Решение #2865593 Экономические

****/****-сонлииқтисодийиш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья**** Апелляция инстанцияси судида маърузачи судья**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ А Р О РИ **** ****5йил24октябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати М.Болтаевнинграислигида, ҳайъат аъзолари судьялар О.Қўлдошов ҳамда **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида,“Агрокимёҳимоя” акциядорлик жамияти тугатиш комиссияси вакиллари ****, ****(**** йил 1 мартдаги 1-сонли ишончномага асосан), Жондор туман фермерлар кенгаши вакили **** (ишончномага асосан)лар иштирокида,Ўзбекистон Республикаси давлат активларини бошқариш агентлиги Бухоро вилоят бошқармасининг даъвогар “Агрокимёҳимоя” акциядорлик жамияти Жондор туман филиали манфаатида жавобгар “****” фермер хўжалигига нисбатан киритилган даъво аризаси юзасидан Пешку туманлараро иқтисодий судининг **** йил 5 августдаги ҳал қилув қарорига нисбатан “****” фермер хўжалиги манфаатида Жондор туман фермерлар кенгаши томонидан берилган апелляция шикоятинииқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Республикаси давлат активларини бошқариш агентлиги Бухоро вилоят бошқармаси (бундан буён матнларда “агентлик” деб юритилади) даъвогар “Агрокимёҳимоя” акциядорлик жамияти Жондор туман филиали (бундан буён матнларда “даъвогар” деб юритилади) манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар “****” фермер хўжалиги (бундан буён матнларда “жавобгар” деб юритилади) ҳисобидан ****сўм асосий қарзни ундиришни сўраган. Пешку туманлараро иқтисодий судининг **** йил 5 августдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси тўлиқ қаноатлантирилган. Жавобгарманфаатида кенгашҳал қилув қароридан норози бўлиб, апелляция шикояти билан мурожаат қилган.Шикоятда тарафлар ўртасида ****йил21 сентябрда****-сонли шартнома тузилганлиги, даъво муддати уч йил эканлиги, даъво муддати ўтиб кетганлиги, даъвогар томонидан **** этилган **** фактура ва далолатномаларда жавобгар имзоси ва муҳри **** суд томонидан аниқланмаганлиги, бу ҳужжатлар хизмат кўрсатилганлигини ва маҳсулот олинганлигини тасдиқламаслиги, баҳслисумманинг бир қисми аввалдан қопланганлиги, шунингдекетказилмаган маҳсулотларучун ҳисобланганлиги, суд томонидан ушбу ҳолатлар аниқланмаганлиги, жавобгар суд **** иштирок этмаганлиги қайд қилиниб,ҳал қилув қарорини бекор қилиб,даъво аризаси қаноатлантиришни рад этиш сўралган. Суд **** иштирок этган кенгаш вакилиапелляция шикоятини қувватлаб, тарафлар ўртасида **** йил 21 сентябрда****-сонли шартнома тузилганлигини, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексига асосан умумий даъво муддати уч йил эканлигини, жавобгар суд **** иштирок этмаганлигини, биринчи инстанция судида эътирозларини **** қилмаганлигини, даъвогар томонидан **** қилинган **** фактура маҳсулотлар аслида олинганлигини тасдиқламаслигини, ****-фактура имзолангандан сўнг тўловларни амалга оширмаганлигини билдириб, суднинг ҳал қилув қарорини бекор қилишни ва даъво аризасини қаноатлантиришни рад этишни сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакилларижавобгарнинг шикоятига эътирозлари борлигини, даъво муддати ўтганлигитўғрисидаариза биланбиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қабул қилингунга қадар билдирилмаганлигини,қарздорликнинг мавжудлиги ишдаги ҳужжатлар билан тасдиқланганлигини, жавобгар тўловларни амалга оширмаганлигини билдириб, жавобгарнинг шикоятини қаноатлантиришни рад қилишни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўрашди. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганжавобгар ҳамдаЎзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Бухоро вилояти ҳудудий бошқармасисуд ****вакили иштирокини таъминламади. Ушбу ҳолатда судлов ҳайъатиунингсуд муҳокамасида иштирок этмаслиги ишни кўришга тўсқинлик қилмаслигини инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг тўртинчи қисмига асосан ишни улар вакилларининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб топди. Судлов ҳайъати иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб, тарафлар вакилларинингтушунтиришларива эътирозларини тинглаб,апелляцияшикоятидаги **** ва иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйида келтирилган асосларга кўра, жавобгар манфаатида кенгашнингапелляцияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,тарафлар ўртасида****йил 21 сентябрда****-сонли шартнома тузилган. Шартномага асосан, даъвогар қишлоқ хўжалиги учун зарур бўлган маҳсулотларни етказиб бериши ва хўжалик фаолияти учун зарур бўлган агрокимёвий хизматларни кўрсатиши, ўз навбатида жавобгар етказиб берилган маҳсулотлар ва кўрсатилган хизматлар **** тўлаш **** олган. Шартномага кўра, даъвогар ўз **** ****, бироқ жавобгар томонидан олинган маҳсулотлар учун тўловлар амалга оширилмаган. Шундан сўнг, даъвогар жавобгарга **** йил 16 октябрдаги8-сонли талабнома билан мурожаат қилиб, қарздорликни тўлашни сўраган, аммо жавобгар томонидан талабнома оқибатсиз қолдирилган. 2 Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Агар соҳада хизмат кўрсатувчи давлат иштирокидаги **** хусусийлаштириш жараёнларини жадаллаштиришнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида” **** йил 19 апрелдаги ПҚ-****-сонли қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги ҳузуридаги Аграр соҳада хизмат кўрсатувчи **** тугатиш лойиҳа офиси ташкил этилган. ШусабаблиЎзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси даъвогарманфаатидасудгажавобгарга нисбатандаъвоаризасидаги талаб билан мурожаат қиган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буёнматнда ФКдеб юритилади)нинг 8-моддасига кўра, фуқаролик ҳуқуқ ва бурчлари қонунчиликда назарда тутилган асослардан, шунингдек,фуқаролар ҳамда юридик шахсларнинг, гарчи қонунчиликда назарда тутилган бўлмаса-да, лекин фуқаролик қонунчилигининг умумий негизлари ва мазмунига кўра фуқаролик ҳуқуқ ҳамда бурчларни келтириб чиқарадиган ҳаракатларидан вужудга келади. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФК ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг****-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи - сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Даъвогартарафлар ўртасида расмийлаштирилган **** йил23 майдаги 74-сонли, **** йил29 январдаги 29-сонли ҳамда **** йил 16 апрелдаги ****-сонли электрон ****-фактуралар орқали жами****,15сўмлик маҳсулотлар етказиб берилган. Жавобгар томонидан етказиб берилган маҳсулотлар учунжами ****тўловлар амалга оширилган. Биринчи инстанция судиишни кўришда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаган ҳолда даъво талабини тўлиқ қаноатлантириштўғрисида асосли хулосага келган. ФКнинг ****-моддасига кўра, умумий даъво муддати - уч йил. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, даъво муддати суд томонидан **** низодаги тарафнинг суд қарор чиқаргунича берган аризасига мувофиққўлланади.Ушбу модданинг учинчи қисмида қўлланиш тўғрисида 3 низодаги тараф баён қилган даъво муддатининг ўтиши суднинг даъвони рад этиш **** қарор чиқариши учун асос бўлиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 19 июндаги “Иқтисодий судлар томонидан фуқаролик қонун ҳужжатларининг даъво муддатига оид нормаларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****сонли Қарорининг9-бандидасудларга тушунтирилсинки, даъво муддатини қўллаш **** ариза **** биринчи инстанция суди томонидан ишни кўриш якуни бўйича суд ҳужжати қабул қилингунга қадар берилиши мумкин.Агар бундай ариза ишни апелляция, кассация ва тафтиш инстанцияси судларида кўриш жараёнида берилса, у қаноатлантирилмайди ва бу **** суд ҳужжатининг асослантирувчи қисмида кўрсатилади, бундан иш апелляция ёки кассация инстанциялари томонидан ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўриш ҳолати мустасно деб тушунтириш берилган. Суднинг **** йил24 июлдаги суд муҳокамасини кейинга қолдириш тўғрисидаги **** жавобгарнинг юридик манзилига юборилган. Аниқланишича, суднингмазкур****жавобгаргаГибрид почта хизмати орқали етказилган.(и.ҳ.34-бет) Бироқ,**** тарафларга етказилган бўлсада,жавобгар биринчи инстанция судигаўз эътирозларини**** қилмаган.Ваҳоланки,даъво муддати суд томонидан **** низодаги тарафнинг суд қарор чиқаргунича берган аризасига мувофиқ қўлланади. Иккинчидан,Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 августдаги ****-сонли қарори билан тасдиқланган “****фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида”ги Низомнинг 63-бандига кўра, етказиб берувчи томонидан **** этилган электрон ****-фактура ўн календарь кун, **** маркировкаланиши лозим бўлган маҳсулотлар бўйича эса бир календарь кун ичида сотиб олувчи томонидан электрон **** имзо билан тасдиқланиши ёки сабаби кўрсатилган ҳолда рад этилиши шарт. Тарафлар ўртасида тузилган шартномага асосан расмийлаштирилган ****фактуралар жавобгар томонидан электрон калит орқали тасдиқланган. Низомнинг 2-бандига кўра, ҳ****-фактура сотувчи (етказиб берувчи) томонидан **** этилган қўшилган қиймат солиғи суммасини харидор (буюртмачи) ҳисобга олиши учун асос бўладиган бирламчи ҳужжат ҳисобланади. Жавобгар маҳсулотлар олинмаганлигини исботловчи ҳужжатларини **** эта олмади. Зеро, ИПКнинг 68-моддаси биринчи қисмига асосан, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Шу сабабли биринчи инстанция суди даъвогарнинг даъво аризасини қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган. ИПК 74-моддасига асосан, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради. 4 Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. Шу сабабли судлов ҳайъати апелляция шикоятида келтирган**** биланкелиша олмайди. Судлов ҳайъати мазкур ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. ИПКнинг ****-моддасига кўра,апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Қайд этилганларга асосан судлов ҳайъати биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз,жавобгарманфаатида кенгашнингапелляция шикоятини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ушбу модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция ва кассация ёки тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, жавобгар манфаатида кенгашнинг апелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилганлиги боис, жавобгар томонидан олдиндан 41.**** сўм почта **** тўланганлигини инобатга олиб, унинг зиммасида қолдиришни,кенгаш Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 10 октябрдаги ПҚ-****-сонли қарорининг 3-бандига асосан давлат божини тўлашдан озод этилганлигини инобатга олишнилозим топади. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: Жавобгар“****” фермер хўжалиги манфаатида Жондор туман фермерлар кенгашинингапелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Пешку туманлараро иқтисодий судининг **** йил 5 августдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар“****” фермер хўжалигиапелляция инстанцияси учун олдиндан**** сўмпочта **** тўланганлиги инобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддатда биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. 5 Раислик қилувчи М.Болтаев ҳайъат аъзолари О.Қўлдошов **** 6