Решение #2872577 Экономические

Судья:**** ****-сонлииқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ Боғот тумани ****5йил21 октябрь Боғот туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида,судья ёрдамчиси ****котиблигида,прокурор ёрдамчиси ****,даъвогар вакили адвокат **** (03.10.**** йилдаги ****-сонли ишончнома ваордерга асосан) жавобгар **** (14.10.**** йилдаги ****-сонли ишончномагаасосан)иштирокида,даъвогар“X r zm ’lqurilish”масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “B g’ t tum n `ll rd nf d l nishk rx n si”давлат муассасасиҳисобидан********,64 сўм асосий қарзва****,**** пеняундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича иқтисодий ишни ўз биносидавидеоконференцалоқа режимидагиочиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: “X r zm ’lqurilish”масъулияти чекланган жамияти(матнда даъвогар деб юритилади) Боғот туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“B g’ t tum n `ll rd nf d l nishk rx n si” давлат муассасаси ҳисобидан********,64сўм асосий қарзва****,**** пеняундиришни сўраган. Суднинг **** билан ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида Хоразм вилояти Иқтисодиёт ва молия бош бошқармаси, Ғазначилик бошқармалари жалб этилган. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганучинчи шахссуд **** вакили иштирокини таъминламади. Мазкур ҳолатда суд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****, **** ва ****-моддалари талабига кўра, ишниучинчи шахс вакилларининг иштирокисиз кўриш мумкин деб ҳисоблайди. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакили тушунтириш бериб, даъво аризасиниасосий қарз ундириш талабиниқаноатлантиришнива пеня ундириш талабидан воз кечганлигини билдириб, даъво аризасини қаноатлантиришнисўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакилидаъво талабларига эътироз билдириб, даъво талабларидаги********,64сўм асосий қарзнинг ****,**** қисми 05.01.**** йилдаги шартномадан вужудга келганлиги сабабли, ушбу ****,****га нисбатан даъво муддати қўллаб, даъвони рад этишни, асосий қарздорликнинг ****,**** қисми тарафлар ўртасидаги 05.01.**** йилдаги шартномадан вужудга келганлиги, ушбу шартнома тегишли тартибда ғазначиликдан рўйхатданўтказилмаганлиги сабабли рад этишни ва даъвонинг қолган қисмини ҳам тўлиқ қаноатлантиришни рад этишни сўради. Суд иш ҳужжатларини ўрганиб, уларга ҳуқуқий баҳо бериб,қуйидаги 1 асосларга кўра даъво аризаниқаноатлантиришни рад этишнилозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 8 ва ****-моддаларига асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Ишдаги ҳужжатлардан маълум бўлишича, даъвогар ва жавобгарўртасида 05.01.**** йилда№15-сонлива 05.01.****2йилда №5сонли“автотранспорт, ихтисослаштирилган ускуналар, машиналар ва механизм хизматларини кўрсатиш тўғрисида”шартномаларимзоланган. Даъвонинг асоси сифатида даъвогар ушбу шартномаларга асосаняъни, 05.01.**** йилдаги 5-сонли шартнома бўйича ҳисоб-фактураларга кўражами****,****лик, 05.01.**** йилдаги 15-сонли шартнома бўйича ҳисоб-фактураларига кўражами 1****,****лик хизматлар****лиги келтирилган. Жавобгар томонидан **** ишлар учун тўловлар амалга оширилмаганлиги натижасида жавобгарнинг даъвогар олдидажами****,64сўмсўм кредиторлик қарздорлиги вужудга келганлиги кўрсатилган. Ушбу қарздорликни тўлаб беришни сўраб даъвогарнинг жавобгарга юборган талабномаси жавобгар томонидан ижросиз ва жавобсиз қолдирилган. Шу сабабли даъвогар судгадаъво аризаси биланмурожаат қилиб, жавобгардан****,64сўмундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодексининг (бундан буён матнда ФК деб ҳам юритилади) ****-моддасига мувофиқ, бузилган ҳуқуқни ҳимоя қилиш талаби даъво муддатининг ўтганлигидан қатъий назар судда кўриб чиқиш учун қабул қилинади.Даъво муддати суд томонидан **** низодаги тарафнинг суд қарор чиқаргунича берган аризасига мувофиқ қўлланади.Қўлланиш тўғрисида низодаги тараф баён қилган даъво муддатининг ўтиши суднинг даъвони рад этиш **** қарор чиқариши учун асос бўлади. ФКнинг ****-моддасида умумий даъво муддати - уч йил деб белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 19.06.**** йилдаги“Иқтисодий судлар томонидан фуқаролик қонун ҳужжатларининг даъво муддатига оид нормаларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги****-сонли Қарорининг11.2-бандига кўра, м**** шахсларнинг ўзгариши (ФКнинг ****-моддаси) даъво муддати ва уни ҳисоблаш тартибининг ўзгаришига олиб келмаслигини судлар инобатга олиши лозим. Даъвогар ўзининг даъво талабидаги 05.01.**** йилдаги 5-сонли шартнома бўйича охирги ҳисоб-фактураларга кўра ****,****ликхизматлар кўрсатилганкундан билган ёки билиши лозим бўлган. Бироқ, даъвогар қонунда белгиланган уч йиллик умумий даъво муддатини ўтказиб, мазкур даъво аризадаги талаблар билан ****5йил 22 сентябрдаБоғоттуманлараро иқтисодий судига мурожаат қилган. Ишни суд **** кўриш жараёнида даъвогар даъво муддати ўтишининг узилиши ва тўхтатилишига олиб келадиган бирон-бир сабабларни кўрсата олмади. Шунга кўрасуд, юқоридаги ҳолатларни инобатга олиб, жавобгарнинг даъво муддатини қўллаш **** аризасини қаноатлантиришни ва даъвонинг асосий қарз ундириш талабининг ****,**** қисмигадаъво муддатини қўллаган ҳолдауниқаноатлантиришни рад этишни ва ушбу қисм юзасидан суд **** даъвогар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Бюджет кодексининг ****-моддаси учинчи қисмига кўра, бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг бюджетдан **** маблағлар бўйича товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб берувчилар билан тузган шартномалари, шунингдек уларга киритилган ўзгартириш ва қўшимчалар улар ғазначилик бўлинмаларида рўйхатдан ўтказилганидан кейин кучга киради. Боғоттуман Ғазначилик хизмати бўлимининг02.10.**** йилдаги ****сонлимаълумотномасида, тарафлар ўртасидаги05.01.**** йилдаги 15сонлишартнома ғазначилик бўлимида рўйхатдан ўтказилмаганлиги маълум қилинган. Мазкур ҳолатда тарафлар шартнома тузишда “Давлат харидлари тўғрисида”ги Қонунда белгиланган талабларга риоя қилмаган. Мазкур Қонун нормаларига мувофиқ, жавобгар харид қилиш тартиб-таомилларига риоя қилмаган ҳолда, электрон дўкон, тендер, энг яхши таклифларни танлаш, бошланғич нархни пасайтириш учун ўтказиладиган аукцион каби харид қилиш тартиб-таомилларини амалга ошириш турларини ўтказилишини таъминламасдан, даъвогар билан тўғридан-тўғри шартнома тузган. ФК ****-моддасига кўра, қонун ҳужжатларининг талабларига мувофиқ келмайдиган мазмундаги битим, шнингдек ҳуқуқ-тартибот ёки ахлоқ асосларига атайин қарши **** тузилган битим ўз-ўзидан **** эмасдир.Бундай битимга нисбатан ушбу Кодек ****-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган қоидалар қўлланилади. Харид қилиш тартиб-таомилларига риоя қилинмаган ҳолда, яъни, электрон дўкон, тендер, энг яхши таклифларни танлаш, бошланғич нархни пасайтириш учун ўтказиладиган аукцион каби харид қилиш тартибтаомилларини амалга оширмасдан, даъвогар билан тўғридан-тўғри шартнома тузилган ****, бундай битим ФКнинг ****-моддасига асосан ўз-ўзидан**** эмас деб ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 23 декабрдаги “Иқтисодий судлар томонидан қурилиш пудрати шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги ****-сонли Қарорининг 4-банди биринчи хатбошисида, агар қонун ҳужжатларида қурилиш пудрати шартномаси **** электрон дўкон, танлов, тендер, ягона етказиб берувчи билан амалга ошириладиган давлат харидлари натижалари асосида тузилиши назарда тутилган бўлиб, шартнома савдолар ўтказилмасдан тузилган бўлса, бундай битим ФКнинг ****-моддасига асосан ўз-ўзидан **** эмаслиги **** тушунтириш берилган. Чунки, тарафлардан бири бюджет ташкилоти бўлганлиги сабабли тўғридан-тўғри тарафлар ўртасида шартнома тузилиши “Давлат харидлари тўғрисида”ги Қонун талабларига зид ҳисобланади. Шу сабаблисудтарафлар ўртасидаги шартнома ўз ўзидан **** бўлмаган битим ҳисобланади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра **** бўлмаган битим унинг **** эмаслиги билан боғлиқ бўлган оқибатлардан ташқари бошқа юридик оқибатларга олиб келмайди ва у тузилган пайтидан бошлаб **** эмасдир. Шу сабабли суд, даъвогарнинг асосий қарз ундириш талабининг05.01.**** йилдаги 15-сонли шартномадан келиб чиққан қарздорлик қисми яъни****,****қисминиасоссиз деб ҳисоблайди. Шунингдек, асосий қарз ундириш талабининг қолган ****,**** қисми бўйича даъвогар томонидан хизматлар **** тасдиқловчи ҳужжатларсудга **** қилинмади. Ваҳоланки, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Шу сабабли, суддаъвонинг асосий қарз ундириш қисмининг****,****қисминиасоссиз деб ҳисоблаб, уни қаноатлантиришни рад қилишни лозим деб топади. Бундан ташқари,даъвогар асосий қарздан ташқари тўлов ўз **** амалга оширилмаганлиги учун****,82сўмпеняундириш талабини ҳам қўйган. Бироқ, даъвогар вакили томонидансудгаариза **** қилиниб, даъвонинг жавобгар ҳисобидан****,**** пеня ундириш қисмидан воз кечишини билдирган. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси****моддасининг иккинчи қисмига кўра, даъвогар ишни ҳар қандай инстанция судида кўришда тегишли суд инстанциясида ишни кўриш якуни бўйича чиқариладиган суд ҳужжати қабул қилингунига қадар даъводан тўлиқ ёки қисман воз кечишга ****. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси****моддаси биринчи қисми, 6-бандига кўра, даъвогар даъвосидан воз кечган ва суд уни қабул қилган ҳолларда иш юритиш тугатилади. Суд,даъвогарнинг даъво талабларининг ****,82сўм пеня ундириш қисмидан воз кечиши қонун ҳужжатларига ҳамда бошқа манфаатдор шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига зид эмас деб ҳисоблаб, воз кечиш **** аризани қабул қилишни ва даъво талабларининг****,82сўм пеня ундириш қисми бўйича иш юритиш тугатишни, ушбу қисм юзасидан давлат божи тўловинидаъвогарзиммасига юклашни лозим топади. Суд даъвогар вакилинингЎзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 27 сентябрдаги ПҚ-****-сонли1-илова билан тасдиқланган “Давлат буюртмачилари томонидан тўғридан-тўғри шартномалар бўйича харид қилинадиган товарлар (ишлар, хизматлар)рўйхати” 9-бандига асосан вазирлик (идора, муассаса) ва унинг таркибидаги ташкилот (муассаса) ўртасида қиймати базавий ҳисоблаш миқдорининг уч минг беш юз бараваригача бўлган товарлар (ишлар, хизматлар)нинг харид қилинишиқайд қилинганлиги, даъвогарАвтомобиль йўллари давлат қўмитасининг таркибий **** ҳисобланганлиги сабабли шартномаларни давлат рўйхатидан ўтказишга асос йўқлиги **** **** билан келишмайди. Чунки, даъвогардавлат ва хўжалик бошқаруви органлари таркибига кирмаган тадбиркорлик субъекти бўлиб, Автомобиль йўллари давлат қўмитасининг таркибиймуассасасиҳисобланмайди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Қайд этилганларга кўра,суд даъво аризасиниқаноатлантиришни рад этишни,даъво талабинингпеня ундириш қисми бўйича иш юритишни тугатишни,даъво **** этишда олдиндан тўланган****сўм почта **** даъвогар зиммасида қолдиришни, даъвогар ҳисобидан Республика бюджетига****,30сўм давлат божи, Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисоб-**** видеоконференцалоқа харажати учун **** сўмундиришни лозим топади. Бинобарин,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Даъво талабларининг асосий қарз ундириш қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Даъвогар “X r zm ’lqurilish”масъулияти чекланган жамиятинингдаъво талабларининг****,82сўм пеня ундириш қисмидан воз кечиш **** аризаси иш юритишга қабул қилинсин. Даъвонинг****,82сўм пеня ундириш талаби бўйича иш юритиш тугатилсин. Даъво **** этишда олдиндан тўланган****сўм почта **** даъвогар“X r zm ’lqurilish”масъулияти чекланган жамиятизиммасида қолдирилсин. Даъвогар“X r zm ’lqurilish”масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан Республика бюджетига14********,3сўм давлат божи ундирилсин. Даъвогар “X r zm ’lqurilish”масъулияти чекланган жамияти ҳисобиданишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ ****сўм Олий суднинг депозит ҳисоб-**** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига шу суд орқали бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****