Решение #2872406 Экономические

****5-2503/****-сонли иш Биринчи инстанцияда ишни кўрган судья –**** Апелляцияинстанцияси судида маърузачи судья–**** СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТСУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** **** 5 йил 21 октябрь Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати**** раислигида, ҳайъат аъзолари**** ва****дан иборат таркибда,судья катта ёрдамчиси****нингсуд ****котиблигида,даъвогарлар“*******” ****нинг иштирокчиси ҳамда ижрочи директори, шунингдек иштирокчилар ****, *** **** ишончли вакили****(ишончномалар асосида*** ****иштирокчиси ҳамда кўзатув кенгаши раиси, шунингдекиштирокчилар ****, **** ва****ишончли вакили****(ишончномалар асосида),жавобгар ** **** иштирокчиси****нингвакили **** (ишончнома аосида)лар иштирокида,даъвогарлар “*******”****, ***”****иштирокчилари ****, ****, ****, ****гаппаровичларнинг *** ”****иштирокчиси**** жамият иштирокчилигидан суд тартибида чиқариш, давлат божи ва почта **** жавобгар зиммасига юклатиш тўғрисидагидаъво аризасиҳамда жавобгар **** номидан берилган ****, ****гаппарович, **ҳамда****гаппаровичларни *** **** таъсисчиларисафидан чиқариштўғрисидагиқарши даъво аризаси бўйичаДенов туманлараро иқтисодий судининг****5йил13 мартдақабул қилинган ҳал қилув қарорига нисбатандаъвогар “**********, ******, “******”****нинг иштирокчилари ****, ****, ****, ***лартомонидан берилганапелляцияшикоятини иш ҳужжатлари билан биргаликда, Сурхондарё вилоят суди биносида,видеоконференцалоқа режимида,очиқ суд **** кўрибчиқиб,қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: “*******” масъулияти чекланган жамияти (бунданбуёнматндажамиятдеб юритилади), “***” масъулияти чекланган жамияти,жамиятнинг иштирокчилари ****, ***, ****, ****ғаппарович (бунданбуёнматндадаъвогарлар ёкииштирокчилар деб юритилади)лар Денов туманлараро иқтисодийсудига даъво аризасибилан мурожаат қилиб,“*****” **** иштирокчиси**** (бунданбуёнматнда жавобгар деб юритилади)ни жамият иштирокчилигидан суд тартибида чиқаришнисўраган. Денов туманлараро иқтисодий судининг **** йил 10 февралдаги **** биланжамиятнинг иштирокчилари**, **, **, **, **, **, “**” ****ва ** ****лар ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. 1 Шунингдек,жавобгарнинг номидан унинг ишончли вакили **судга қарши даъво аризаси **** этиб,****, ****, “***” ****, **** ҳамда **** “** ***” **** таъсисчилари сафидан чиқаришнисўраган. Денов туманлараро иқтисодий судининг **** йил 28 февралдаги **** билан жавобгарнинг номидан берилган қарши даъвоаризаси дастлабки даъво талаби билан бирга кўриб чиқиш учун иш юритишга қабул қилинган. Даъвогарлар **** йил 4 мартдаги даъво муддатини қўллаш тўғрисидаги ҳамда иш юритишни тугатиш тўғрисидаги аризалари биланДенов туманлараро иқтисодий судига мурожаат қилган. Денов туманлараро иқтисодий судининг **** йил 7 мартдаги **** билан **** қонуний меросхўри ****ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. Деновтуманлараро иқтисодийсудининг ****5йил13 мартдаги ҳал қилув қарори биландаъво аризасиҳамда қарши даъво аризасиниқаноатлантириш рад этилиб,даъво аризаси ва қарши даъво аризаси бўйича олдиндан тўланган суд **** ўзларининг зиммасида қолдирилган ваортиқча тўланган **** сўм давлат божи ва **** сўм почта **** **** қайтарилган. Ҳал қилув қароридан норози бўлган даъвогарлар судлов ҳайъатигаапелляция шикоятибилан мурожаат қилиб,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қароринитўлиқбекор қилиб,дастлабкидаъвони қаноатлантиришҳамда қарши даъво аризасини даъво муддатини қўллаган ҳолда рад қилиш юзасиданянги қарор қабул қилишнисўраган. Бунга асос қилиб,шикоятдабиринчи инстанция суди иш учун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқаниқланмаганлиги, иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг исботланмаганлиги, қўлланилиши лозим бўлган қонунчилик ҳужжатининг қўлланилмаганлиги, процессуал ҳуқуқ нормалари бузилган ҳолда билдирилган талаб бўйича суд томонидан ҳал қилув қарори қабул қилинмаганлиги, ишнинг судга тааллуқлилик масаласи бузилган ҳолда кўрилганлиги, суд муҳокамаси асоссиз равишда қолдирилганлиги, суд ҳужжатлари асосида исботланган ҳолатлар инобатга олинмасдан ҳал қилув қарори қабул қилганлиги, жавобгар томонидан **** этилган қарши даъво умуман асослантирилмаган ҳолда **** этилганбўлса-да, ундаги **** суд томонидан ишга жалб қилинган ***нинг вакили гапириб ўтганлиги, холбуки *** судга процессуал ҳуқуқ нормалари бузилган ҳолда жалб қилинганлигини кўрсатган. Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 20 майдаги қарори биландаъвогарларнинг апелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилиб, Денов туманлараро иқтисодий судининг **** йил 13 мартдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилган. Даъвогарлар Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят билан мурожаат қилиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ҳамда Сурхондарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 20 майдаги қарорини бекор қилиб, дастлабки даъвони қаноатлантириш ҳамда қарши даъво аризасини даъво муддатини қўллаган ҳолда рад қилиш юзасидан янги қарор қабул қилишни сўраган. Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати тафтиш инстанциясининг **** йил 13 июндаги **** билан иш тафтиш тартибида 2 кўриб чиқиш учун Қашқадарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ўтказилган. Жавобгар **** ва учинчи шахс ***нинг ишончли вакиллари томонидан Қашқадарё вилоят судинингиқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати тафтиш инстанциясига тафтиш тартибидаги шикоят билан мурожаат қилиб,Денов туманлараро иқтисодий судининг ҳал қилув қарори ва Сурхондарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 20 майдаги қарорини қисман бекор қилиб,қарши даъво аризасининг талабларини қаноатлантириш **** янги қарор қабул қилишни сўраган. Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати тафтиш инстанциясининг **** йил 15 августдаги **** билан **** ва *** ****нинг тафтиш тартибидаги шикояти иш юритишга қабул қилинган. Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати тафтиш инстанциясининг **** йил 19 августдаги қарори билан“** ***” масъулияти чекланган жамияти ҳамда унинг иштирокчилари ****, ****, ****, ****ғаппарович ва “***” масъулияти чекланган жамиятининг ҳамда **** ишончли вакили *** ва *** ****нинг ишончли вакили ****ларнинг тафтиш шикоятлари қисман қаноатлантирилиб, Сурхондарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 20 майдаги қарори бекор қилинган ва иш янгидан кўриш учун шу суднинг апелляция инстанциясига юборилган. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганучинчи шахслар***,“***” **** ва *** ****ларсуд ****вакили иштирокини таъминламади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, апелляция инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи**** тегишли тарзда хабардор қилинган апелляция шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди.Шунинг учун судлов ҳайъати ишниуларнингиштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд **** иштирок этгандаъвогарларвакиллариапелляция шикоятида келтирилган ****қўллаб-қувватлаб,ундаги **** такрорлаб,шикоятни қаноатлантиришни,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ бекор қилиб, даъвоаризасини қаноатлантириш ҳамда қарши даъво аризасини даъво муддатини қўллаган ҳолда рад қилиш юзасидан янги қарор қабул қилишнисўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили даъвогарларвакиллари томониданапелляция шикоятида келтирилган **** эътироз билдириб, даъво аризасида қайд этилган ҳолатлар **** ҳолатга мос келмаслигини,жамиятнинг оғир аҳволга келиб қолишига уларнинг ўзлари айбдор эканлигини,кредит ва бошқа маблағлар шоҳбекатни таъмирлаш ва ободонлаштириш учун сарфланганлигини,даъвогарларнинг **** жавобгарнижамиятдан улушсиз чиқариб юбориш эканлигини қайд этиб, апелляция шикоятини рад этиб, қарши даъво аризасини қаноатлантиришни сўради. Судлов ҳайъати, суд муҳокамасида иштирок этган тарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб,апелляция шикоятидакелтирилган **** иш ҳужжатлариҳамда тафтиш инстанциясининг қарорибиланбирга муҳокама қилиб, қуйидагиасосларга кўраапелляцияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва 3 биринчи инстанция судинингҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозимдеб ҳисоблайди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Ишдаги ҳужжатлардананиқланишича, жамиятнингустави ва таъсис шартномасига кўра,даъвогарларнинг жамиятдаги жами улуши 43,61 фоизни ташкил этади, жавобгарнинг улуши 27,37 фоизни ташкил этади, ишгаучинчи шахс сифатидажалб қилинган,“**” **** улуши27,37 фоизни ташкил этади, қолган таъсисчиларнинг жами улуши 1,65 фоизни ташкил этади. Даъвогарларжавобгарни жамият иштирокчилигидан чиқариш учунасос сифатидаДенов туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иш бўйича **** йил 15 июнда қабул қилинган ҳал қилув қарори билан жамиятдан “***” хусусий **** (жорий таъмирлаш ишлар ****) **** сўм асосий қарз, **** сўм пеня, **** сўм давлат божи ундириш белгиланганлиги, ****-сонли иш бўйича **** йил 13 мартда қабул қилинган ҳал қилув қарорига асосан жамиятдан “***” **** (**** ишлар қиймати) **** **** сўм, ****,**** давлат божи ундириш белгиланганлиги, ****сонли иш бўйича **** йил10 августда қабул қилинган ҳал қилув қарори билан жамиятдан ** ****”га **** сўм фоиз, ****,**** пеня, ****,**** давлат божи ундириш белгиланганлиги,жиноят ишлар бўйича Денов туман судининг **** йил 7 ноябрдаги ҳукмига кўра, жавобгар **** сўм талон-тарож қилган кредит маблағлари, яъни **** зарари учун, Сурхондарё вилоят судижиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 22 апрелдаги**** билан мазкур ҳукм ўзгартирилиб, ўзлаштирилган кредит маблағи **** сўм деб ҳисобланишлиги, ундирилмасдан қолинган **** сўмни жавобгар ва **** *** ****”Денов филиали фойдасига ундирилиши белгиланганлиги, жамиятга тегишли 12,05 сотих ер майдони хусусий **** ва **** томонидан ўзбошимчалик билан эгаллаб олинганлиги ва 12,05 сотих ер майдонини тўсиқ девори бузилиб ташланганлигисабабли жамиятга етказилган зарарларни ундириш масаласида фуқаровийдаъвогар сифатидасудгадаъво қилиш ҳуқуқи борлиги тушунтирилганлигикўрсатилган. Бироқ, даъвогарлар 12,05 сотих ер майдонини тўсиқ девори бузилиб ташлангани сабабли жамиятга етказилган зарарларни жавобгардан ундириш **** низофуқаролик судида кўрилганлигини тасдиқловчи далил келтирмаган. Бундан ташқари, суднинг қарори билан пул маблағлари ундириш ҳолатлари тадбиркорлик таваккалчилиги асосида тузилган шартномалардан келиб чиққан иқтисодий низо бўлиб, иқтисодий суднинг ҳал қилув қарорига кўра, шартнома **** лозим **** **** ҳисобига хусусий корохона, **** ва *** ****”га ундирилган маблағлар, ишни судда кўрилганлиги учун давлат фойдасига ундирилган давлат божлариҳисобланади. Шунингдек, жиноят ишлари бўйича судларнинг ҳукми, **** назарда тутилган *** ****”га етказилган зарарлар қисман қопланиб, қопланмаган **** сўм зарар эса жамиятга эмас *** ****”га етказилганлиги сабабли жавобгар ва **** *** ****”га ундириш белгиланган. Жавобгар ва ***лар жамият Кузатув кенгаши раиси **** номига жавобгарни 27,37 фоиз улуши билан натура ҳолатида жамият иштирокичилари 4 сафидан чиқариш, ***ни аризасига асосан уни жамиятга 27,37 фоиз улуш билан жамият иштирокчилари сафига киритиш **** йўллаган мурожаатларига, даъвогарлар жамият кузатув Кенгаши раиси **** ва ижрочи директор **** **** йил 19 июнда 34-сонли жавоб хати йўллаб, жамият собиқ раҳбариятига нисбатан қўзғатилган жиноят иши қонуний якуни асосида қонун билан белгиланган тартибда умумий йиғилиш **** маълум қилиниб, мазкур масалалар жамият иштирокчилари умумий йиғилишида кўриб чиқилмаган. Даъвогарлар ****-сонли иш бўйича кассация инстанцияси судига берган ёзма фикрида жиноят ишининг ****га алоқаси бўлмасада, жиноят иши якуни билан барча ҳолатларга, яъни суиистеъмолликларга ва талон-тарожликларга аниқлик киритилиб, айбдорлар суд ҳукми асосида аниқ бўлгандан кейин, даъвогар ***ни белгиланган тартибда жамият аъзолигига қабул қилиш масаласи кўриб чиқилиши билдирилган. Ўзбекистон Республикаси“Масъулияти чекланган ҳамда қўшимча масъулиятли жамиятлар тўғрисида”ги(бундан буён матнда Қонун деб юритилади)Қонуни 32-моддасининг иккинчи қисмига кўра,жамият иштирокчиларининг навбатдан ташқари умумий йиғилиши жамият иштирокчилари умумий овозлар сонининг жами камида ўндан бирига эга бўлган жамият иштирокчиларининг талабига асосан **** лозим. Жавобгар 27,37 фоизга эга, меросхўр 27,37 фоиз улушга, жами 54,74 фоизга эга улуш эгалари навбатдан ташқари умумий йиғилиш **** талаб қилганбўлса-да, даъвогарлар бунга қаршилик кўрсатиб, жамият иштирокичларининг навбатдан ташқари умумий йиғилишини ****келганлиги ҳисобига, меросхўр ***ни жамият иштирокчилари таркибига киритиш масаласи, жавобгарнинг иштирокчилар таркибидан натура шаклида чиқиши масаласи кўрилмасдан,уларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатлари бузилиб келинган. Ушбу масалани иштирокчилар навбатдан ташқари умумий йиғилишида кўриб чиқмасдан туриб, иштирокчи жавобгарни жамият иштирокчилигидансуд тартибидачиқариш **** талаблар қўйиши асоссиз ҳисобланади. Шунингдек, жавобгар вакилитомонидан ҳамқарши даъвоаризаси**** этилиб, даъвогарларни жамият таъсисчилари сафидан чиқаришни сўраб, асос сифатида таъсисчилар **** ва **** жамият балансида бўлган “Узун бошбекати”ни ноқонуний ўзлаштириб сотиб юборганлиги, жамият таъсисчилариниқонунни тушунмаслигидан фойдаланиб қарор чиқариб, жамият мулкларини ўзларига тегишли бўлган “***” **** ўтказмоқчи бўлганлиги, сохта буйруқ билан ижрочи директор ва Кузатув кенгаши раиси бўлиб олганлиги, **** марҳум таъсисчи **** ****ижрочи директор этиб тайинлаб, жамият улушига жамият таъсисчиларининг **** йил 30 апрелдаги 03-сонли умумий йиғилиш қарорига асосан меросхўрлар *** жамиятнинг 27,98 фоиз улуши, **** эса 0,08 фоиз улуш билан жамият таъсисчилари сафига қабул қилиш ва жамият низоми ва таъсиси шартномасини қайта давлат рўйхатидан ўтказиш белгиланган бўлса-да, даъвогарлар сунъий тўсиқлик қилиб, таъсис ҳужжатларига имзо қўймасдан келганлиги сабабли қонуний меросларини қабул қилмасдан келаётганлигикўрсатилган. Бу далилларнинг айримларига Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанцияси судининг ****-сонли иқтисодий иш бўйича **** йил 17 июнда қабул қилган қарори билан 5 баҳо берилган бўлиб, даъвогарларнинг умумий йиғилишигақатнашмасдан келганлиги, жамият мулкини талон-тарож қилишга уринганлиги, жамият мулкини талон-тарож қилганлиги **** асоссиз деб ҳисобланган. Жавобгарнинг даъвогарлар **** ва **** сохта буйруқ тайёрлаб, ижрочи директор ва кузатув кенгаши раиси бўлиб олганлиги ****фуқаролик ишлари бўйича судлар томонидан баҳо берилиб, ишга тикланганлиги сабабли, жавобгартомонидан келтирилган мазкур**** ҳам асоссиз ҳисобланади. Судлов ҳайъати,даъвогар томонидан келтирилган апелляция шикоятида биринчи инстанция суди томонидан Қонуннинг 8-моддаси нормасида қайд этилган ҳолатларни инобатга олмаганлиги ****қўйидаги асосларга кўрақўшилмайди. Қонуннинг 8-моддаси биринчи қисмида, ушбу Қонунда ва жамиятнинг таъсис ҳужжатларида белгиланган тартибда жамиятнинг ишларини бошқаришда иштирок этиш, қонун ҳужжатларида ва жамият таъсис ҳужжатларида белгиланган тартибда жамиятнинг фаолияти тўғрисида ахборот олиш ҳамда унинг бухгалтерия дафтарлари ва бошқа ҳужжатлари билан танишиш, фойдани **** иштирок этиш, жамиятнинг устав фондидаги (устав капиталидаги) ўз улушини ёхуд унинг бир қисмини ушбу Қонунда ва жамиятнинг уставида назарда тутилган тартибда мазкур жамиятнинг бир ёки бир неча иштирокчисига сотиш ёки ўзга тарзда уларнинг фойдасига воз кечиш, жамият бошқа иштирокчиларинингрозилигидан қатъи назар ушбу Қонунда ва жамиятнинг таъсис ҳужжатларида назарда тутилган тартибда исталган **** жамиятдан чиқиш, жамият тугатилган ****, кредиторлар билан ҳисоб-китоб қилинганидан кейин қолган мол-мулкнинг бир қисмини ёки унинг қийматини олишга, иккинчи қисмида эса, жами улушлари жамият устав фондининг (устав капиталининг) камида ўн фоизини ташкил этадиган жамият иштирокчилари ўз **** қўпол бузаётган ёхуд ўз ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) билан жамиятнинг фаолият кўрсатишига имкон бермаётган ёки уни жиддий тарзда қийинлаштираётган иштирокчини жамиятдан суд тартибида чиқарилишини талаб қилишгажамият иштирокчилари ****деб белгиланган. Қонуннинг8-моддасида ўз **** қўпол бузаётган ёхуд ўз ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) билан жамиятнинг фаолият кўрсатишига имкон бермаётган ёки уни жиддий тарзда қийинлаштираётган иштирокчини жамиятдан суд тартибида чиқарилишини талаб қилишга **** кўрсатилган бўлиб, ундатўғридантўғрижамият иштирокчилигидан ёки жамият таъсисчилари сафидан суд тартибида чиқариш назарда тутилмаган. Бироқ, Қонунинг 33-моддасида, жамият иштирокчиларининг умумий йиғилишини **** орган ёки шахслар уни ўтказишдан камида ўттиз кун олдин бу **** жамиятнинг ҳар бир иштирокчисини жамият иштирокчиларининг рўйхатида кўрсатилган манзил бўйича буюртма хат билан ёки жамиятнинг уставида назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилиши шарт эканлиги, 34-моддасида эса,жамият иштирокчиларининг умумий йиғилиши ушбу Қонунда, жамиятнинг уставида ва унинг ҳужжатларида белгиланган тартибда ўтказилади.Жамият иштирокчиларининг умумий йиғилишини ўтказиш тартиби ушбу Қонун, жамиятнинг устави ва ҳужжатлари билан тартибга солинмаган қисмида жамият иштирокчилари умумий йиғилишининг қарори билан белгиланиши қайд этилган. 6 Шунингдек,Ўзбекистон Республикаси Олий (хўжалик) суди Пленумининг **** йил 20 июндаги “Иқтисодий судлар томонидан корпоратив низоларни ҳал этишнинг айрим масалалари тўғрисида”ги ****-сонли Қарорининг19-банди, иккинчи қисмида, агар даъвогар иштирокчининг улуши ёки бир нечта иштирокчиларнинг жами улушлари жамият устав фонди (устав капитали)нинг ўн фоизидан кам бўлса ёхуд даъво аризаси жамиятнинг ўзи томонидан берилган бўлса, даъво аризасини қаноатлантириш рад этилиши лозим.Судлар ушбу тоифадаги ишларни кўришда жавобгар ўз **** қўпол бузаётганлиги, ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) билан жамиятнинг фаолият кўрсатишига имкон бермаётганлиги ёки уни жиддий тарзда қийинлаштираётганлиги ҳолатлари мавжудлигини аниқлашлари лозимлиги **** тушунтириш берилган. Шунингдек, жамият уставининг 10.3-бандида, таъсис шартномаси, жамият Устави,жамият ички қонун қоидаларига зид бўлган ҳатти-ҳаракатлар қилган, қўпол ва бир неча бор жамият фаолиятини амалга оширишни қийинлаштирилган иштирокчи умумий йиғилиш қарори билан жамият иштирокчилигидан чиқарилиши мумкинлиги назарда тутилган. Қонун 31-моддасинингбиринчи қисмида, жамият иштирокчиларининг навбатдаги умумий йиғилиши жамиятнинг уставида белгиланган муддатларда, лекин йилига камида бир марта ўтказилади.Жамият иштирокчиларининг навбатдаги умумий йиғилиши жамиятнинг ижро этувчи органи томонидан **** қайд этилган. Ушбу ҳолатда,даъвогар ва унинг иштирокчиларижавобгарни жамият иштирокчилигидан чиқариш, шунингдекдаъвогарларни жамият таъсисчилар сафидан чиқариш масаласи жамият иштирокчилари умумий йиғилиши кун тартибига киритилмаган ва жамият иштирокчилари умумий йиғилишида кўриб чиқиш чоралари кўрилмаган. Баён қилинганлардан кўринадики, апелляция шикоятида билдирилган **** асоссиз бўлиб, биринчи инстанцияси суди моддий ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаган ҳолда,дастлабкидаъвоаризасива қарши даъво аризаси талаблариниқаноатлантиришни рад этиш ****асосли вақонуний тўхтамга келган. Тафтиш инстанциясининг қарорида биринчи инстанция суди даъвогарларнинг даъво муддатини қўллаб,қарши даъво аризасини қаноатлантиришни рад қилиш, шунингдек унга асос сифатида келтирилган далиллар бўйича муқаддам қабул қилинган суд қарорлари мавжудлиги сабабли иш юритишни тугатиш **** аризаларини иш ҳужжатлари билан ўрганиб чиқиб, муҳокама қилмасдан қаноатлантириш ёки қаноатлантиришни рад этиш **** қонуний ва асослантирувчи тўхтамга келмаган деб, апелляция инстанция суди эса ушбу ҳолатларга эътибор қаратмасдан ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини тўлиқ текширмаган деб баён этилган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг **** йил 24 майдаги “Биринчи инстанция суди томонидан иқтисодий процессуал қонун нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги 13-сонли Қарорининг 36-бандига кўра, судлар ИПК ****-моддасининг биринчи қисмида белгиланган, тарафларнинг аризалари ва илтимосномалари суд томонидан ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг фикрлари эшитиб бўлингач, ҳал қилиниши тўғрисидаги қоидага риоя этилиши лозим. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 7 **** йил 19 июндаги “Иқтисодий судлар томонидан фуқаролик қонун ҳужжатларининг даъво муддатига оид нормаларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарори 8-бандида, қонунда даъво муддатини қўллаш **** ариза қандай шаклда берилиши кўрсатилмаганлиги сабабли, бундай ариза ҳам оғзаки билдирилиши, ҳам ёзма шаклда берилиши мумкинлигини инобатга олишлари лозимлиги, аризанинг оғзаки билдирилганлиги, албатта, муҳокама қилиниши ва бу **** суд **** баённомасида кўрсатилиши кераклиги назарда тутилган. Мазкур ҳолатда, гарчи даъвогар томонидан қарши даъвога нисбатан даъво муддатини қўллаш ва ишни юритишни тугатиш **** ёзма равишда аризалар берилган бўлсада,биринчи инстанция судипроцессуал қонун ҳужжати нормалари ва Пленум қарори тушунтиришларига амал қилмаган. Ҳолбуки, ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра,ишда иштирок этувчи шахсларнинг янги далилларни талаб қилиб олиш тўғрисидаги ҳамда иш муҳокамаси билан боғлиқ бошқа барча масалалар бўйича аризалари ва илтимосномалари ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг фикрлари суд томонидан эшитиб бўлинганидан кейин ҳал қилинади. Ушбу модданинг учинчи қисмида эса,суднинг ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризалари ва илтимосномаларини қаноатлантириш тўғрисидаги ёки қаноатлантиришни рад этиш **** хулосалари ишни кўриш натижаларибўйича чиқарилган суд ҳужжатида баён қилиниши мумкинлиги белгиланган. Даъвогарлар томонидан биринчи инстанция судига **** этилган даъво муддатини қўллаш тўғрисидаги аризасида, қарши даъво аризада ёзилган биринчи далил **** йилдаги ҳолатни, иккинчи далил **** йилдаги ҳолатни, учинчи далил **** йилдаги ҳолатни, тўртинчи далил **** йилдаги ҳолатни ва бешинчи далил сифатида **** йилдаги ҳолат ёзилганлиги асос сифатида келтирилган сабабли ФКнинг ****-моддаларини қўллаган ҳолда қарши даъво аризасидаги **** муддати ўтганлиги муносабати билан қарши даъвони рад қилинишини сўраган. ФКнинг ****-моддасида, д[СПиТ: 1.Фуқаролик ҳуқуқи- Даъво муддати] аъво муддати - шахс ўзининг бузилган ҳуқуқини даъво қўзғатиш йўли билан ҳимоя қилиши мумкин бўлган муддатдирдеб белгиланган. Даъвогарларнинг даъво муддатини қўллаш тўғрисидаги аризасида эса,қарши даъво аризасига асос бўлган **** даъво муддати ўтганлиги баён қилинган. Ваҳоланки, қарши даъво аризасининг талабида даъвогарларни жамият иштирокчилари сафидан чиқарилиш сўралган. Бундай ҳолатда, даъвогарларнингқарши даъво аризасига нисбатандаъво муддатини қўллаш тўғрисидаги аризаси асоссиз ҳисобланади ва рад этилиши лозим. Бундан ташқари, даъвогарлар томонидан биринчи инстанция судига **** этилган иш юритишни тугатиш тўғрисидаги аризасида, қарши даъво аризасига асосий **** этиб ёзилганбештадалил Сариосиё туманлараро иқтисодий судининг **** йил 8 ноябрдаги ҳал қилув қарори,Сурхондарё вилоят суди апелляцияинстанциясининг **** йил 17 июндаги қарориҳамда ЎзбекистонРеспубликаси Олий судининг **** йил 10 сентябрдаги қарори билан тўлиқ суд муҳокамасидан ўтказилиб, суд ҳужжатлари қабул қилинган ва ҳозирги кунда ўз кучида турганлиги, ҳар учта суд инстанциясининг ҳал қилув қарорини 8 ҳамда қарорларини таҳлил этилганда, суд ишлари айни бир шахслар ўртасида, айни бир предмет тўғрисида ва айни бир асослар бўйича бўлиб ўтганини кўриш мумкинлиги асос сифатида кўрсатилган. Сариосиё туманлараро иқтисодий судининг иш юритувидаги ****-сонли ишдан аниқланишича,“*** ***” масъулияти чекланган жамияти таъсисчилари ****, ****, ***, ****қов, ***лар иқтисодий судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгарлар “*** ***” масъулияти чекланган жамиятининг таъсисчилари ****, **, ****, “***” **** ****, **** “*** ***” масъулияти чекланган жамияти иштирокчилигидан **** тартибда чиқаришни сўраган.Даъво талабининг асоси ҳам қарши даъво аризасида баён қилинган асослар билан айнан бир хил эмас. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 2-бандига кўра, фуқаролик ишлари бўйича суднинг, иқтисодий суднинг ёки чет давлат ваколатли судининг айни бир шахслар ўртасидаги, айни бир предмет тўғрисидаги ва айни бир асослар бўйича низо юзасидан қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори мавжуд бўлса, суд иш юритишни тугатади. Юқоридагиларга кўра, даъвогарларнингиш юритишни тугатиштўғрисидагиаризасиҳам асоссиз ҳисобланади ва уни қаноатлантиришни рад этиш лозимбўлади. Бу иккала аризаларнингталаби даъво талабиҳисобланмайди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги ҳамда моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. ИПК ****-моддаси бешинчи қисмига кўра,процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёки нотўғри қўлланилганлиги муносабати билан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ҳар қандай ҳолда бекор қилиш учун қуйидагилар асос бўлади: суд томонидан ишнинг қонунга хилоф таркибда кўрилганлиги; ишнинг ишда иштирок этувчи, суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинмаган бирор-бир шахс йўқлигида кўрилганлиги; ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахсларнинг ҳуқуқ ва **** тўғрисида суд томонидан ҳал қилув қарори қабул қилинганлиги; ҳал қилув қарорининг судья томонидан имзоланмаганлиги ёхуд ҳал қилув қарорида кўрсатилганидан бошқа судья томонидан имзоланганлиги; ишда суд **** баённомасининг мавжуд эмаслиги; билдирилган талаб бўйича суд томонидан ҳал қилув қарори қабул қилинмаганлиги; ишнинг судга тааллуқлилик қоидалари бузилган ҳолда кўрилганлиги. Биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорида бундай асослар мавжуд эмас. Шунингдек, судлов ҳайъати юқорида баён этилган ҳолатлар ва қонунчилик нормаларини инобатга олиб, ишнибиринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўришга ўтишни лозим топмади. Чунки,ИПК ****-моддасининг иккинчи қисмида, ушбу Кодекс ****моддаси бешинчи қисмининг2,3ва6-бандлариданазарда тутилган асослар 9 аниқланганда апелляция инстанцияси суди ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўрадидеб белгиланган. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига кўра,апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, тўққизинчи қисмига асосан ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Тарафларнинг даъво талабларини қаноатлантириш рад этилганлиги ва ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилаётганлиги сабабли, тарафлар томонидан барча инстанциялар учун олдиндан тўланган давлат божи ва почта **** ўзларининг зиммасида қолдириш, тафтиш шикояти видеоконференцалоқа режимида кўрилганлиги учун **** сўм суд **** даъвогарлардан ундириш лозим бўлади. Юқоридагиларни инобатга олиб,судлов ҳайъатидаъвогарларнингапелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанцияси судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни, тарафлар томониданапелляция ва тафтиш инстанциялариучун олдиндан тўланган давлат божи ва почта **** ўзларининг зиммасида қолдиришни,тафтиш шикояти видеоконференцалоқа режимида кўрилганлиги учунОлий суд депозитига даъвогар “*******” масъулияти чекланган жамиятидан **** сўм суд **** ундиришни лозим деб топди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати Қ А Р О Р Қ И Л А Д И: Даъвогарлар“*******” масъулияти чекланган жамияти, “***” масъулияти чекланган жамияти, “*******” масъулияти чекланган жамиятининг иштирокчилари ****, ****, ****, ****ғаппаровичларнингапелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Денов туманлараро иқтисодий судининг ****5йил13 мартдагиҳал қилув қарориўзгаришсиз қолдирилсин. Апелляция инстанцияси учун олдиндан тўланган **** сўм давлат божи ва **** сўм почта ****даъвогар“*** ***” масъулияти чекланган жамиятининг зиммасида қолдирилсин. Даъвогар“*** ***” масъулияти чекланган жамиятитомонидан тафтиш инстанцияси учун олдиндан тўланган **** сўм давлат божи ва **** сўм почта ****, шунингдек жавобгар вакили *** томонидан тафтиш инстанцияси учун олдиндан тўланган **** сўм давлат божи ва **** сўм почта **** ўзларининг зиммасида қолдирилсин. Даъвогар“*** ***” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан Олий суд депозитига **** сўм суд **** ундирилсин. Мазкур қарор бўйича ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан бошлаб кучга киради. Қарордан норози тараф ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан 10 эътиборан бир йил муддат ичида Денов туманлараро иқтисодий суди орқали Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (прокурор протест) бериши мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** **** 11