Решение #2874069 Экономические

****-сонли иқтисодий иш судья **** Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Беруний тумани ****5 йил 20 октябрь Беруний туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида,судья ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар вакили бошқарма бошлиғи ўринбосари **** (**** йил 11 августдаги ****-сонли ишончнома) жавобгар “QIZIL SHAPKACHA” нодавлат таълим муассасаси раҳбари ****, жавобгар “Bizn sni riv jl ntirish b nki” АТБ вакили юрисконсульт **** (**** йил 16 сентябрдаги 5-сонли ишончнома) ҳамда жавобгар “LIDER GIPS” масъулияти чекланган жамияти раҳбари **** иштирокида, даъвогар Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг жавобгарлар “QIZIL SHAPKACHA” нодавлат таълим муассасаси, “Bizn sni riv jl ntirish b nki” АТБ, “Bizn sni riv jl ntirish b nki” АТБ Беруний тумани филиали ҳамда “LIDER GIPS” масъулияти чекланган жамиятларига нисбатан жавобгар “Bizn sni riv jl ntirish b nki” АТБ Беруний тумани филиали ва “LIDER GIPS” масъулияти чекланган жамияти ҳамда “QIZIL SHAPKACHA” нодавлат таълим муассасалари ўрталарида **** йил 13-октябрда нотариал тартибда тузилган “Ипотека шартномаси” ни қисман, яъни Хоразм вилояти, Янгибозор тумани Оёқдўрмон қишлоғи, Қоратепа маҳалласи Файз кўчаси **** жойлашган, умумий ер майдони **** кв.м, қурилиш ости майдони **** кв.м бўлган **** ўринлик “мактабгача таълим муассасаси бино иншоотларини ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан гаровга қўйиш” қисмини **** эмас деб топиш ва бунинг оқибатларини қўллашни сўраган даъво аризасига асосан қўзғатилган иқтисодий ишни суд биносида очиқ суд **** видеоконференцалоқа режимида кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Даъвогар Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгарлар “QIZIL SHAPKACHA” нодавлат таълим муассасаси, “Bizn sni riv jl ntirish b nki” АТБ, “Bizn sni riv jl ntirish b nki” АТБ Беруний тумани филиали ҳамда “LIDER GIPS” масъулияти чекланган жамиятларига нисбатан жавобгар “Bizn sni riv jl ntirish b nki” АТБ Беруний тумани филиали ва “LIDER GIPS” масъулияти чекланган жамияти ҳамда “QIZIL SHAPKACHA” нодавлат таълим муассасаси ўртасида **** йил 13-октябрда нотариал тартибда тузилган “Ипотека шартномаси” ни қисман, яъни Хоразм вилояти, Янгибозор тумани Оёқдўрмон қишлоғи, Қоратепа маҳалласи Файз кўчаси **** жойлашган, умумий ер майдони **** кв.м,қурилиш ости майдони **** кв.м бўлган **** ўринлик “мактабгача 2 таълим муассасаси бино иншоотларини ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан гаровга қўйиш” қисмини **** эмас деб топиш ва бунинг оқибатларини қўллашни сўраган. Суднинг **** йил 23 сентябрдаги **** билан Хоразм вилояти ҳокимлиги (бундан буён матнда – учинчи шахс деб юритилади) ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. Жавобгар “Bizn sni riv jl ntirish b nki” АТБнинг даъво муддатини қўллаб даъво аризани кўрмасдан рад қилиш тўғрисидаги аризаси суднинг **** йил 3 октябрдаги **** билан қаноатлантириш рад этилиб, иш мазмунан кўриб чиқилиши белгиланган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъво талабини қўллабқувватлаб, Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги, Хоразм вилояти ҳокимлиги ва “QIZIL SHAPKACHA” нодавлат таълим муассасаси ўрталарида давлат хусусий шериклик тўғрисида битим тузилганлигини, ушбу битимнинг шартларига кўра инвестиция объектини гаровга қўйиш ****, жавобгар **** кўчмас мулкни гаровга олишда мулкнинг ҳужжатларига асосан унинг давлат мулки эканлигини билиши лозим бўлганлигини билдириб, даъво аризасини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар “QIZIL SHAPKACHA” нодавлат таълим муассасаси раҳбари ипотека шартномаси аввалги таъсисчилар томонидан тузилганлигини, объектнинг гаровга қўйилиши **** хабари бўлмаганлигини билдириб, даъво аризани қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар “Bizn sni riv jl ntirish b nki” АТБ вакили даъво талабини тан олмаслигини, гаров объектининг давлат хусусий шериклик тўғрисидаги битимга асосан қурилганлигидан хабари бўлмаганлигини, агар билганида гаровга олмаслигини, кўчмас мулкнинг кадастр ҳужжатларида унинг давлатга тегишли эканлигини билишнинг имкони йўқлигини, қонун ҳужжатларида кредит ҳисобига гаровга қўйиш **** билдириб, даъво аризасини қаноатлантиришни рад этишни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар “LIDER GIPS” масъулияти чекланган жамияти раҳбари **** бошқа гаровни **** этиши мумкинлигини, **** гаровга олаётган мулкнинг кимга тегишли эканлигини билмаслиги мумкин эмаслигини билдириб, даъво аризани қаноатлантиришни сўради. Учинчи шахс вакиллари суд **** қатнашмади ва ёзма фикрини судга **** қилмадилар. Суд иш ҳужжатларида унинг суд муҳокамасининг **** ва жойи **** тегишли тартибда хабардор қилинганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд эканлигини ҳисобга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда – ИПК деб юритилади) нинг **** ва ****моддаларига биноан ишни унинг вакилларининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд ишда иштирок этувчи шахслар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб ҳамда ишдаги тўпланган ҳужжатларга 3 ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидагиларга асосан даъво аризасини қаноатлантиришни рад этишни лозим деб топди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси(бундан буён матнда – ФК деб юритилади) нинг11-моддасининг биринчи қисми тўртинчи хатбошисига биноан, фуқаролик ҳуқуқлари битимни **** эмас деб топиш ва унинг **** эмаслиги оқибатларини қўллаш йўли билан ҳимоя қилинади. Иш ҳужжатларидан ва суд муҳокамасида аниқланган ҳолатларга кўра, **** йил 22 сентябрь куни “Bizn sni riv jl ntirish b nki” АТБ ва “LIDER GIPS” масъулияти чекланган жамияти (қарз олувчи) ўртасида гипсакартон маҳсулотини ишлаб чиқариш завод асбоб-ускуналарини сотиб олиш учун **** томонидан қарз олувчига **** **** доллари кредит **** тўғрисида ****сонли кредит шартномаси тузилган. Ушбу кредит шартномасига асосан, **** йил 13 октябрь куни “Bizn sni riv jl ntirish b nki” АТБ, “LIDER GIPS” масъулияти чекланган жамияти, “QIZIL SHAPKACHA” нодавлат таълим муассасаси, “**** ****” масъулияти чекланган жамияти, фуқаролар **** ҳамда Қутлимуратова Зийнатжон Қорриевналар ўрталарида ипотека шартномаси тузилган. Ипотека шартномасининг 3-бандига кўра, “QIZIL SHAPKACHA” нодавлат таълим муассасасига тегишли бўлган Хоразм вилояти Янгибозор тумани Оёқ дўрман қишлоғида жойлашган **** та ўринга мўлжалланган мактабгача таълим муассасаси бино ва иншоотлари (ер участкасининг умумий ер майдони **** кв.м, қурилиши ости майдони **** кв.м) ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан гаровга қўйилган. Даъвогар судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, **** йил 13 октябрдаги ипотека шартномасини қисман, яъни Хоразм вилояти, Янгибозор тумани Оёқдўрмон қишлоғи, Қоратепа маҳалласи Файз кўчаси **** жойлашган, умумий ер майдони **** кв.м, қурилиш ости майдони **** кв.м бўлган **** ўринлик “мактабгача таълим муассасаси бино иншоотларини ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан гаровга қўйиш” қисмини **** эмас деб топиш ва бунинг оқибатларини қўллашни сўраган. Даъвогарнинг даъво аризасида мактабгача таълим муассасаси давлатхусусий шерикчилиги асосида давлат томонидан **** бир фоизли кредит асосида қурилганлиги, **** йил 18 июль куни Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги, Хоразм вилоят ҳокимлиги, “QIZIL SHAPKACHA” нодавлат таълим муассасаси ўртасида “Мактабгача таълим соҳасида давлат-хусусий шерикчилик тўғрисида” ****-сонли битим имзоланганлиги, битимнинг 4.1-бандида ушбу битим имзоланган пайтдан бошлаб кучга кириши ва 30 йил давомида, яъни **** йилгача амал қилиши кўрсатилганлиги, битимнинг 2.3-бандига кўра, тарафлар ўз **** бошқа шахсга ўтказишга **** эмаслигини ва бундайҳаракат **** эмас ва юридик кучга эга эмаслигини, ушбу битимнинг 5.2.12-бандида битимнинг амал қилиш муддати тугамасдан инвестиция объектини бегоналаштириш (олди-сотди, гаровга қўйиш, ҳадя қилиш ва х.к) бўйича шартнома тузмаслик, Ўзбекистон Республикасининг қонун ҳужжатларига мувофиқ хусусий шерик алмаштирилиши холатлари бундан мустасно деб кўрсатилганлиги, Битимнинг 4 амал қилиш муддати тугамагунча объект давлат мулки ҳисобланиши, гаровга қуйишда Ўзбекистон ****ҳкамасининг 22 август **** йилдаги ****-сон қарори билан тасдиқланган “Бошқа шахсга ўтказиш **** ёки хатлаб қўйилган мол-мулклар электрон маълумотлар **** шакллантириш, юритиш ва ундан фойдаланиш тўғрисида”ги Низом талаблари бузилганлиги, ФКнинг ****, ****, **** ва ****-моддаларида назарда тутилган асосларга кўра ипотека шартномасининг “QIZIL SHAPKACHA” нодавлат таълим муассасасига тегишли бино ва иншоотларни гаровга қўйиш қисми **** эмаслиги тўғрисида **** келтирилган. ФК ****-моддасига биноан, битим ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда белгилаб қўйилган асосларга кўра, суд **** эмас деб топганлиги сабабли (низоли битим) ёки бундай деб топилишидан қатъи назар, **** эмас деб ҳисобланади (ўз-ўзидан **** бўлмаган битим). Низоли битимни **** эмас деб топиш тўғрисидаги талабни ушбу Кодексда кўрсатилган шахслар қўйишлари мумкин. Ўз-ўзидан **** бўлмаган битим **** эмаслигининг оқибатларини қўлланиш тўғрисидаги талабни ҳар қандай манфаатдор шахс қўйиши мумкин.Суд бундай оқибатларни ўз ташаббуси билан қўллашга ****. ФК ****-моддасига биноан, **** бўлмаган битим унинг **** эмаслиги билан боғлиқ бўлган оқибатлардан ташқари бошқа юридик оқибатларга олиб келмайди ва у тузилган пайтидан бошлаб **** эмасдир. Битим **** бўлмаганида тарафларнинг ҳар бири бошқасига битим бўйича олган ҳамма нарсани қайтариб бериши, олинган нарсани аслича (шу жумладан олинган нарса мол-мулкдан фойдаланиш, **** иш ёки кўрсатилган хизмат билан ифодаланганда) қайтариб бериш мумкин бўлмаганида эса, агар битим **** эмаслигининг бошқа оқибатлари қонунда назарда тутилган бўлмаса, унинг қийматини пул билан тўлаши шарт. Манфаатлар тўқнашувига йўл қўйилган ҳолда тузилган битим **** эмас деб топилган ****, ушбу битимни тузиш натижасида олинган фойда битим бўйича олинган ҳамма нарсани қайтариб бериш тўғрисида талаб қўйилмаган ҳолда, суд тартибида давлат даромадига ўтказилади.Бундай битимни ижро этиш билан боғлиқ **** ўрни манфаатлар тўқнашувига йўл қўйган шахснинг ҳисобидан қопланади. Коррупцияга йўл қўйилган ҳолда тузилган битим **** эмас деб топилган ****, бундай битимни тузиш натижасида жисмоний ва юридик шахсларга етказилган зарарнинг ўрни айбдор шахслар томонидан суд тартибида қопланади. ФК ****-моддасигабиноан,қонунчиликнинг талабларига мувофиқ келмайдиган мазмундаги битим, шунингдек ҳуқуқ-тартибот ёки ахлоқ асосларига атайин қарши **** тузилган битим ўз-ўзидан **** эмасдир.Бундай битимга нисбатан ушбу Кодекс ****-моддасинингиккинчи қисмиданазарда тутилган қоидалар қўлланилади. Коррупцияга, шу жумладан манфаатлар тўқнашувига йўл қўйилган ҳолда тузилган битим суд тартибида **** эмас деб топилади. 5 ФК ****-моддасига биноан, агар шахснинг битим тузиш ваколатлари шартнома билан ёки юридик шахс ваколатлари унинг таъсис ҳужжатлари билан ишончномада, қонунда белгилаб қўйилганига нисбатан ёинки битим тузилаётган вазиятдан аниқ кўриниб турган деб ҳисобланиши мумкин бўлган ваколатларига нисбатан чеклаб қўйилган бўлса ва битимни тузиш пайтида бундай шахс ёки орган ана шу чеклашлар доирасидан чиқиб кетган бўлсалар, битимдаги иккинчи тараф мазкур чеклашларни билган ёки олдиндан билиши лозим бўлганлиги исботланган ҳоллардагина битим чеклаш белгиланишидан манфаатдор бўлган шахснинг даъвоси бўйича суд томонидан **** эмас деб топилиши мумкин. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 28 ноябрдаги “Иқтисодий судлар томонидан битимларни **** эмас деб топиш тўғрисидаги фуқаролик қонунҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги ****-сонли қарори 3-бандининг иккинчи хатбошида битимларни **** эмас деб топишга ФКнинг ****–****-моддалариданазарда тутилган асослар бўйича йўл қўйилиши **** тушунтириш берилган. Аммо, даъвогар**** йил 13 октябрдаги ипотека шартномасининг “Ер тузиш ва кўчмас мулк кадастри хизмати давлат **** 22:08:09:01:05:**** **** билан давлат рўйхатидан ўтказилган Янгибозор туман ҳокимининг **** йил 31 майдаги ****-сонли қарорига асосан даъвогарга тегишли Хоразм вилояти, Янгибозор тумани, Оёқ дўрман қишлоғи, Қоратепа махалласи, Файз кўчаси **** жойлашган “**** та ўринга мўлжалланган мактабгача таълим муассасаси” бино ва иншоатларини гаровга қўйиш тўғрисидаги қисмини ФКнинг **** ва ****-моддаларида назарда тутилган асосларга кўра **** эмас деб топиш учун асослар мавжуд эмас. Чунки, ипотека шартномасининг 3-банди мазмуни қонунчилик талабларига мувофиқ келмайдиган мазмунда, ҳуқуқтартибот асосларига қарши ****, ахлоқ асосларига атайин қарши **** тузилганлиги ҳамда битимни тузиш пайтида тараф чеклашларни билган ёки олдиндан билиши лозим бўлганлиги тўғрисида асослар келтирилмади ва исботлаб берилмади. ИПК 68-моддаси биринчи қисмига биноан, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Суд юқоридагиларга асосан даъвогарнинг даъво аризасини қаноатлантиришни рад этишни, даъво аризасининг “Bizn sni riv jl ntirish b nki” АТБ Беруний тумани филиалига нисбатан берилган қисми бўйича иш юритишни тугатишни лозим топади. Шунингдек, даъвогар даъво аризасида Янгибозор тумани, Оёқ дўрман қишлоғи, Қоратепа махалласи, Файз кўчаси **** жойлашган “**** та ўринга мўлжалланган мактабгача таълим муассасаси” бино ва иншоатларини гаровга қўйиш тўғрисидаги ипотека шартномасини тузишда айбдор бўлган шахсларга нисбатан қонуний чора кўриш **** хусусий **** чиқаришни сўраган. ИПК ****-моддасининг учинчи қисмига биноан, суднинг ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризалари ва илтимосномаларини қаноатлантириш 6 тўғрисидаги ёки қаноатлантиришни рад этиш **** хулосалари ишни кўриш натижалари бўйича чиқарилган суд ҳужжатида баён қилиниши мумкин. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан, ишни кўриш **** давлат органининг ёки бошқа органнинг, юридик шахснинг, мансабдор шахснинг ёки фуқаронинг фаолиятида қонунчилик ҳужжатлари бузилганлиги аниқланган ****, уларнинг ишда иштирокидан қатъи назар, суд хусусий **** чиқаришга ****. Мазкур ҳолатда, ишда иштирок этувчи шахсларнинг фаолиятида қонунчилик ҳужжатлари бузилганлиги ҳолатлари исботини топмаганлиги боис, суд даъвогарнинг хусусий **** чиқариш тўғрисидаги аризасини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Даъвогар томонидан иш учун олдиндан **** сўм давлат божи ҳамда **** сўм почта **** тўланган. Шу боис, суд даъвогар томонидан олдиндан тўлаб чиқилган суд **** унинг зиммасида қолдиришни, даъвогар ҳисобидан Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозитига **** сўм видеоконференцалоқа **** ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан ва Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд Қ А РОРҚ И Л Д И : Даъво аризасини қаноатлантириш рад этилсин. Даъво аризасининг “Bizn sni riv jl ntirish b nki” АТБ Беруний тумани филиалига нисбатан берилган қисми бўйича иш юритиш тугатилсин. Даъвогар Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги томонидан иш учун олдиндан тўланган **** сўм давлат божи ҳамда **** сўм почта **** унинг зиммасида қолдирилсин. Даъвогар Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигиданЎзбекистон Республикаси Олий суди депозитига ишни кўриш билан боғлиқ **** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Ушбу ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали **** Репсубликаси судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 7