Решение #2873597 Экономические

4-1202-2501/5239-сонли иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Ховос тумани 2025 йил 20 октябрь Боёвут туманлараро иқтисодий суди, судья Ў.Йўлдошев раислигида, судья ёрдамчиси Э.Эгамқуловнинг котиблигида, даъвогар «Ҳудудгазтаъминот» акциядорлик жамиятининг жавобгар «Сайхунобод ёғ мой» масъулияти чекланган жамиятидан 113 104 240 сўм табиий газ ҳақини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан иқтисодий ишни даъвогар вакили Б.Нажмиддинов (03.02.2025 йилдаги №36-01-14/437-сонли ишончнома асосида) иштирокида ўз биносида ўтказилган очиқ суд муҳокамсида кўриб чиқиб, қуйидагиларни, аниқлади: Даъвогар «Ҳудудгазтаъминот» акциядорлик жамияти судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар «Сайхунобод ёғ мой» масъулияти чекланган жамияти дан 113 104 240 сўм табиий газ ҳақини ундиришни сўраган. Суд мажлисида даъвогар вакили даъво талабини қувватлаб, 2025 йил июль ва август ойлари табиий газ истеъмолидан қарздорлик вужудга келгани, даъвода хатолик сабабли июнь-июль ойлари деб нотўғри кўрсатилганлигини билдириб, даъвони қаноатлантириб, қарздорликни ундиришни ва суд харажати тўловини жавобгар зиммасига юклатилиши лозимлигини билдирди. Суд мажлисида жавобгар вакили иштирок этмади ва иштирок этмаслик сабаби судга маълум қиинмади, шу сабабли суд ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (ИПК) 128, 170-моддаларига асосан ишни унинг иштирокисиз мавжуд ҳужжатлар асосида кўришни лозим топади. Суд, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари ва тақдим этилган далилларни иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра, даъво талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Иш ҳужжатларига кўра, тарафлар ўртасида 10.06.2025 йилда табиий газ етказиб бериш бўйича №1231010005-сонли шартнома имзоланиб, шартномага асосан даъвогар табиий газ етказиб бериш, жавобгар ўз навбатида истеъмол қилинган газ ҳақини муддатида тўлаб бериш мажбуриятини олган. Даъвогар даъво аризада жавобгарнинг истеъмол қилиган табиий газдан қарзи 113 104 240 сўмни ташкил қилиши, қарздорликни ундириш бўйича чоралар натижа бермаганлигини баён қилган. Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олиниши, 55-моддасида ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда тақиқланмаган барча усуллар билан ҳимоя қилишга ҳақли эканлиги кўрсатиб ўтилган. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси (ФК) 468-моддасига кўра, энергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш мажбуриятини олади, абонент эса қабул қилинган энергия ҳақини тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш мажбуриятини олади. Кодекснинг 474-моддасига кўра, агар қонун ҳужжатларида ёки энергия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, энергия ҳақи абонент амалда қабул қилган энергия миқдори учун тўланади, бу миқдор ушбу Кодекснинг 470-моддасига мувофиқ аниқланади. Даъво аризада баён қилинишича жавобгарнинг 2025 йил июнь ва июль ойларида истеъмол қилган табиий газ қиймати 140 304 240 сўмни ташкил этиб, 27 200 000 сўм тўланиб, 113 104 240 сўмлик қарздорлик вужудга келган. Қарздорликни ундириш бўйича даъвогар томонидан кўрилган чоралар натижа бермаган ва қарздорлик тўлаб берилмаган. Лекин иш ҳужжатларига кўра, 2025 йил июль-август ойлари учун етказиб берилган табиий газ ҳақи қиймати 140 304 240 сўмни ташкил қилиб, қисман тўлов тўланиб, етказиб берилган табиий газдан қарздорлик 113 104 240 сўмни ташкил этган. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 31 майдаги №319-сонли қарори билан тасдиқланган Низомнинг (2-илова) 111-126бандларида истеъмолчи етказиб бериладиган табиий газ учун олдиндан тўловни амалга ошириши шартлиги, истеъмолчиларга табиий газни олдиндан тўловсиз бериш тақиқланиши, олдиндан тўлов суммаси ўтказилмаган тақдирда истеъмолчиларга табиий газ етказиб бериш амалга оширилмаслиги, истеъмолчилар томонидан олинган табиий газ учун узил-кесил ҳисоб-китоб қилиш муддати, газ таъминоти ташкилоти томонидан ҳисоб-китоб ойи учун табиий газ етказиб бериш-қабул қилиш далолатномаси ва счет-фактура расмийлаштирилиши, газ таъминоти ташкилотидан ҳисоб-китоб ойи учун табиий газ етказиб бериш ва қабул қилиш далолатномасини ва счет-фактурани қабул қилиб олиши ва имзолаш каби тартиблари кўрсатилган. Ишни кўриш давомида хар икки тараф юқоридаги қоидаларга риоя қилмаганлиги, хусусан олдиндан тўлов бўлмасада энергия етказиб берилган. Шу сабабли суд, даъвонинг жавобгардан 113 104 240 сўмлик истеъмол қилинган табиий газ ҳақини ундириш талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топди. Шунингдек суд, даъво талабини қаноатлантириб, ИПК 118-моддасига асосан почта харажати ва давлат божи тўловини жавобгар зиммасига юклашни мақсадга мувофиқ деб ҳисоблайди. Юқоридагиларга асосан ҳамда Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 118, 176-179-моддаларини кўллаб, суд қарор қилди: Даъвогар «Ҳудудгазтаъминот» акциядорлик жамиятининг жавобгар «Сайхунобод ёғ мой» масъулияти чекланган жамияти дан 113 104 240 сўм табиий газ ҳақини ундириш тўғрисидаги даъво талаби тўлиқ қаноатлантирилсин. Жавобгар «Сайхунобод ёғ мой» масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар «Ҳудудгазтаъминот» акциядорлик жамияти фойдасига 113 104 240 сўм табиий газ ҳақи ва 41 200 сўм почта харажати ундирилсин. Жавобгар «Сайхунобод ёғ мой» масъулияти чекланган жамиятидан Республика Бюджетига 2 262 084,8 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қароридан норози тараф бир ой муддат ичида, шу суд орқали Сирдарё вилоят судига апелляция, олти ой муддатда кассация шикояти бериши (протест келтирилиши) мумкин. Судья Ў.Йўлдошев