасига кўра, энергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш мажбуриятини олади, абонент эса қабул қилинган энергия ҳақини тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш мажбуриятини олади. ФКнинг 470-моддасига кўра, энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга энергия таъминоти шартномасида назарда тутилган миқдорда ва тарафлар келишган энергия бериш тартибига амал қилган ҳолда энергия бериши лозим. Энергия билан таъминловчи ташкилот берган ва абонент қабул қилган энергия миқдори ўлчов асбоблари кўрсаткичлари билан аниқланади. ФКнинг 474-моддасига кўра, агар қонун ҳужжатларида ёки энергия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, энергия ҳақи абонент амалда қабул қилган энергия миқдори учун тўланади, бу миқдор ушбу Кодекснинг 470-моддасига мувофиқ аниқланади. ФКнинг 333-моддасига кўра, қарздор айби бўлган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Аниқланишича, шартнома бўйича истеъмол қилинган электр энергияси ҳисоб-китоби қилинган ва 2025 йил 30 сентябрь ойи ҳолатида жавобгарнинг истеъмол қилган табиий газдан муддати ўтган қарздорлиги 248 846 400 сўмни ташкил этган. Жавобгар томонидан етказиб берилган табиий газ ҳақини тўламасдан, ушбу қонун нормаси ва шартнома талабларини бузган. Суд, жавобгар томонидан асосий қарздорлик тўланмаганлиги сабабли, даъвонинг асосий қарздорликни ундириш талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим деб топди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118- моддаси биринчи қисмига кўра, суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Бундай ҳолатда, суд иш ҳужжатларини текшириб чиқиб, ишдаги далилларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, даъвогарнинг даъво талабини қаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига 248 846 400 сўм асосий қарз ва 41 200 сўм почта харажатини ундиришни, жавобгардан Республика бюджетига 4 976 928 сўм давлат божини ундиришни лозим топди. Юқоридагиларга асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 176-179, 180, 186-моддаларини кўллаб, суд ҚАРОР Қ И Л Д И: Даъвогарнинг даъво талаби қаноатлантирилсин. Жавобгар “R kfib r” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар “Ҳудудгазтаъминот” акциядорлик жамияти фойдасига 248 846 400 сўм асосий қарз ҳамда олдиндан тўлаб чиқилган 41 200 сўм почта харажати ундирилсин. Жавобгар “R kfib r” масъулияти чекланган жамиятидан Республика бюджетига 4 976 928 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро варақаси берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти ёхуд ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация шикояти (протести) бериши мумкин. Судья Ҳ.Мамарасулов