Решение #2865025 Экономические

****502/****-сонли иқтисодий иш Ҳал қилув қарори Жиззах шахри Ўзбекистон Республикаси номидан 2025йил 24 октябрь Жиззах туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси ****ғунбоев котиблигида, даъвогар “Баҳодирлар” фермер хўжалиги, жавобгар “Жиззахагрокимёҳимоя” **** ҳисобидан **** сўм бой берилган фойда ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни, даъвогар вакили ****(раҳбар) иштирокида, жавобгар вакили иштирокисиз Жиззах туманлараро иқтисодий биносида, очиқ суд **** муҳокамасида кўриб чиқиб, суд қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: “Баҳодирлар” фермер хўжалиги иқтисодий судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар“Жиззахагрокимёҳимоя” **** тугатиш комиссиясидан****.****.**** сўмлик бой берилган фойданиундириб беришни сўраган. Суд **** иштирок этгандаъвогар вакиллари даъво талабини тўлиқ қанотлантиришни сўради. Ишни кўриш **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар суд **** келмади ва вакил иштирокини таъминламади. Бу ҳолда суд, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****-моддаларига асосан, ишни унда мавжуд материаллар асосида жавобгар вакили иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд, ишда иштирок этувчи шахсларнинг кўрсатмаларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳамда **** этилган ҳужжатларни таҳлил қилиб, қуйидаги асосларга кўра даъвогарнинг даъво талабини қаноатлантиришнирад этишнилозим деб топди. Ишдаги ҳужжатлар васуд муҳокамасидан маълум бўлишича,“Жиззахагрокимёхимоя” **** Ғаллаорол туманлараро унитар **** билан “Баходирлар” фермер хўжалиги ўртасида **** йил 1 октябрда ****-сонли давлат эҳтиёжи учун бошоқли дон ва пахта хом ашёсини етиштириш учун қишлоқ хўжалиги **** минерал ўғитлар, ўсимликларни кимёвий ва биологик ҳимоя қилиш воситаларини бериш ҳамда агрокимёвий ҳизматлар кўрсатиш тўғрисидаги шартномаси имзоланган.Шартномага кўра, “Жиззахагрокимёхимоя” **** Ғаллаорол туманлараро унитар **** “Баходирлар” фермер хўжалигига минерал ўғитлар, ўсимликларни кимёвий ва биологик ҳимоя қилиш воситалари ва бошқа кимёвий маҳсулотларни бериш ҳамда агрокимёвий ҳизматлар кўрсатиш, “Баходирлар” фермер хўжалиги эса берилган маҳсулот ҳамда кўрсатилган ҳизматлар **** тўлаш ва қабул қилиб олиш **** олган. “Баходирлар” фермер хўжалиги томонидан “Жиззахагрокимёхимоя” **** Ғаллаорол туманлараро унитар **** ҳисобига **** сўм маҳсулотлар **** олдиндан тўлаб берилган. Бироқ, “Жиззахагрокимёхимоя” **** Ғаллаорол туманлараро унитар **** томонидан “Баходирлар” фермер хўжалигига минерал ўғитлар етказиб берилмаган. Натижада, даъвогар судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгардан **** сўм асосий қарз ва **** сўм пеня ундиришни сўраган. Ишни биринчи инстанция судида кўриш жараёнида, даъвогар билан жавобгар ўртасида **** йил 7 апрелда келишув битими тузилган ҳамда ушбу келишув битими биринчи инстанция суди томонидан **** йил 12 апрелдаги **** билан тасдиқланиб, даъво юзасидан иш юритиш тугатилган.Келишув битимида жавобгар “Жиззахагрокимёхимоя” **** Ғаллаорол туманлараро унитар **** балансида бўлган узоқ муддатлардан буён фойдаланилмай келаётган Бахмал тумани, Оқтош ҚФЙ, Бунёдкор махалласида жойлашган умумий ер майдони ****,0 кв.м бўлган баланс қиймати ва қолдиқ қиймати **** сўмга тенг, бозор баҳоси **** сўм бўлган идора биноси жавобгар “Жиззахагрокимёхимоя” **** Ғаллаорол туманлараро унитар **** даъвогар “Баходирлар” фермер хўжалигидан **** сўм асосий қарз, **** сўм пеня, даъво аризаси судда кўриб чиқилиши учун олдиндан тўланган **** сўм давлат божи ҳамда **** сўм почта **** жами **** сўм қарздорлиги эвазига сотиши, даъвогар “Баходирлар” фермер хўжалиги эса ушбу бинони **** сўмга сотиб олиши ва даъвогар “Баходирлар” фермер хўжалиги жавобгар “Жиззахагрокимёхимоя” **** Ғаллаорол туманлараро унитар **** **** сўм тўлаб беришига келишилган. Мазкур **** устидан Ғаллаорол туман прокурори томонидан апелляцяи протести келтирилиб, протестда биринчи инстанция судининг **** йил 12 апрелдаги **** бекор қилиб, ишни янгидан кўриш учун юбориш тўғрисида қарор қабул қилиш сўралган. Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг **** йил 11 августдаги қарори билан апелляция протести тўлиқ қаноатлантирилиб, Ғаллаорол туманлараро иқтисодий судининг **** йил 12 апрелдаги **** бекор қилиниб, ишни биринчи инстанция судида кўриб чиқиш учун Фориш туман иқтисодий судига юборилган. Фориш туман иқтисодий судининг **** йил 23 декабрдаги ҳал қилув қарори биланжавобгардан даъвогар фойдасига ****.****.**** сўм пул маблағи ундириш белгиланган.Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилган. Шунингдек,Ғалларол туманлараро иқтисодий судининг 13.07.**** йилдаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан ****.****.**** сўм келтирилган зарар ундирилган. Даъвогар мазкур суд ҳужжатлари асосида ундирилганпул маблағлари тўланмаганлиги сабабли, Фуқаролик кодексининг ****-моддаси асосида фоиз ҳисоблаб, жавобгардан даъвогар фойдасига бой берилган фойдани ундиришни сўраган. ФКнинг ****-моддасига асосанБошқа шахсларнинг пул маблағларини ғайриқонуний ушлаб қолиш, уларни қайтариб беришдан бош тортиш, уларни тўлашни бошқача тарзда кечиктириш ёхуд бошқа шахс ҳисобидан асоссиз олишёки жамғариш натижасида улардан фойдаланганлик учун ушбу маблағлар суммасига фоиз тўланиши керак. Фоизлар миқдори кредитор яшайдиган жойда, кредитор юридик шахс бўлганида эса, унинг жойлашган ерида пул **** ёки унинг тегишли қисми **** кунда мавжуд бўлган **** фоизининг ҳисоб ставкаси билан белгиланади.Қарз суд тартибида ундириб олинганида суд кредиторнинг талабини даъво қўзғатилган кундаги ёки қарор чиқарилган кундаги **** фоизинингҳисоб ставкасига қараб қондириши мумкин.Ушбу қоидалар қонунда ёки шартномада бошқа фоиз миқдори белгиланган бўлмаса қўлланилади. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди пленимунинг **** йил 15 июндаги **** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****ги****-сонлиқарорининг 19-бандидаЗарарни қоплаш билан боғлиқ низоларни ҳал этишда судлар шуни назарда тутишлари лозимки, зарарга шартнома **** **** ёки лозим **** **** муносабати билан тарафнинг қилган ****, мол-мулк йўқолиши ёки шикастланиши, шунингдек агар иккинчи тараф шартнома **** **** тараф олиши мумкин бўлган, лекин унинг ололмай қолган даромадлари, ҳуқуқи бузилган шахснинг ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган **** ҳам киради (ФК 14-моддасининг иккинчи қисми).Бундай **** зарурийлиги ва уларнинг тахминий миқдори асослантирилган ҳисоб-китоб, товар, иш, хизмат кўрсатишдаги камчиликларни бартараф этиш учун кетадиган **** сметаси (калькуляция) сифатидаги далиллар, **** бузганлик учун жавобгарлик **** белгиловчи шартнома ва бошқалар билан тасдиқланган бўлиши кераклиги белгиланган. ИПКнинг 68-моддаси биринчи қисмига асосанИшда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Мазкур ҳолатда суд даъвогарнинг жавобгардан ****.****.**** сўм бой берилган фойдани ундириш талабини қаноатлантиришни рад қилишни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддасига кўра, даъво талаблари рад этилганлиги сабабли, суд **** тўлиқ манфаати кўзлаб чиқилган даъвогар зиммасига юкланади. Суд мазкур ҳуқуқ нормаларидан келиб чиқиб,даъво талаби қаноатлантиришни рад этишни, олдиндан тўланган 2.****.**** сўм давлат божи ва 41.**** сўм почта **** даъвогар зиммасида қолдиришни ундиришнилозим деб ҳисоблайди. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****, ****, ****-моддаларига асосланиб суд-, Қ А Р О Р Қ И Л Д И: Даъвогарнинг даъво талаби қаноатлантирилмасдан рад этилсин. Даъвогар “Баҳодирлар” фермер хўжалиги томонидан олдиндан тўланган 2.****.**** сўм давлат божи ва 41.**** сўм почта **** даъвогар зиммасидақолдирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззахвилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) ёхуд ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач олти ой ичида касация шикояти (протести) беришга ****. Судья ****