Решение #2866696 Экономические

****-санлы ис Биринши инстанция судында көрген судья **** Апелляция инстанциясында баянатшы судья **** **** РЕСПУБЛИКАСЫ СУДЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ИСЛЕР БОЙЫНША СУДЛАЎ КОЛЛЕГИЯСЫ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСЫНЫҢ ҚАРАРЫ 2025 жыл 23 октябрь Нөкис қаласы **** Республикасы судының экономикалық ислер бойынша судлаў коллегиясы судья ****ның басшылығында, судьялар**** ҳәм **** қурамында, судья аға жәрдемшиси ****ң хаткерлигинде,д аўагер ўәкили-****(**** жыл 21 август күнги MR ****-санлы исеним хат тийкарына), жуўапкер ўәкили – **** (**** жыл 13 октябрь күнги 57-санлы исеним хат тийкарында)лардың қатнасыўында, даўагер ***** жуўапкер “****” жуўапкершилиги шекленген жәмийетинен ****,08 сом процент, ****,76 сом пеня өндириў ҳаққындағы даўа арзасы бойынша **** районлар аралық экономикалық судының **** жыл 22 август күни қабыл етилген шешиўши қарарына даўагер ****ның наразы болып берген апелляциялық шағымын ҳәмде қосымша ҳүжжетлерин экономикалық иси менен бирге **** суды имәратында, видеоконференциялық байланыс режиминдеги ашық суд мәжилисинде көрип шығып, төмендегилерди А Н Ы Қ Л А Д Ы: **** (кейинги текстлерде - даўагер деп жүритиледи) мәпинде **** районлар аралық экономикалық судына даўа арза менен мүрәжат етип, жуўапкер “****” жуўапкершилиги шекленген жәмийетинен (кейинги текстлерде жуўапкер деп жүритиледи) ****,08 сом процент, ****,76 сом пеня өндириўди сораған. **** районлар аралық экономикалық судының ****5 жыл 22 август күнги шешиўши қарары менен даўа арза қысман қанаатландырылып, жуўапкерден даўагердиң пайдасына **** сом жыллық процент, **** сом пеня, **** сом почта қәрежети өндирилген. Даўаның қалған бөлеги қанаатландырыўсыз қалдырылған. Шешиўши қарарына наразы болып даўагер апелляциялық шағым берген. Апелляциялық шағымында биринши инстанция суды есапланған процентлерди тийкарсыз кемейткенлигин, себеби жуўапкер сатып алынған көшпес мүлк баҳасының 35 процентин шәртнама дүзилгеннен соң бир ай мүддет ишинде төлеўи лазымлығын, егер төлем кешиктирилген жағдайда процентлер есапланатуғынлығын, бул шәртнамада ҳәм Ɵзбекстан Республикасы Президентиниң **** жыл 18 март күнги ПҚ-****-санлы қарарында белгиленгенлигин билдирип, даўаның процент өндириў бөлегин қанаатландырыўды сораған. Апелляция инстанциясы судлаў коллегиясының **** жыл 20 октябрь күнги уйғарыўы менен жуўапкер “****” ЖШЖ оның ҳуқықый мийрасхоры “****” ЖШЖ менен алмастырылған. Суд мәжлисинде қатнасқандаўагерўәкилиапелляциялықшағымды қоллапқуўатлап,биринши инстанция судытәрепинен ис ҳалатлары толық 2 анықланбағанлығын,биринши интсанция судының шешиўши қарарында өндирилген суммаға наразы екенлигин, себеби суд тәрепинен процентлер надурыс есапланып кемейтирилгенлигин, Өзбекстан ****ң **** жыл октябрьдеги қарарына тийкар жыллықпроценттиесаплаў көрсетилгенлигин, жуўапкер Төрткүл районында жайласқан имаратты ******** **** сомға алғанлығын, алынған имарттың 35процентинбир ай ишинде төлеген жағдайда жыллықпроцентесапланбайтуғынлығын, буннан тысқары, жуўапкер тәрепинен судқа даўа арза киритилместен алдын, қарыздарлықты төлеп бериў бойынша кепиллик хаты берилгенлигин билдирип, шағымды қанаатландырыўды сорады. Жуўапкерўәкилиапелляциялықшағымды тийкарсыз деп есаплап,жәмийет тәрепинен шәртнаманың қосымшасында белгиленген графикке тийкар төлемлер әмелге асырылып барылғанлығын, шәртнамада тийкарғы сумманың 35проценти төлениўи лазымлығы көрсетилмегенлигин, биринши инстанция суды тәрепинен нызамлы шешим қабыл етилген деп есаплайтуғынлығын билдирип,апелляциялық шағымды қанаатландырыўсыз қалдырыўдысорады. Апелляция инстанциясы суды тәреплер ўәкиллериниң түсиниклерин тыңлап, апелляциялықшағымдабилдирилген ўәжлерди ис ҳүжжетлери менен бирге додалап, төмендегилерге тийкарланыпшешиўшиқарарды қысманбийкар етип, жаңа қарар қабыллаўды лазым тапты. Истеги ҳүжжетлерден анықланыўынша,тәреплер ортасында **** жыл 27 март күни мәмлекетлик мүлкти сатыў бойынша алды-сатды шәртнамасы дүзилип, усы шәртнаманың 1.1-бәнтине муўапық сатыўшы **** Республикасы, Төрткул районы, “Уллыбағ” МФЙ, Сазовар көшеси, 63в-үйде жайласқан “Хызмет көрсетиў имараты” қусшылық комплексин мәмлекетлик мүлкти қарыйдарға сатыў миннетлемесин алған. Шәртнаманың 2.13-бәнтине муўапық объекттиң сатып алыў баҳасы **** сўмды қурап, қарыйдар тәрепинен зәкалат пулы сыпатында төленген ****сомсатып алыў төлемлериниң бир бөлеги сыпатында қабыл етилиўи белгиленген. Қарыйдар төлемлерди төлеў кестесине тийкар төлеўи лазым болған. Өзбекстан Республикасының Пуқаралық кодекси (буннан кейин текстте ПКдеп жүритиледи) 8 ҳәм ****-статьяларына тийкарланып, миннетлемелер шәртнамадан, зыян жеткизиў нәтийжесинде ҳәмде усы Кодексте көрсетилген басқа тийкарлардан келип шығады. Бул жағдайда тәреплердиң миннетлемелери алды-сатды шәртнамасынан келип шыққан. ПК ****-статьясына муўапық, миннетлемелер миннетлеме шәртлерине ҳәм нызам ҳүжжетлери талапларына муўапық лазым дәрежеде орынланыўы шәрт. ПК ****-статьясына муўапық, алды-сатты шәртнамасы бойынша бир тәреп (сатыўшы) товарды басқа тәреп (сатып алыўшы)ке мүлк қылып тапсырыў миннетлемесин, сатып алыўшы болса бул товарды қабыл етиў ҳәм оның ушын белгиленген пул суммасы (баҳасы)н төлеў миннетлемесин алады. Биринши инстанция судыжуўапкер тәрепинен **** жыл 31 март күнги ****,29сомтөлем 8 күнге, **** жыл 30 июнь күнги ****,29сомтөлем 61 күнге, 3 **** жыл 31 март күнги ****,29сомтөлем 8 күнге, жәми **** күнге кешиктирилгендеп баҳалап, жуўапкер тәрепинен кешиктирилген ****,29сомтөлеминиң жыллық 14проценти**** сом, бир күнликпроцентмуғдары ****,89сом(**** х **** кун) қурайдыдеп есаплап 1********сомпроцент өндириў **** ерте **** келген. Себеби,тәреплер ортасында дүзилген шәртнаманың 2.13 д-бәнтине тийкар егер қарыйдар (жуўапкер) тәрепинен сатып алыў төлемлериниң кеминде 35процентимуғдарында дәслепки төлем (бир ай мүддетде) **** жыл 27 апрельге шекем әмелге асырылмаған жағдайда, Ɵзбекстан Республикасы Президентиниң**** жыл 18 март күнги ПҚ-****-санлы қарары 9-бәнтиниң тоғызыншы хат басына муўапық, қалған сатып алыў төлемлери суммасына Ɵзбекстан Республикасы Орайлық **** тийкарғы ставкасы муғдарында жыллықпроцентлересапланыўы нәзерде тутылған. Ɵзбекстан Республикасы Президентиниң **** жыл 18 март күнги“Экономикада мәмлекет қатнасын және де қысқартыў ҳәм меншиклестириўди жеделлестириўге байланыслы қосымша **** ****”ғыПҚ****-санлы қарары 9-бәнтиниң тоғызыншы хат басына муўапық,Мәмлекетлик активлер бөлип төлеў шәрти менен сатылғанда дәслепки төлем суммасы 35 проценттен кем болған жағдайларда, қалған суммаға Орайлық **** тийкарғы ставкасы муғдарында жыллық процентлер есапланады, Өзбекстан Республикасы Президентиниң қарарларында нәзерде тутылған жағдайлар буған кирмейди. ****, жуўапкер тәрепинен тәрепинен сатып алыў төлемлериниң кеминде 35процентимуғдарында дәслепки төлем (бир ай мүддетде) **** жыл 27 апрельге шекем әмелге асырылмастан ****,50 сом дәслепки төлемлерди төлеўкешиктирилген. Ɵзбекстан ****ң **** жыл 6 октябрь күнги “Мәмлекетлик мүлк обектлерин меншиклестириў тәртиби **** режелерди тастыйықлаў ****”ғы ****-санлы қарарына4-қосымша “Мәмлекетлик көшпес мүлк обектлерин сатыў тәртиби ****”ғы Режениң -бапүшинши хат басында мәмлекетлик көшпес мүлк обектлерин бөлип-бөлип төлеў шәрти менен сатыў бойынша алды-сатты шәртнамасы дүзилген күннен баслап бир ай ишинде сатып алыўшы тәрепинен сатып алыў төлемлериниң 35 проценти муғдарындағы және 4 ҳәм 5категориядағы районларда жайласқан мәмлекетлик көшпес мүлк обектлерин сатып алған сатып алыўшыларға, сондай-****, усы категориядағы **** жумыс алып барып атырған "АА" ҳәм оннан жоқары категориядағы исбилерменлик субектлерине 35 проценттен аз болған (кепиллик төлемин есапқа алған ҳалда) (буннан устав капиталында 50 процент ҳәм оннан артық муғдарда мәмлекетлик үлеси болған хожалық жәмийетлерисатып алыўшы болған жағдайлардан тысқары) дәслепки төлем әмелге асырылған жағдайда, сатып алыўшыға сатып алыў төлемлерин процентсиз бөлип-бөлип төлеў ҳуқуқы бериледи. Төртинши хат басында болса, егер дәслепки төлем суммасы усы бәнттиң үшиншихат басынданәзерде тутылған процентлерден (муғдарлардан) аз болған жағдайда, бир айлық мүддет тамамланған күннен кейинги күннен баслап қалған суммаға ҳәр бир күн ушын Орайлық **** тийкарғы ставкасы муғдарында 4 жыллық проценттен келип шыққан ҳалда, төмендеги формула бойынша күнлик процентлер есапланады. Фд=Қд* (МБд/****) *Кд. Бунда: Фд - төлем графиги бойынша төлемди әмелге асырыў дәўири ушын есапланған процентлер; Д - төлем графиги бойинша төлемди әмелге асырыў дәўири тәртип номери; Қд - төлем графиги бойынша төлемди әмелге асырыў дәўириндеги сатып алыў төлемлери қалдығы; МБд - Орайлық **** процент есапланатуғын дәўир ушын әмелде болған тийкарғы процент ставкалары.Бунда, төлем графигиндеги есапқа алынып атырған күнлер ушын бир неше тийкарғы процент ставкалары әмелде болса, процент муғдарлары тийисли күнлерге сәйкес түрде тийкарғы процент ставкасы өзгертилген ҳалда өз алдына есапланып, төлем графигиндеги дәўир ушын жәмленеди. Кд - төлем графиги бойынша төлемди әмелге асырыў дәўирлери аралығындағы күнлер саны, бунда биринши дәўир ушын күнлер саны алдысатты шәртнамасы дүзилген сәнеден кейинги күннен баслап есапланады. Бунда, есапланған процентлер шәртнамада белгиленген төлем графиги бойынша ҳәр бир төлемди әмелге асырыўдың **** мүддетинде төленбеген жағдайда, төлем графиги бойынша кейинги әмелге асырылған төлем биринши гезекте алдынғы дәўир ушын есапланған процентлерди сөндириўгежөнелтириледи. Буннан тысқары, жуўапкер даўагергесатып алыў төлемлериниң 35 проценти муғдарында дәслепки төлемди 2 ай мүддет ишинде **** процент төлеп беретуғынлығын,ис бойынша медиатив келисимге келиўди сорап **** жыл 21 август күни 49-санлы кепиллик хат берген. Сонлықтан,даўагердиң ****,08 сомпроцентөндириў талабы тийкарлы болып қанаатландырылыўы лазым еди. Сондай-****, биринши инстанция суды жуўапкерди “****” ЖШЖға алмастырмастан процент ҳәм пеняны жуўапкерден өндириў ҳаққында қәтеликке жол қойған. Себеби, жуўапкердиң аты “****” ЖШЖдеп өзгертилген. ПК ****-статьясының үшинши бөлимине тийкар қарыздар миннетлемелердиң орынланыўын кешиктирип жибергенде төлейтуғын ҳәмөткерип жиберилген мүддеттиң ҳәр бир күни ушын миннетлемениң орынланбаған бөлегине процентлер менен есапланатуғын неустойка пеня есапланады. ПК ****-статьясының биринши бөлимине муўапық қарыздар айыбы болған жағдайда миннетлемени орынламаған яки лазым дәрежеде орынламағанлығы ушын, егер нызам ҳүжжетлеринде яки шәртнамада басқаша тәртип белгиленген болмаса, жуўап береди деп көрсетилген. Шәртнаманың 4.1-бәнтинде,қарыйдар шәртнаманың 2.13-бәнтине муўапық көрсетилген сатып алыў төлемлери белгиленген муддетте төлемеген жағдайда кешиктирилген ҳәр бир күн ушын кешиктирилген төлемлердиң 5 0,4 проценти муғдарында пеня төлейди, **** бул кешиктирилген төлеў суммасының 50 процентинен артық болмаслығы белгиленген. Өзбекстан Республикасы Жоқарғы хожалық суды Пленумының **** жыл 15 июнь күнги «Миннетлемелерди орынламағанлық яки лазым дәрежеде орынламағанлық ушын мүлкий жуўапкершилик туўрысындағы пуқаралық нызам ҳүжжетлерин қоллаўдың айырым мәселелери ****»ғы ****санлы қарарының 4-бәнди бойынша ПКниң ****-статьясына муўапық суд қарыздар тәрепинен миннетлемелердиң орынланыў дәрежесин, миннетлемеде қатнасыўшы тәреплердиң мүлкий аўҳалын, сондай-**** кредитордың мәпин итибарға алып, неустойка муғдарын кемейтиўге **** екенлиги көрсетилген. Судлаў коллегиясы, биринши инстанция суды,жуўапкер тәрепинен миннетлемелердиң орынланыў дәрежесин, пеняның толықөндирилиўи жуўапкердиң экономикалық жағдайына кери тәсир көрсететуғынлығын ҳәмде даўагердиң мәплерин, даўагер тәрепинен қарыздыөндириў ****өз **** көрилместен пеня муғдарыныңөсиўине жол қойғанлығын итибарға алып, неустойка муғдарын кемейтип, **** сўм пеня өндириў, пеня талабының қалған бөлегин қанаатландырыўсыз қалдырыў**** нызамлы шешимге келгендеп есаплайды. ЭПК ****-статьясы биринши бөлиминиң 2 ҳәм 3-бǝнтлерине муўапық, апелляция инстанциясы суды апелляциялық арзаны (протести) көрип шығыў нәтийжелери бойынша шешиўши қарарды толық яки қысман бийкар қылыўға ҳәм жаңа қарар қабыл қылыўға, өзгертиўге ҳақылы ЭПК ****-статьясы биринши бөлиминиң 1-бәнтине көре, ис ушын әҳмийетли жағдайлардың анықланбағанлығы биринши инстанция судының шешиўши қарарын өзгертиў яки бийкар қылыў ушын тийкар болады. ЭПК 118-статьясының биринши бөлимине муўапық, суд қәрежетлери иске қатнасыўшы шахслардың қанаатландырылған даўа талаплары муғдарына пропорционал түрде олардың мойнына жүкленеди. Жоқарыдағыларға тийкарланып, апелляция инстанция суды биринши инстанция судының шешиўши қарарын қысман бийкар етип, жаңа қарар қабыллаўды, даўаның процент өндириў талабын толық қанаатландырыўды, шешиўши қарардың процент ҳәм пеняны жуўапкер “****” жуўапкершилиги шекленген жәмийетинен өндириў бөлегин “****”жуўапкершилиги шекленген жәмийетинен өндириў деп өзгертиўди, апелляциялық шағымды қанаатландырыўды, шешиўши қарардың қалған бөлегин өзгериссиз қалдырыўды, суд қәрежетлерин қайта бөлистириўди, даўагердиң апелляциялық шағым бериўде төлеген 41 200 сом почта қәрежетин жуўапкерден даўагер пайдасына өндириўди, исти биринши инстанция ҳәм апелляция инстанция судларында көриў менен байланыслы мәмлекетлик бажыны жуўапкердиң мойнына жүклеўди, жуўапкерден Республика бюджетине 7**** ****,59 сом (****,09+****,5) сом мәмлекетлик ****, Ɵзбекстан Республикасы Жоқарғы суды депозитине исти видеоконференциялық байланыс режиминде көриў менен байланыслы **** сом суд қәрежетин өндириўди лазым табады. 6 Усы жоқарыдағыларға тийкарланып ҳәм Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуал кодексиниң ****, ****-****-статьяларын қолланып, судлаў коллегиясы ҚАРАРЕТТИ: **** районлар аралық экономикалық судының ****5 жыл 22 август күнги шешиўши қарары қысман бийкар етилсин. Жаңа қарар қабыллансын. Жуўапкер “****” жуўапкершилиги шекленген жәмийетинен **** басқармасы пайдасына ****,08 сом процент өндирилсин. Шешиўши қарардың жуўапкер “****” жуўапкершилиги шекленген жәмийетинен өндириў бөлеги “****”жуўапкершилиги шекленген жәмийетинен деп өзгертилсин. Шешиўши қарардың қалған бөлеги өзгериссиз қалдырылсын. Апелляциялықшағымқанаатландырылсын. Суд қәрежетлери қайта бөлистирилсин. Жуўапкер “****” жуўапкершилиги шекленген жәмийетинен: - Республика бюджетине 7**** ****,59 сом мәмлекетлик бажы; - даўагер **** басқармасы пайдасына **** сом почта қәрежети; - Ɵзбекстан Республикасы Жоқарғы суды депозитине **** сом суд қәрежети өндирилсин. Қарарға тийкар орынлаў хатларберилсин. Қарар қабыл етилген күннен баслап нызамлы күшине киреди. Қарарға наразы тәреп қарар үстинен **** Республикасы судына ревизия тәртибинде шағым етиўге (протест келтириўге) ҳақылы. Басшылық етиўши: **** ағзалары: **** ****