Решение #2872499 Экономические

****-сонлииқтисодий иш **** Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ ****5йил Урганч туманлараро иқтисодий суди, судья**** раислигида, судья ёрдамчиси****котиблигида, даъвогар вакили *** (****5йил16 январдаги1/3-сонли ишончномага асосан), жавобгар вакили **** (**** йил 18 июлдаги ****-сонли ишончномага асосан)нингиштирокида, даъвогар ***нинг ***нинг жавобгар ***масъулияти чекланган жамиятига нисбатан **** йил 25 августдаги ****-сонли шартномани бекор қилиш ва ****.**** сўм закалат пулини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни Урганч туманлараро иқтисодий судининг биносида видеоконференцалоқа режимида (кўмаклашувчи суд – Тошкент туманлараро иқтисодий суди) бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: ***нинг ***(бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) Урганч туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, ***масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади)га нисбатан нисбатан **** йил 25 августдаги ****-сонли шартномани бекор қилиш ва ****.**** сўмзакалат пулиниундиришни сўраган. Суд **** даъвогар вакили даъво талабини қўллаб-қувватлаб, жавобгар томонидан шартномадабелгиланганмуддатдамаҳсулотлар етказиб берилмаганлигини маълум қилиб, суддан даъвоталабларинитўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд **** жавобгар вакили билдирилган даъво талабларибўйича ўз тушунтириши ва эътирозини билдириб,шартномада кўрсатилган муддатда яъни бир кунда маҳсулот етказиб бериш имконияти йўқлигини, товар хорижий давлатдан олиб келиниши, даъвогарга хат юбориб, 15 кун муддатда товарларни етказишини билдирганлиги, лекин даъвогар ушбу муддатни кутмасдан судга даъво ариза берганлигинибилдириб, суддан даъво талабларини рад рад қилишни сўради. Суд, ишда иштирок этувчитарафларвакилини тинглаб ҳамда ишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвони тўлиқ қаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдоршахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. 1 Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси(бундан буён матнда – ФК деб юритилади)нинг 8 ва ****-моддаларига асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.Мазкур холатда тарафларнинг **** маҳсулот етказиб бериш шартномасидан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддаси асосан, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Ишдаги ҳужжатлардан маълум бўлишича, Электрон давлат харидлари доирасида (электрон дўконорқали) ўтказилган савдо натижаларига кўра,***нинг Хоразм вилоятибошқармасива***масъулияти чекланган жамиятиўртасида1 тўплам Синовлар ускунаси сотиб олиш бўйича****5йил25 августда****-сонли шартнома тузилган. Ушбу шартнома шартларига кўра, буюртмачи (даъвогар) ўзининг оператор шахсий ҳисоб **** **** фоиз тўловни кўчириб бериш, ижрочи (жавобгар) эса ҲККПдан пул маблағлари келиб тушганлиги **** хабарни олганидан сўнг1иш куни ичида шартнома бўйича маҳсулотни етказиб бериш **** олган. Даъвогар ҲККПдаги шахсий ҳисоб-**** **** фоиз тўловни кўчириб берган бўлса-да, жавобгар шартномада белгиланган тартибда, маҳсулотларни етказиб бермаган ва ўз **** лозим **** ****. Шундан кейин, даъвогарюқоридагидаъво талаблари билан судга мурожаат қилган. Суд қуйидагиларга асосан даъвогарнинг даъвосини асосли деб ҳисоблайди. ФК****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганда эса – иш муомаласи одатларига ва одатда қуйиладиган бошқа талабларга мувофиқ, лозим **** **** керак. ФК****-моддаси иккинчи қисмига мувофиқ, тарафлардан бирининг талаби билан шартнома суд томонидан қуйидаги ҳолларда ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин: 1) иккинчи тараф шартномани жиддий равишда бузса; 2) ушбу Кодекс, бошқа қонунлар ва шартномада назарда тутилган ўзга ҳолларда. ФК****-моддасигакўра, шартнома қандай шаклда тузилган бўлса, уни ўзгартириш ёки бекор қилиш тўғрисидаги келишув ҳам шундай шаклдатузилади, башарти қонунчиликдан, шартнома ёки иш муомаласи одатларидан бошқача тартиб келиб чиқмаса. Бир тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифга иккинчи тарафдан рад жавоби олганидан кейингина ёки таклифда кўрсатилган 2 ёхуд қонунда ёинки шартномада белгиланган муддатда, бундай муддат бўлмаганида эса - ўттиз кунлик муддатда жавоб олмаганидан кейин, шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** талабни судга **** этиши мумкин. Даъвогар жавобгарга шартнома **** ****, акс холда шартномани3 кун ичида ихтиёрийбекор қилиш юзасидантаклиф ваогоҳлантириш хатлари юборилганбўлса-да, ушбу хатларгажавобгар томонидан муносабат билдирилмаган. Бироқ, жавобгаршартнома бўйича зиммасига олган **** **** шартномани жиддий равишда бузган. Бундай ҳолатда, суд даъвогарнинг шартномани бекор қилиш тўғрисидаги талабини асосли деб ҳисоблаб, уни қаноатлантиришни ва ушбу қисм юзасидан суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Шунингдек,Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 20 майдаги ****-сон қарори билан тасдиқланган “Давлат харидларини амалга ошириш билан боғлиқ тартиб-таомилларни ташкил этиш ва ўтказиш тартиби тўғрисида”ги Низомнинг (бундан буён матнда – Низом деб юритилади)13-бандига кўра, электрон дўкон ва аукцион ўтказишда корпоратив буюртмачи ва давлат харидлари ижрочисининг киритган закалатлари шартнома бўйича **** тўлиқ **** ёки белгиланган тартибда бекор қилингунга қадар банд қилиб қўйилади. Низомнинг 14-бандида, корпоратив буюртмачилар ва иштирокчилар ҲККПдаги шахсий ****электрон дўконда иштирок этишдан олдин иштирокчининг офертаси қийматининг 3 фоизи миқдоридазакалат ўтказадилар. Жавобгардаъвогарнинг офертаси қийматининг яъни ****.000.****сўмнинг 3 фоизимиқдорида яъни****сўм закалат пули тўлаган ва ушбу закалат пулларига банд солинган. Низомнинг 43-бандига кўра, агар нарх сўрови мобайнида иштирокчи томонидан таклиф қилинган сумма давлат буюртмачиси томонидан танланган суммадан 20 ва ундан ортиқ фоизга паст бўлса, иштирокчи давлат буюртмачиси томонидан танланган офертанинг суммаси ва ўзи томонидан таклиф этилган сумманинг фарқи миқдоридаги қўшимча закалатни олдиндан киритиши шарт.Бунда офертанинг суммаси: - базавий ҳисоблаш миқдорининг икки минг беш юз бараваридан ошмайдиган ҳолларда қўшимча закалат суммаси базавий ҳисоблаш миқдорининг юз бараваридан; - базавий ҳисоблаш миқдорининг икки минг беш юз бараваридан ошган ҳолларда қўшимча закалат суммаси базавий ҳисоблаш миқдорининг бир минг бараваридан ошмаслиги керак. Қўшимча закалат мавжуд бўлмаган ****, ушбу таклифлар давлат харидларининг электрон тизими томонидан автоматик равишда рад этилади. Электрон дўкон орқали давлат харидлари натижаси бўйича жавобгар томонидан давлат буюртмачиси томонидан танланган суммадан 20 фоиздан ортиқ паст нарх яъни ****.**** сўм таклифи билан ғолиб деб эътироф этилган ва шартнома тузилган. 3 Шу сабабли, жавобгар томонидан шартнома бўйича қўшимча ****.**** (****.****.****.****.****) сўм миқдорида закалат киритилган ва ушбу закалат пулига ҳам банд солинган. Низом талабларига кўра, белгиланган закалат пуллари киритилгандан кейин электрон дўкон орқали давлат харидларида иштирок этишга рухсат берилади. Жавобгар олдиндан закалат пулларини тўлаган ҳолда электрон дўкон орқали давлат харидларида иштирок этиб, даъвогар билан шартнома тузган. Бундан кўринадики, жавобгарэлектрон дўкон воситасидаги давлат харидларидаиштирок этиш учун олдиндан закалат пулини тўлаш лозимлигини билган ва закалат учун тўловларни амалга оширган. ФКнинг ****-моддасига кўра, агар шартноманинг **** учун закалат пули берган тараф жавобгар бўлса, закалат иккинчи тарафда қолади. ФК ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради.Қарздор **** лозим **** **** учун ўзига боғлиқ бўлган ҳамма чораларни кўрганлигини исботласа, у айбсиз деб топилади.Айбнинг йўқлиги **** бузган шахс томонидан исботланади. Башарти, қонунда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, тадбиркорлик фаолиятини амалга оширишда **** **** ёки лозим **** **** шахс **** лозим **** **** енгиб бўлмайдиган куч, яъни фавқулодда ва муайян шароитларда олдини олиб бўлмайдиган вазиятлар (форс-****) туфайли имкон бўлмаганлигини исботлай олмаса, жавобгар бўлади.Қарздорнинг шартлашувчи шериклари томонидан **** бузилиши, **** **** учун зарур товарларнинг бозорда йўқлиги, қарздорда зарур пул маблағларининг бўлмаганлиги бундай вазиятлар жумласига кирмайди. ФК ****-моддасига кўра, агар тарафлардан биронтаси ҳам жавоб бермайдиган вазият туфайли **** **** мумкин бўлмай қолса, у бекор бўлади. Бироқ, жавобгар ўз **** **** фавқулодда ва муайян шароитларда олдини олиб бўлмайдиган вазиятлар (форс-****) туфайли имкон бўлмаганлигини тасдиқловчи далилларни судга **** этмади ва эътирозларини исботламади. Бундай ҳолатда суд жавобгарнинг айби билан шартнома **** сабабли, даъвогарнинг****.**** (.****.****+.****.****)сўм закалат пулини ундириш талабиниасосли деб ҳисоблаб, унитўлиққаноатлантиришни лозим деб топади. ИПК68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПК****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Низомнинг 35-бандига кўра, ҲККП суднинг қонуний кучга кирган қарори ёки давлат харидлари соҳасидаги шикоятларни кўриб чиқиш бўйича комиссия қарори асосида закалатни банддан ечишни ва/ёки тегишли ҳисоб **** ўтказишни амалга оширади. 4 Баён этилганларга асосан суд, даъвогарнинг даъвосини тўлиқ қаноатлантиришни,суд **** жавобгар зиммасига юклашни, даъвогар судга мурожаат қилишда номулкий тусдаги (шартномани бекор қилиш) талаби учун базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 баробари яъни ****.**** сўм давлат божи ҳамда мулкий тусдаги (****.**** сўм закалат ундириш) талаб учун ****.**** сўм жами .****.**** сўм давлат божи тўлаши лозим бўлгани ҳолда ****.**** сўм давлат божи тўлаган.Шунинг учун даъвогар томонидан тўланган ****.**** сўмни жавобгардан даъвогар фойдасига ундиришни, давлат божини кам тўланган қисми яъни ****.**** сўмни жавобгардан Республика бюджетига ундиришнилозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Даъвогарнинг даъвоситўлиққаноатлантирилсин. ***нинг ***ва***масъулияти чекланган жамиятиўртасида **** йил 25 август куни тузилган ****-сонли маҳсулот етказиб бериш шартномаси бекор қилинсин. Жавобгар***масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар***нинг ***фойдасига.****.**** сўмзакалат пули, ****.**** сўм давлат божи ва***сўм почта **** ундирилсин. Жавобгар***масъулияти чекланган жамиятидан Республика бюджетига4.****.****сўм давлат божи ундирилсин. Жавобгар ***масъулияти чекланган жамиятидан Ўзбекистон Республикаси Олий суди ҳисобига ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ ****.**** сўм суд **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро ****лари берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига шу суд орқали бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 5