Решение #2864880 Экономические

****/****-сонлииқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья**** Апелляция инстанцияси судида маърузачи судьяО.Қўлдошов БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ А Р О РИ **** ****5йил24октябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати М.Болтаевнинграислигида, ҳайъат аъзолари судьяларС.КушшаевҳамдаО.Қўлдошовлардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нинг котиблигида,“ gr kim him ” акциядорлик жамияти тугатиш комиссияси вакили ****, ****(**** йил 1 мартдаги 1-сонли ишончномаларга асосан), “Аловуддин Жамшид” фермер хўжалигивакили ****(**** йил 3 январдаги7-сонли ишончнома асосида)Жондор туман фермерлар кенгаши вакили **** иштирокида,даъвогар “ gr kim him ” акциядорлик жамиятиЖондорфилиали манфаатида Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Бухоро вилояти ҳудудий бошқармасининг жавобгар “Аловуддин Жамшид” фермер хўжалигига нисбатан **** этган даъво аризаси бўйича қабул қилинганПешкутуманлараро иқтисодий судининг **** йил5 августдаги ҳал қилув қарорига нисбатанЖондор туман фермерлар кенгашитомониданберилган апелляция шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: “ gr kim him ” акциядорлик жамиятиЖондорфилиали (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) манфаатида Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “Аловуддин Жамшид” фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан****сўм асосий қарздорликни ундиришни сўраган. Пешкутуманлараро иқтисодий судининг **** йил5 августдаги ҳал қилув қарорибиландаъво аризаси тўлиқ қаноатлантирилган. Жондор туман фермерлар кенгашижавобгар манфааатидиҳал қилув қарориустиданапелляция шикояти билан мурожаат қилган.Шикоятда тарафлар ўртасида 2019йил21 сентябрда****-сонли шартнома тузилганлиги, орадан6йил муддат **** ўтиб кетганлиги, даъво муддати уч йил эканлиги, даъво муддати ўтиб кетганлиги сабабли даъво муддатини қўллаб, ҳал қилув қарорини бекорқилиб,ишни биринчи инстанция судига қайта кўриб чиқиш учун юборишсўралган. Суд **** иштирок этганжавобгарвакили тарафлар ўртасида 2019йил21 сентябрда****-сонлишартнома тузилганлигини,орадан6 йилмуддат **** ўтганлигини, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексига асосан умумий даъво муддатиучйил эканлигини, суднинг **** уларга кеч етиб келганлигини, биринчи инстанция судида эътирозларини **** қилмаганлигини, қарздорлик мавжудлигини, тўлаш муддати ҳукумат қарори билан кечиктирилганлигини,****-фактура имзолангандан сўнг тўловларни амалга оширмаганлигини билдириб, даъво муддатини қўллаб, суднинг ҳал қилув қарорини бекор қилишни ваишни биринчи инстанция судига қайта кўриб чиқиш учун юборишни сўради. Суд **** иштирок этган кенгаш вакили апелляция шикоятини қувватлаб, апелляциядаги **** такрорлаб, апелляция шикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қароринибекор қилишнисўради. Суд **** иштирок этганжавобгарвакили апелляция шикоятини қувватлаб, апелляциядаги **** такрорлаб, апелляция шикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишнидаъвони қаноатлантиришни рад этиш тўғрисидаянги қарор қабул қилишнисўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили жавобгарнинг шикоятига эътирозлари борлигини, даъво муддати ўтганлигитўғрисидаариза биланбиринчи инстанция судида билдирилмаганлигини, қарздорликнинг мавжудлиги ишдаги ҳужжатлар билан тасдиқланганлигини, жавобгар томонидан 2019йил 21 сентябрдансўнгтўловларниқисманамалга оширмаганлигини билдириб, жавобгарнинг шикоятини қисманқаноатлантиришни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартиришни сўради. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганЎзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Бухоро вилояти ҳудудий бошқармасисуд ****вакили иштирокини таъминламади. Ушбу ҳолатда судлов ҳайъатиунингсуд муҳокамасида иштирок этмаслиги ишни кўришга тўсқинлик қилмаслигини инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг тўртинчи қисмига асосан ишни улар вакилларининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб топди. Судлов ҳайъати иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб, тарафлар вакилларинингтушунтиришларива эътирозларини тинглаб,апелляцияшикоятидаги **** ва иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйида келтирилган асосларга кўра, Кенгашжавобгарнинг манфаатида киритилган апелляцияшикоятиниқисманқаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартиришнилозим топди. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,тарафлар ўртасида 2019йил 21 сентябрда****-сонли шартнома тузилган. 2 Шартномага кўра, жавобгарга агрокимё махсулот етказиб бериши, жавобгар маҳсулотни қабул қилиб олиш ва унинг **** тўлаш **** олган. Даъвогар шартнома **** ****,****0йил25 июндаги****-сонли электрон ****-фактура билан жамиҚҚС билан ****,06сўмлик маҳсулотларни етказиб берган.Жавобгар электрон **** имзо билан ****-фактурани тасдиқлаб берган.Бироқ, тўловлар амалга оширилмаган. Шундан сўнг,даъвогар **** йил 16октябрда5-сонли талабнома билан жавобгарга мурожаат қилиб,****,06сўм миқдоридагиқарзни уларнинг ҳисоб**** кўчириб беришни сўраган.Акс ҳолда иқтисодий судгадаъво аризаси биланмурожаат қилишлиги тўғрисида огоҳлантирган.Талабнома почта бўлими орқали жавобгарнинг манзилиги юборилган.Аммо талабнома жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Агар соҳада хизмат кўрсатувчи давлат иштирокидаги **** хусусийлаштириш жараёнларини жадаллаштиришнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида” **** йил 19 апрелдаги ПҚ-****-сонли қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги ҳузуридаги Аграр соҳада хизмат кўрсатувчи **** тугатиш лойиҳа офиси ташкил этилган. ШусабаблиЎзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси даъвогарманфаатидасудгажавобгарга нисбатандаъвоаризасидаги талаб билан мурожаат қиган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буёнматнда ФКдеб юритилади)нинг 8-моддасига кўра, фуқаролик ҳуқуқ ва бурчлари қонунчиликда назарда тутилган асослардан, шунингдек,фуқаролар ҳамда юридик шахсларнинг, гарчи қонунчиликда назарда тутилган бўлмаса-да, лекин фуқаролик қонунчилигининг умумий негизлари ва мазмунига кўра фуқаролик ҳуқуқ ҳамда бурчларни келтириб чиқарадиган ҳаракатларидан вужудга келади. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФК ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг****-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи - сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа**** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. 3 Жавобгарнинг даъвогар олдидаги****сўмқарздорлигининг мавжудлигитарафлар ўртасида расмийлаштирилган электрон ****-фактура биланҳамда жавобгар раҳбарининг судга берган тушунтириши билан тасдиқланган. Биринчи инстанция судиишни кўришда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаган ҳолда даъво талабини тўлиқ қаноатлантириштўғрисида****хулосага келган. Вахоланки, даъвогар вакилитомонидансуд ******** этилганжавобгар фермер хўжалигининг **** йил учун ҳисоб-китоб бўйича айланмасида **** йил 1 ноябрь ҳолатида ****,****ни ташкил қилган. Жавобгарнинг даъвогар олдида **** йил 1 январь ҳолатида **** сўм қолдиқ қарздорлиги мавжуд бўлган.**** йил 28 январдаги 28-сонли ҳисоб-**** фактура билан ****,****лик Аммиакли селитра етказиб берилган. **** йил 27 февралдаги 52-сонли ҳисоб-**** фактура билан ****,****лик Аммиакли селитра етказиб берилган.**** йил 19 апрелдаги ****-сонли ҳисоб**** фактура билан ****,****лик Аммиакли селитра етказиб берилган. Жами айланма қолдиқ ****,****ни ташкил қилган. Жавобгар томонидан**** сўм, **** сўм, **** сўм етказиб берилган махсулотлар учун жами 20 **** **** сўм тўловларни амалга оширилган. Демак, 30 **** ****,47–20**** ****= 10 ****,47 сўм жавобгарнинг даъвогар олдидагиасосийқарздорлигимавжуд. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 августдаги ****-сонли Қарорининг 2-иловаси билан тасдиқланган “****фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида”ги Низом (матнда Низом деб юритилади) нинг 2-бандида ****-фактура Ўзбекистон РеспубликасиСолиқ кодексига мувофиқ уни **** этиш **** эга бўлган товарларни (хизматларни) сотувчи (етказиб берувчи) томонидан расмийлаштириладиган қатъий белгиланган намунадаги (форматдаги), товарлар **** жўнатилганлигини ёки хизматлар кўрсатилганлигини ва уларнинг қийматини тасдиқловчи ҳужжат ҳисобланиши белгиланган. Судлов ҳайъати юқоридагиларни инобатга олиб, даъвогарнинг даъво талабини қисман яъни10 ****,47 сўм асосий қарздорликни ундиришни лозим топади. Шунингдек, жавобгар апелляция шикоятидадаъво муддати ўтиб кетганлиги сабабли даъво муддатини қўллашни сўраган. ФКнинг ****-моддасига кўра, умумий даъво муддати - уч йил. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, даъво муддати суд томонидан **** низодаги тарафнинг суд қарор чиқаргунича берган аризасига мувофиқ қўлланади.Ушбу модданинг учинчи қисмида қўлланиш тўғрисида низодаги тараф баён қилган даъво муддатининг ўтиши суднинг даъвони рад этиш **** қарор чиқариши учун асос бўлиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 19 июндаги “Иқтисодий судлар томонидан фуқаролик қонун ҳужжатларининг даъво муддатига оид нормаларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****4 сонли Қарорининг9-бандидасудларга тушунтирилсинки, даъво муддатини қўллаш **** ариза **** биринчи инстанция суди томонидан ишни кўриш якуни бўйича суд ҳужжати қабул қилингунга қадар берилиши мумкин.Агар бундай ариза ишни апелляция, кассация ва тафтиш инстанцияси судларида кўриш жараёнида берилса, у қаноатлантирилмайди ва бу **** суд ҳужжатининг асослантирувчи қисмида кўрсатилади, бундан иш апелляция ёки кассация инстанциялари томонидан ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўриш ҳолати мустаснодеб тушунтириш берилган. Аниқланишича, суднингмазкур****тарафларгаГибрид почта хизмати орқали етказилган. Бироқ,**** тарафларга етказилган бўлсада,жавобгар биринчи инстанция судигаўзэътирозларини**** қилмаган.Ваҳоланки,даъво муддати суд томонидан **** низодаги тарафнинг суд қарор чиқаргунича берган аризасига мувофиқ қўлланади. Шу сабабли судлов ҳайъати апелляция шикоятида келтирган**** биланкелиша олмайди. ИПКнинг 72-моддасига асосан қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдқланиши мумкин эмас. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги, моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ҳар қандай ҳолда ўзгартириш қилиш учун асос бўлиши белгиланган. ИПКнинг ****-моддасига кўра апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгартиришга ****. Баён этилганларга асосан судлов ҳайъати, жавобгарнинг апелляция шикоятини қисман қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартиришни, ҳал қилув қарорнинг хулоса қисмииккинчибандидаги“Жавобгар “ L VIDDIN J S ID” фермер хўжалиги ҳисобидан даъвогар “Агрокимёҳимоя” акциядорлик жамияти Жондор туман филиали фойдасига **** сўм асосий қарз ва олдиндан тўланган **** почта **** ундирилсин”қисмини “Жавобгар “ L VIDDIN J S ID” фермер хўжалиги ҳисобидан даъвогар “Агрокимёҳимоя” акциядорлик жамияти Жондор туман филиали фойдасига****,47сўм асосий қарз ва олдиндан тўланган **** почта **** ундирилсин”деб ўзгартиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдоригамутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция,кассациява тафтиш 5 шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб,кенгаш ва даъвогар давлат божидан озод эканлигини инобатга олиб, давлат божиундирмасликни,апелляция инстанцияси суди учун олдиндан ****сўм почта **** тўланганлигини инобатга олиб, унинг зиммасидақолдиришнилозим топди. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: Жондор туман фермерлар кенгаши жавобгар “ L VIDDIN J S ID” фермер хўжалигиманфаатида киритилган апелляция шикоятиқисманқаноатлантирилсин. Пешку туманлараро иқтисодий судининг ****5йил5 августдагиҳал қилув қарори ўзгартирилсин. Ҳал қилув қарорнинг хулоса қисмииккинчибандидаги“Жавобгар “ L VIDDIN J S ID” фермер хўжалиги ҳисобидан даъвогар “Агрокимёҳимоя” акциядорлик жамияти Жондор туман филиали фойдасига **** сўм асосий қарз ва олдиндан тўланган **** почта **** ундирилсин”қисмини “Жавобгар “ L VIDDIN J S ID” фермер хўжалиги ҳисобидан даъвогар “Агрокимёҳимоя” акциядорлик жамияти Жондор туман филиали фойдасига****,47сўм асосий қарз ва олдиндан тўланган **** почта **** ундирилсин”деб ўзгартирилсин. Ҳал қилув қарорининг қолган қисми ўзгаришсиз қолдирилсин Жондор туман фермерлар кенгаши апелляция инстанцияси учун олдиндан**** сўмпочта **** тўланганлиги инобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддатда биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи М.Болтаев ҳайъат аъзолари .Кушшаев О.Қўлдошов 6