Решение #2863881 Экономические

****02/****-сонли иқтисодий иш Жиззах шахри Ўзбекистон Республикаси номидан Ҳал қилув қарори 2025йил24 октябрь Жиззах туманлараро иқтисодий судининг судьясиН.****раислигида,****ғунбоевнингкотиблигида,даъвогар“Ўрда”экологик маданият ва истироҳат боғининг,жавобгар“Элёр Улгуржи савдо барака” ****га нисбатанбергандаъво аризаси бўйича иқтисодий ишни даъвогар вакили **** (хисобчи) иштирокида, жавобгар вакили иштирокисиз, Жиззах туманлараро иқтисодий суди биносида бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, суд қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Даъвогар“Ўрда”экологик маданият ва истироҳат боғи Жиззах туманлараро иқтисодий даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар“Элёр Улгуржи савдо барака” ****ҳисобидан8.****.****сўмасосий қарз, 2.****.****сўм пеняундиришнисўраган. Суд **** иштирок этгандаьвогар “Ўрда”экологик маданият ва истироҳат боғининг бош ҳисобчиси **** даъво аризасини тўлиқ қанотлантиришнисўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар суд **** вакил иштирокини таъминламади. Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддаси иккинчи қисмига кўра, иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар вакили суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Ушбу холатда суд, даъвогар вакилининиг кўрсатмаларини тинглаб, **** этилган ҳужжатлар ишни мазмунан кўриб чиқиш имкониятини беришини инобатга олиб, жавобгар вакилининг иштирокисиз ишни кўришни мумкин деб ҳисоблайди. Суд, ишдаги ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, қуйидаги асосларга кўра, даъвони қисман қаноатлантиришни лозим топди. Ишдаги мавжуд ҳужжатлардан аниқланишича, даъвогар“Ўрда” экологик маданият ва истироҳат боғи“Ижарага берувчи” ва жавобгар“Элёр Улгуржи савдо барака” **** “Ижарага олувчи” ўртасида10.05.****3 йилда №20-сонли ижарашартномаси тузилган. Шартноманинг 1.1.-бандига кўра,ер майдони ва боғ инфротузилмасидан фойдаланганлиги учунИжарага берувчига****кв.м ер майдони учун ****,****дан жами8.****.50сўм ижара **** тўлаш белгиланган. Шартноманинг 5.3-бандига кўра, бўлим ҳар ойнинг 10 санасидан кечиктирмасданижара **** тўлаши лозимлиги белгиланган. Бироқ жавобгар шартномадаги **** **** ижара **** тўламаган.Даъвогар томонидан юборилган огоҳлантириш хати жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган.Натижада даъвогар судга даъво аризаси билан мурожаат қилган. Даъвогарнинг даъво талаби асослидир.Чунки шартнома асосида жавобгар бинодан фойдаланганлиги, ижара тўловларини тўламаганлиги, суд ****иштирок этган тарафлар кўрсатмалари ва ишдаги мавжуд ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасига кўра, мулк ижараси шартномаси бўйича ижарага берувчи ижарага олувчига **** эвазига молмулкни **** эгалик қилиш ва фойдаланиш ёки фойдаланиш учун топшириш **** олади. Мазкур кодекснинг ****-моддасига кўра, ижарага олувчи мол-мулкдан фойдаланганлик учун **** ўз **** тўлаб туриши шарт. Мол-мулкдан фойдаланганлик учун **** тўлаш тартиби, шартлари ва муддатлари мулк ижараси шартномаси билан белгиланади.Булар шартномада белгиланмаган ҳолларда одатда худди шундай мол-мулкни ўхшаш ҳолатларда ижарага беришда қўлланиладиган тартиб, шартлар ва муддатлар белгиланган деб ҳисобланади. Мазкур модданинг олтинчи қисмига кўра, агар қонунчиликда бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, ижарага олувчи ўзи жавобгар бўлмаган ҳолатларга кўра, шартномада назарда тутилган фойдаланиш шартлари ёки мол-мулкнинг ҳолати жиддий ёмонлашган бўлса, у мол-мулкдан фойдаланганлик учун ижара **** тегишли равишда камайтиришни талаб қилишга ****. Агар шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, мол-мулкдан фойдаланганлик учун ижара **** тўлаш муддатлари ижарага олувчи томонидан жиддий бузилган ****, ижарага берувчи ундан ижара **** муддатидан олдин, ижарага берувчи белгилаган муддатда тўлашни талаб қилишга ****.Бунда ижарага берувчи мол-мулкдан фойдаланганлик учун кўпи билан икки муддатнинг **** муддатидан олдин тўлашни талаб қилишга ****. Ўзбекистон Республикасининг“Ижара тўғрисида”ги қонуннинг 14-моддаси биринчи қисмига кўра, ижара шартномаси муддати тугаганидан кейин ҳам ижарачи ижарага олинган мулкдан амалда фойдаланишни давом эттираверса ҳамда ижарага берувчи ижара шартномаси муддати тугагунига қадар бунга ҳеч қандай эътироз билдирмаган ва шартномада ўзгача шартлар кўзда тутилмаган бўлса, у ҳолда шартнома худди шу муддатга давом эттирилган ҳисобланади. Суд юқорида баён этилганларга ҳамда ҳуқуқ нормаларига асосан, даъво аризасиниасосий қарзинитўлиққаноатлантиришни, даъвогар фойдасига жавобгар“Элёр Улгуржи савдо барака” ****ҳисобидан 8.****.****сўмқарздорликниундиришнилозим деб топди. Шунингдек даъвогар8.****.****сўм асосий қарздорликни ўз **** тўламаганлиги сабабли,2.****.****сўм пеня ундиришни сўраган. ФКнинг 11-моддасида фуқаролик ҳуқуқлари неустойка ундириш йўли билан ҳимоя қилиниши белгиланган. Шартноманинг 2.6 - бандигаасосан етказиб берилган товарлар(ишлар, хизматлар) **** ўз **** тўламаганлиги учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўловсуммасинин 0,05фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлаши белгилан. ФКнинг ****-моддасида, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****, бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиши кераклиги, суд алоҳидаҳолларда карздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****сонли қарорининг 4-бандида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Суд хисобланган пенянинг **** бузилиш оқибатларига номутаносиблигини, қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, пенянинг адолатли миқдорини белгилаб, жавобгардан ундирилиши талаб қилинган пеняни****.****сўм қисмини қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Суд юқоригадаги ҳолатлардан келиб чиқиб, иш хужжатларини ўрганган ҳолда даъвогарнинг даъво аризасини қисман қаноатлантиришни,жавобгардан даъвогар фойдасига 8.****.****сўм асосий қарз,****.****сўм пеняни ундришни ваЎзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****моддасибиринчи қисмигамувофиқ,суд ****жавобгардан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган ****.****сўм давлат божи ва41.****сўмпочта **** ундиришни лозим деб ҳисоблайди. Юқоридагиларга кўра ваЎзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****, ****-моддалари,Ўзбекистон Республикасининг“Ижара тўғрисида”ги қонуннинг14-моддаси биринчи қисмиваЎзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОРҚИЛДИ: Даъвогарнинг даъво талабиқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар “Элёр Улгуржи савдо барака” ****ҳисобидан даъвогар“Ўрда” экологик маданият ва истироҳат боғифойдасига8.****.****сўм асосий қарз, ****.****сўм пеня ва олдиндан тўланган****.**** сўмдавлат божи ҳамда41.****сўмпочта **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмиқаноатлантиришрад этилсин. Ҳал қилув қароридан норози тараф бир ойлик муддат ичида Жиззах вилоят судига апелляция тартибида шикоят (протест) келтириши, суднинг қонуний кучга кирган, апелляция тартибида кўрилган ҳал қилув қарори ва апелляция инстанцияси судининг қарори устидан кассация шикояти беришга ****. СудьяН.****