Решение #2871689 Экономические

4-1904-2504/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қумқўрғон тумани ****5йил21 октябрь Қумқўрғон туманлараро иқтисодий суди судьясиТ.****нинграислигида, судья ёрдамчисиИ.Поёновнингкотиблигида,Қумқўрғон туман прокурори ёрдамчиси **** қатнашувида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармасинингдаъвогар“MANGUZAR DIZEL”масъулияти чекланган жамиятиманфаатида,жавобгарЖарқўрғон туман йўллардан фойдаланиш **** давлат муассасаси ҳисобидан****сўмасосий қарз, **** сўм пеняни ундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишнидаъвогар вакили ****(**** йил 5 январдаги 2-сонли ишончномаасосида),жавобгар вакиллариО.Амиров ва О.Қаюмов(**** йил25 августдаги****-сонли ишончнома асосида)лар иштирокида,Қумқўрғон туманлараро иқтисодий суди маъмурий биносида, очиқ суд ****да, иш ҳужжатлари билан биргакўриб чиқиб, қуйидагиларни ан и қ л а ди: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармаси (кейинги ўринларда матнда – палатадеб юритилади) даъвогар “MANGUZAR DIZEL”масъулияти чекланган жамияти (кейинги ўринлардаматнда – даъвогар деб юритилади)манфаатидасудга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгарЖарқўрғон туман йўллардан фойдаланиш **** давлат муассасаси (кейинги ўринлардаматнда – жавобгар деб юритилади)ҳисобидан**** сўм асосий қарз, **** сўм пеняни ундиришни сўраган. Суднинг **** йил3 октябрдаги **** билан ишга Сурхондарё вилоят ғазначилик хизмати бошқармаси жалб қилинган. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакилидаъво талабларини қўллабқувватлаб,даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** иштирок этганжавобгар вакиллари даъвогарнинг тарафлар ўртасида тузилган шартномага асосан **** йил 31 майдаги ****-фактурага асосан **** сўмлик маҳсулот етказиб берилган деган **** қўшилмаслигини, ушбу ҳужжат тасдиқланмаганлигини, ушбу ****-фактурага асосан ишончнома берилган бўлсада, маҳсулот олиб кетилмаганлигини билдириб, даъвогарнинг даъво талабларини қаноатлантиришни рад этишни сўрадилар. Суд **** қатнашган прокурор даъвони қисман қаноатлантиришҳамда жавобгар вакилларининг кўрсатмаларига ҳуқуқий баҳо бериш юзасидан хусусий **** чиқариш**** фикр билдирди. Суд **** тайинланганжой,кун ва **** ****Сурхондарё вилоят ғазначилик хизмати бошқармаси **** нусхасини олган бўлсада, суд муҳокамасидавакилиштирокини таъминламади. Бироқ, ғазначилик хизмати бўлимисудга **** йил16 октябрдаги 58-сонли хат билан мурожаат этиб, тарафлар ўртасида тузилган ****3йил 13 февралдаги17-сонли шартномаЖарқўрғонтуман Ғазначилик хизмати бўлимидан рўйхатдан ўтмаганлигини маълум қилиб, ишнибўлим ходими иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Палата ўзинингдаъво аризасида ишни палата вакили иштирокисиз кўришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси иккинчи қисмида иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган даъвогар суд **** келмаса, даъвогарнинг ишни унинг йўқлигида кўриш тўғрисидаги аризаси бўлган ****, низо унинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин, учинчи қисмида иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу боисдан, суд ишни палата ваучинчи шахсвакилларининг иштирокисиз кўришни лозим деб топади. Суд, даъвогарва жавобгар вакилларининг тушунтиришларини ҳамда прокурор фикринитинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб,далилларгаҳуқуқийбаҳо бериб,қуйидагиларга кўра даъвониқисманқаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш хужжатларига кўра,даъвогар важавобгар ўртасида****3йил 13 февралда17-сонлинефт маҳсулотларини етказиб бериш шартномаси тузилиб(электрон)имзоланган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 1.1-бандида “Етказиб берувчи” “Истеъмолчи”нинг буюртмаси асосида тегишли русум ва миқдордаги нефт маҳсулотларини етказиб бериши, “Истеъмолчи” эса етказиб берилган нефт маҳсулотларини қабул қилиб олиш ва **** тўлаш**** ушбу шартномада келишилган шартларда **** ўз зиммасига олган. Даъвогар шартнома шартларидан келиб чиқиб, жавобгарнинг талабига кўра **** йил 14 февралдаги 19-сонли ****-фактурага асосан **** сўмлик, **** йил 29 мартдаги 50-сонли ****-фактурага асосан **** сўмликҳамда **** йил 31 майдаги 85-сонли ****-фактурага асосан **** 2 сўмлик дизел ёқилғиси маҳсулотларини етказиб берган бўлсада, жавобгар томонидан 19 ва 50-сонли ****-фактуралар қабул қилиниб, 85-сонли ****фактура қабул қилинмасдан, тегишли ишончномалар асосида олиб кетилганмаҳсулотлар ****қисмантўлаб берилмаган. Даъвогар томонидан жавобгарга жами **** сўмлик нефт маҳсулоти етказиб берилган бўлиб, жавобгар томонидан **** йил 18 апрелда **** сўм, **** йил 27 апрелда **** сўм пул маблағи ўтказиб берилиб, қолган **** сўм қарздорлик тўлаб берилмаган. Даъвогарнинг қарздорликни ихтиёрий равишда тўлаб бериш ****ги ****5йил25 августдаги10-сонлиталабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу боисдан,даъвогар қарздорликва унга ҳисобланган пеняни ундириш бўйича судга даъво аризаси билан мурожаат этган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринларда матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасини биринчи қисмига кўра, **** – фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса – қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлишлиги белгиланган. Ушбу модданинг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу кодексда кўрсатилган бошқа асосларда келиб чиқиши белгиланган. ФКнинг ****-моддасига асосан, **** **** шартларига ва қонунчиликталабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра,қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг****-моддасидамаҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятидафойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Суд,жавобгар вакилининг тарафлар ўртасида тузилган шартномалар ғазначилик бўлмидан рўйхатдан ўтмаганлиги учун **** ҳисобланмаслиги, жавобгар давлат муассасаси ҳисобланганлиги сабаблидаъвони рад этиш тўғрисидаги **** қўшилмайди. 3 Чунки,Жарқўрғонтуман йўллардан фойдаланиш унитар **** **** йил14 августда 22****-сон билан давлат рўйхатига олинган Низом асосидаЖарқўрғонтуман йўллардан фойдаланиш давлат муассасаси сифатида қайта ташкил этилган бўлиб,муассаса унитар **** ҳуқуқий вориси ҳисобланиб,тарафлар ўртасида тузилган шартномалар **** қайта ташкил этилишидан олдин тузиб имзоланган, у пайтда **** давлат муассасаси шаклида бўлмаган, шу боисдан тарафлар ўртасида тузилган шартномалар ғазначилик бўлинмасидан рўйхатдан ўтиши шарт бўлмаган. Гарчанд, тарафлар ўртасида тузилган ҳужжатларда жавобгарнинг ташкилий шакли давлат муассасаси шаклида кўрсатилган бўлсада, юқорида қайд этилган низомга кўра **** ташкилий шакли унитар **** шаклида бўлган. Тарафлар ўртасида тузилган шарноманинг 7.4-бандида шартнома томонлар ўртасида имзоланган ва агар “Истеъмолчи” бюджет ташкилоти бўлса, бунга қўшимча равишда Ўзбекистон Республикаси Молия визирлигининг ҳудудий ғазначилигидан рўйхатдан ўтган кундан кучга киради ва **** йил 31 декабргача амал қилади деб келишилган бўлиб, тарафлар ўртасида шартнома имзоланган **** жавобгар бюджет ташкилоти ҳисобланмаган. Бундан ташқари, суджавобгарнингдаъвогартомонидан **** йил 31 майда юборилган 85-сонли ****-фактура тасдиқланмаган деган **** билан ҳам қўшилмайди. Ўзбекистон Республикаси Солиқ кодексининг 47-моддаси биринчи қисмида товарларни (хизматларни) реализация қилишда юридик шахслар ва якка тартибдаги тадбиркорлар, агар мазкур моддада бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, ушбу товарларни (хизматларни) сотиб олувчиларга ****фактурани **** этиши шарт. Даъвогар томонидан жавобгарга юборилган **** йил31майдаги 85-сонли электрон ҳис****-фактурада қайд этилган****сўм жавобгар томонидан тасдиқланмаган, шунингдек рад ҳам қилинмаган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 августдаги “****-фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида”ги ****-сонқарорига2-илова билан тасдиқланган Низомнинг 63-бандида етказиб берувчи томонидан **** этилган электрон ****-фактура ўнкалендарь кун, **** маркировкаланиши лозим бўлган маҳсулотлар бўйича эса бир календарь кун ичида сотиб олувчи томонидан электрон **** имзо билан тасдиқланиши ёки сабаби кўрсатилган ҳолда рад этилиши шарт. Сотиб олувчи томонидан белгиланган муддатда тасдиқланмаган ёки рад этилмаган электрон ****-фактура тасдиқланган ҳисобланади. Бундан кўринадики, ушбу электрон ****-фактура тасдиқланган деб ҳисобланадива маҳсулот етказиб берилганлигини тасдиқлайди. Шубоисдан, суд даъвогарнингасосий қарз ундириш ****даъво талабинитўлиққаноатлантиришни лозим топди. 4 Шунингдек, даъвогар ўз даъво талабида **** лозим **** **** сабабли жавобгардан ****сўм пеня ундиришни ҳам сўраган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг6.1-бандида томонлар ушбу шартнома бўйича ўз **** **** ёки лозим **** **** учун Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси ва “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги қонунига биноан жавобгар бўладилар деб келишилган. Ўзбекистон Республикасининг “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги қонуни32-моддаси иккинчи қисмида етказиб берилган товарлар (ишлар, хизматлар) **** ўз **** тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлайдидеб белгиланган. Бироқ,Ўзбекистон Республикаси Олий (хўжалик) суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сон қарори 4-бандида ФКнинг ****-моддасига кўра, суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Жавобгар томонидан тўловлар ўз **** тўланмаганлиги ва пеня миқдори тўғри ҳисобланганлигидаъвогар томонидан **** этилган **** йил 13 октябрдаги 26-сонли маълумотнома(пенянинг ҳисоб-китоби маълумотномаси) билан ўз исботини топади. Қайд этилган қонун талаблари ва Пленум тушунтиришларидан келиб чиқиб, суд қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, даъвогарнинг пеня ундириш талабини қисман, яъни72**** сўм миқдорида қаноатлантиришни, пенянинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. ИПКнинг 74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаиназаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг ****-моддасибиринчи қисмидасуд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, олтинчи қисмида агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган 5 ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим деб белгиланган. Юқоридагиларга кўра,суд даъвогарнинг даъво талабларини қисманқаноатлантиришни, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига********сўмасосий қарз,72**** сўм пенява олдиндан тўланган412**** почта ****ни, Республика бюджетига ****сўм давлат божини ундиришни, даъвони қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишнилозим деб топди. Бинобарин,ИПКнинг 74, ****, ****, ****, ****, ****, ****, ****моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л а д и: Даъво қисманқаноатлантирилсин. ЖавобгарЖарқўрғон туман йўллардан фойдаланиш **** давлат муассасаси ҳисобидан даъвогар“MANGUZAR DIZEL”масъулияти чекланган жамиятифойдасига****сўмасосий қарз, **** сўм пенява олдиндан тўланган412**** почта ****; Республика бюджетига **** сўм давлат божи ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси тарафларга юборилсин. Ҳал қилув қарори устидан Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 6