Решение #2870333 Экономические

****-сонли иқтисодий иш судья **** Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Беруний тумани 2025 йил 22 октябрь Беруний туманлараро иқтисодийсудисудьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар вакили адвокат **** (**** йил 14 июлдаги ишончнома ва шу кунги 26-сонли ордер) нинг иштирокида, даъвогар “SPETS TEXNIKA TASHKENT” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “MUXTAR-MEKANI” масъулияти чекланган жамиятидан **** сўм асосий қарз ҳамда **** сўм жарима ундиришни сўраган даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни суднинг ўз биносида видеоконференцалоқа режимидаги очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: «SPETS TEXNIKA TASHKENT” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) жавобгар «MUXTAR-MEKANI” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади) дан **** сўм асосий қарз ҳамда **** сўм жарима ундиришни сўраган. Суд **** даъвогар вакили даъво аризасида кўрсатилган талабларни қўллабқувватлаб, жавобгарнинг қарздорлиги судга **** этилган ҳужжатлар билан тўлиқ тасдиқланишинибилдириб, даъво аризасини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Жавобгар суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганлигига қарамасдан суд **** вакилларининг иштирокини таъминламади ва ўзларининг ёзма фикрларини судга **** қилмади. Суд ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) нинг ****, ****, ****-моддаларига асосан жавобгарнинг вакилларининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб топди. Суд даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб ҳамда ишдаги тўпланган ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидагиларга асосан даъво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) 8 ва ****-моддаларига асосан, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафларнинг **** олди-сотди шартномасидан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасига кўра,олди-сотди шартномаси бўйича бир тараф (сотувчи) товарни бошқа тараф (сотиб олувчи)га мулк қилиб топшириш****, сотиб олувчи эса бу товарни қабул қилиш ва унинг учун белгиланган пул суммаси (баҳоси)ни тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқагар қонун ҳужжатлари ёки олди-сотди шартномасининг шартларидан товар баҳосини муайян муддатда тўлаш **** келиб чиқмаса, сотиб олувчи уни сотувчи ўзига товарни ёки ушбу товарни тасарруф қилиш ҳужжатларини берганидан сўнг кечиктирмасдан тўлаши лозим. Ишдаги ҳужжатлардан аниқланишича, тарафлар ўртасида **** йил 24 мартда STT-23.03-сонли маҳсус техника олди-сотди шартномаси тузилган бўлиб, мазкур шартномага биноан даъвогар “DONGFENG” маҳсус техникасини жавобгарга етказиб бериш ****, жавобгар эса қабул қилиш ва унинг учун белгиланган пул суммаси (баҳоси)ни тўлаш **** олган. Томонлар ўртасида **** йил 25 мартда тузилган топшириш-қабул қилиш далолатномасига асосан шартномада келтирилган “DONGFENG” маҳсус техникасини жавобгарга топширилган. Шартноманинг 2.2 бандига кўра, етказиб бериш муддати жавобгар томонидан шартнома умумий қийматининг 20 фоизи яъни, **** сўм тўланганидан сўнг 5 **** куни амалга оширилши белгиланган. Шартноманинг 3.1 бандига кўра шартноманинг умумий баҳоси **** сўмни ташкил қилади. Шартноманинг 4.3 бандига кўра, шартнома баҳосининг қолган қисми яъни, **** сўм жавобгар томонидан **** йил 30 апрелга қадар тўланиши лозим бўлган. Кейинчалик томонлар ўртасида асосий шартномага ўзгартириш киритиш тўғрисидаги 1-сонли қўшимча келишув тузилиб, тўлов муддати 28 август **** йилга қадар узайтирилган. Жавобгар томонидан жами **** сўмлик тўловлар амалга оширилиб, қолган қисми тўланмаган. Даъвогар томонидан жавобгарга юборилган талабнома у томонидан оқибатсиз қолдирилган. Натижада музкур низо келиб чиққан. Ушбу ҳолатлар ишдагитарафлар ўртасида имзоланганшартнома, топширишқабул қилиш далолатномаси,талабнома суд **** кўрсатмалар ва бошқа ҳужжатлар биланўз тасдиғини топади. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Шу боис, суд жавобгардан даъвогар фойдасига **** сўм қарзини ундиришни лозим топди. Шунингдек, даъвогар жавобгардан **** сўм жарима ундиришни сўраган. Суд даъвогарнинг **** сўм жарима ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди. Чунки шартноманинг 4.3-бандига кўра, тўлов шартлари бузилган ****, сотиб олувчи кечиктирилган ҳар бир кун учун кечиктирилган шартнома суммасининг 1 фоизи миқдорида жарима тўлаши белгилаб қўйилган. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига мувофиқ, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг 4-бандида ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини судлар эътиборга олишлари лозимлиги **** тушунтириш берилган. Суд, жавобгар томонидан **** **** ****, жариманинг тўлиқ ундирилиши жавобгарнинг иқтисодий аҳволига салбий таъсир кўрсатиши мумкинлигини ҳамда даъвогарнинг манфаатларини эътиборга олиб, **** сўм жариманинг 50 фоизини, яъни **** сўмга қаноатлантиришни, қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Бундан ташқари, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси ****-моддасининг биринчи, иккинчи ва олтинчи қисмларига мувофиқ суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ҳал қилув қарори ўз фойдасига чиқарилган тарафга иш бўйича қилинган барча суд **** ўрни, гарчи бошқа тараф давлат божини тўлашдан озод этилган бўлса ҳам ушбу бошқа тараф ҳисобидан қопланади. Агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Ўзбекистон Республикасининг“Давлат божи тўғрисида”ги Қонунига илова қилинган Давлат божи ставкалари миқдорларининг 2-банди “а” кичик бандида мулкий хусусиятга эга даъво аризалар учун даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи ваЎзбекистон Республикаси Олий суди Раёсатининг **** йил 25 октябрдаги РС-****-сонли қарорига ўзғартириш киритиш тўғрисидаги Ўзбекистон Республикаси Олий суди Раёсатининг **** йил 28 декабрдаги РС-****-сонли қарорида барча ишлар бўйича даъво аризаси ва аризалар учун базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 фоизи миқдоридапочта **** ва Ўзбекистон Республикаси Олий суди Раёсатининг **** йил 25 октябрдаги РС-****-сонли қарорида базавий ҳисоблаш миқдорининг 25 фоизи миқдорида видеоконференцалоқа режимида ишни кўриш билан боғлиқ суд **** тўланиши кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 2 июндаги “Иш ****, пенсиялар, стипендиялар ва **** миқдорини ошириш тўғрисида”ги ПФ-91-сонли Фармонига асосан **** йил 1 августдан бошлаб базавий ҳисоблаш миқдори **** сўм қилиб белгиланган. Даъвогар томонидан иш бўйича олдиндан **** сўм давлат божи ҳамда **** сўм почта **** тўланган. Шу боис, суд жавобгардан даъвогар фойдасига **** сўм давлат божи ва **** сўм почта **** ҳамда Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозитига ишни кўриш билан боғлиқ **** сўм видеоконференцалоқа **** ундиришни лозим топди. Юқоридагиларга асосан ва Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларини қўллаб, суд Қ А РОРҚ И Л Д И : Даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар «MUXTAR-MEKANI” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар «SPETS TEXNIKA TASHKENT” масъулияти чекланган жамиятининг фойдасига **** сўм асосий қарз, **** сўм жарима, **** сўм давлат божи ва **** сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабларининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар «MUXTAR-MEKANI” масъулияти чекланган жамиятидан Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозитига ишни кўриш билан боғлиқ **** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Мазкур Ҳал қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд орқали **** Республикаси судига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериши ёхуд прокурор протест келтириши мумкин. Судья ****