Решение #2871921 Экономические

****/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСП БЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** йил21 октябрь ****тумани ****туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси **** суд **** котиблигида, ****туман прокурори ёрдамчиси ****, даъвогар вакили **** (21.10.**** йилдаги ****-сонли ишончнома асосида) иштирокида, ****туман **** Ҳудудий электр тармоқлари акционерлик жамиятининг манфаатида жавобгар “****” фермер хўжалигига нисбатан бўлган даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни“Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамияти Энергосавдо филиали ****шаҳар бўлимининг биносида,сайёрочиқ суд **** кўрибчиқиб,қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: ****туман **** даъвогар Ҳудудий электр тармоқлари акционерлик жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) манфаатида жавобгар “****” фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дандаъвогар фойдасига фойдаланган электр энергиясидан мавжуд бўлган ****.****.**** сўм асосий қарз ва 1.****.**** сўм пеня ва олдиндан тўланган почта **** ундиришни сўраган. Ишни суд муҳокамасида кўриш **** ва жойи **** тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар суд **** ўз вакили иштирокини таъминламади. ИПКнинг ****-моддаси учинчи қисмига кўра иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу сабабли, суд ишни жавобгар иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд **** иштирок этган прокурор ёрдамчиси, суддан даъвони қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили ўз тушунтиришида, даъво аризасидаги **** такрорлаб, даъво талабини қувватлаб, судга даъво аризаси киритилганидан кейин хам жавобгар томонидан қарздорлик тўланмаганлиги тўғрисида ёзма маълумот **** қилиб, суддан даъвони тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларига ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, қуйидаги 1 асосларга кўра, даъво талабини қисман қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддаси биринчи қисмида Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади деб кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддаси иккинчи қисмига кўра ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддаси учинчи қисмига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Одил судловни амалга оширишда Ўзбекистон Республикаси Конституцияси нормаларини тўғридан-тўғри қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги **** йил 23 июндаги 16-сонли қарорининг биринчи бандига кўра, Ўзбекистон Республикаси Конституцияси (бундан буён матнда Конституция деб юритилади) 15-моддасининг иккинчи қисмига кўра, Конституция мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади.Шунга кўра, судлар кўриб чиқиллаётган ҳуқуқий муносабатларни тартибга солувчи қонун ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг мазмунини баҳолаши ва Конституция нормаларини тўғридан-тўғри амал қилувчи олий юридик кучга эга норматив-ҳуқуқий асос сифатида қўллаши лозим деб кўрсатилган. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, тарафлар ўртасида **** йил 6 январда ****-сонли “ лгуржи ва кичик қувватли истеъмолчилар учун электр энергияси таъминоти шартномаси” тузилган. Шартнома шартларига кўра даъвогар (****) электр энергияси етказиб бериши, жавобгар (истеъмолчи) эса истеъмол қилинган энергия **** ўз **** тўлаб бериш **** ўз зиммасига олган. Даъвогар томонидан шартнома шартлари ўз **** ****, электр энергияси етказиб берилган. Жавобгар (истеъмолчи) томонидан шартнома шартларига риоя қилинмаганлиги натижасида **** йил 01 сентябр куни ҳолатига жами ****.****.****сўмдебиторлик қарздорлик вужудга келган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 1 октябрдаги “Электр энергиясидан фойдаланганлик учун ҳисоб-китоб қилиш механизмини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ****-сон қарорининг 2-бандида барча юридик 2 шахслар - электр энергияси истеъмолчилари истеъмол қилинган электр энергияси учун қонунчиликда белгиланган тартибда, электр таъминоти шартномасига мувофиқ ҳар ойда тўлиқ ҳисоб-китоб қилишлари шартлиги, ҳисоб-китоб ойидан кейинги календарь ой тугагач қарз тўлов муддати ўтган ҳисобланади ва тўлов муддати ўтган ҳар бир кун учун тўлов муддати ўтган сумманинг 0,1 фоизи миқдорида пеня ҳисоблаб ёзилади деб кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (матнда - ФК деб юритилади)нинг ****-моддасида, энергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш **** олади, абонент эса қабул қилинган энергия **** тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш **** олади деб белгиланган. ФКнинг ****-модасида, **** — фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса — қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади. ФКнинг ****-моддасида, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганда эса- иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак деб белгиланган. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** бир томонлама бош тортишга йўл қўйилмайди. Юқоридагиларга кўра, суд жавобгардан ундирилиши талаб қилинган ****.****.**** сўм асосий қарз ундириш қисмини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. ФКнинг 11-моддасида фуқаролик ҳуқуқлари неустойка ундириш йўли билан ҳимоя қилиниши белгиланган. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, башарти, қонунда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** лозим **** **** **** неустойка тўлаш ва зарарни қоплаш қарздорни **** асл ҳолида **** озод қилмайди. Даъво аризасида тарафлар ўртасида тузилган шартномага асосан етказиб берилган электр энергияси бўйича тўловлар кечиктирилганлиги учун 1.****.**** сўм пеня ундириш сўралган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 3.12-бандида ҳисобкитоб ойидан кейинги календарь ой тугагач қарздорлик тўлов муддати 3 ўтган деб ҳисобланади ва тўлов муддати ўтган ҳар бир кун учун Истеъмолчига тўлов муддати ўтган сумманинг 0,1 фоизи миқдорида, электр энергияси махсус тартибда етказиб бериладиган **** учун эса 0,2 фоиз миқдорида пеня ҳисоблаб ёзилади.Бунда пенянинг умумий миқдори муддати ўтган тўловнинг 50 фоизидан ошмаслиги лозим деб белгиланган. Шунга кўра, даъво аризасидаги 1.****.**** сўм пеня ундириш талаби ҳам асослидир. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****.Шу билан бирга, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Суд, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек даъвогар ва жавобгарнинг манфаатларини эътиборга олиб, жавобгардан ундирилиши талаб қилинган 1.****.**** сўм пенянинг ****.**** сўм қисмини қаноатлантиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ўзбекистон Республикасининг “Давлат божи тўғрисида” **** йил 06 январдаги ЎРҚ-****-сонли Қонуни билан белгиланган Давлат божи ставкаларининг миқдорлари (бундан буён матнда Давлат божи ставкаларининг миқдорлари деб юритилади) 2-бандининг “а”-кичик бандида, давлат божи мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг бир бараваридан кам бўлмаган миқдорда ҳисобланиши белгиланган. Суд, иш бўйича суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, жавобгар ҳисобидан2.****.****,94сўм давлат божи тўловини Республика бюджетига, олдиндан тўланган 41.**** сўм почта **** жавобгардан даъвогар фойдасига ундиришни лозим топди. Бундай ҳолатда, суд иш ҳужжатларини текшириб чиқиб, ишдаги далилларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, даъво талабини қисман қаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига ****.****.**** сўм асосий қарз, ****.**** сўм пеня ва 41.**** сўм почта **** ундириш, жавобгардан2.****.****,94сўм давлат божини Республика бюджетига ундиришни лозим топади. 4 Юқоридагиларга асосан,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд Қ А Р О Р Қ И ЛАД И: Даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар “****” фермер хўжалиги ҳисобидан даъвогар “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамияти ҳисобига ****.****.**** сўм асосий қарз, ****.**** сўм пеня, жами****.****.****сўм ундирилсин. Жавобгар “****” фермер хўжалиги ҳисобидан даъвогар “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамияти ҳисобига олдиндан тўланган 41.**** сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар “.****” фермер хўжалиги ҳисобидан Республика бюджетига2.****.****,94сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан кейин ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори бир ой муддат ўтиб қонуний кучга киради, ҳал қилув қарори устидан .**** туманлараро иқтисодий суди орқали .**** вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция шикояти бериш (протест келтириш) ёки ушбу муддатда апелляция шикояти(протест) берилмаса, олти ойлик муддатда кассация шикояти бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 5