Решение #2881479 Экономические

****-санлы экономикалық ис Исти биринши инстанцияда көрген судья –Б.Баймуратов Кассацияинстанциясында баянатшы судья –**** **** РЕСПУБЛИКАСЫ СУДЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ИСЛЕР БОЙЫНША СУДЛАЎ КОЛЛЕГИЯСЫ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСЫНЫҢ ҚАРАРЫ Нөкис қаласы **** жыл15 октябрь **** Республикасы судының экономикалық ислер бойынша судлаў коллегиясы судья ****ң басшылығында, коллегия ағзалары судьялар****ҳәм **** ибарат қурамда, судья аға жәрдемшиси****ңхаткерлигинде,даўагер **** ўәкили **** (**** жыл 3 март күнги ****-санлы исеним хат тийкарында) жуўапкер ўәкили**** (**** жыл 3 сентябрь күнги ****-санлы исеним хат тийкарында) лардың қатнасыўында,Өзбекстан Саўда-санаат палатасы **** Республикасы басқармасы даўагер “Ozb kist n s n t-qurilish b nki” акционерлик-коммерциялық **** мәпин қорғап, жуўапкерлер ****жуўапкершилиги шекленген жәмийетиненҳәм ****-акционерлик жәмийетиненсолидар тәртипте **** ом тийкарғы кредит қарызы, ****,63 сомпайызқарыздарлығынөндириўди сораған даўа арзасы бойынша қабыл етилгенНөкисрайонлар аралық экономикалық судының **** жыл23июлькүнги шешиўши қарарына ****-акционерлик жәмийетиниңнаразы болып бергенкассациялықшағымы ҳәмде қосымша ҳүжжетлерин экономикалық иси менен бирге **** Республикасы суды имаратында ашық суд мәжилисиндевидеоконференция байланыс режиминдекөрип шығып, төмендегилерди а н ы қ л а д ы: ϴзбекстан Саўда санаат палатасы**** Республикасы басқармасы(буннанкейинги текстте Палата деп жүритиледи)даўагер “Ozb kist n s n t-qurilish b nki” акционерлик коммерциялық ****(буннанкейинги текстте **** деп жүритиледи)мәпинде жуўапкерлер ****-жуўапкершилиги шекленген жәмийети (кейинги текстте жуўапкер деп жүритиледи)ненҳәм ****-акционерлик жәмийетинен (кейинги текстте қосымша жуўапкер деп жүритиледи)солидар тәртипте **** ом тийкарғы кредит қарызы, мүддети өткен ****,63 сом қарыз, **** сом почта қәрежетин өндириўди сораған. Биринши инстанциясы судының **** жыл23июлькүнги шешиўши қарары менен даўа арза қанаатландырылып,жуўапкерҳәмқосымша жуўапкерден солидар тәртипте **** пайдасына **** ом тийкарғы кредит қарызы, мүддети өткен ****,63 сомпайызқарыздарлығыөндирилген. Шешиўши қарарға наразы болыпдаўагер кассациятәртибинде шағым берген.Шағымында шешиўши қарарды бийкар етип, жаңа қарар қабыл қылыўды сораған.Оған тийкар сыпатында,кредитлердиң қайтарылмаў қәўпин қамсызландырыўдың бас шәртнамасына муўапық, бөлистирилмеген кредитлербойыншаилтимаснамабериў ҳәм қамсызландырыў полислерин рәсмийлестириў микроқарыз шәртнамалары тийкарында әмелге асырылғанлығын, қамсызландырыўшы қамсызландырыў шәртнамасын дүзиў **** өзине белгили болған, қамсызландырыў ҳәдийсесиниң жүз бериў итималының ҳәм оның жүз бериўи мүнәсибети менен күтилип атырған зыян муғдарының артыўына алып келиўи мүмкин болған жағдайлар **** қамсызландырыўшыға мағлыўмат бермегенлигин келтирген. Суд мәжилисинде қатнасқанқосымша жуўапкерўәкили кассациялықшағымында келтирген ўәжлерди қоллап-қуўатлап, шағымын қанаатландырыўды сорады. Суд мәжилисинде қатнасқан **** ўәкили кассациялықшағымда билдирген ўәжлерди тийкарсыз деп есаплап, шешиўши қарарды өзгериссиз қалдырыўды сорады. Палата,жуўапкер суд мәжилиси****тийисли тәртипте хабардар етилгенлигине қарамастан келмеди. Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуаллық кодекси (буннан кейин текстте ЭПК деп жүритиледи) ****-статьясының төртинши бөлимине муўапық, кассация инстанция судының суд мәжилисине суд долалаўын өткериў **** ҳәм орны **** тийислитәртиптехабардар қылынған, кассациялық шағымын (протестти) берген шахстың ҳәм исте қатнасыўшы басқа шахслардың келмегенлиги исти олардың қатнасыўысыз көриўге тосқынлық қылмайды. Сонлықтан, судлаў коллегиясы истиПалатаҳәм жуўапкерўәкиллериниң қатнасыўысыз қараўды лазым тапты. Судлаў коллегиясы тәреплер ўәкиллериниң кѳрсетпесин тыңлап ис бойынша топланған ҳүжжетлерди үйренип шығып, төмендегилерге тийкар шешиўши қарарды өзгериссиз қалдырыўды лазым тапты. Өзбекстан Республикасы Пуқаралық кодекси(буннан кейин текстте– ПК депжүритиледи) 8, ****-статьяларына тийкар миннетлемелер шәртнамадан, зыянкелтириўнәтийжесинде ҳәмде усы Кодексте көрсетилген басқа тийкарлардан келип шығады. Бул жағдайда тәреплердиң миннетлемелери кредитҳәмқамсызландырыў шәртнамаларынан келип шыққан. ПКниң****-статьясында миннетлемелер миннетлеме шәртлерине хәм нызам ҳүжжетлери талапларына муўапық лазым дәрежеде орынланыўы шәрт деп көрсетилген. ПКниң ****-статьясына муўапық, егер нызамда яки қарыз шәртнамасында басқаша тәртип нәзерде тутылған болмаса, қарыз бериўши (юридикалық шахс яки пуқара) қарыз алыўшыдан қарыз суммасына шәртнамада белгиленген муғдарда ҳәм тәртипте пайызлар алыў ҳуқықына ийе. ПКниң ****-статьясында кредит шәртнамасы бойынша бир тәреп - **** яки басқа кредит кәрханасы (кредитор) екинши тәрепке (қарыз алыўшыға) шәртнамада нәзерде тутылған муғдарда ҳәм шәртлер тийкарында пул қаржылары (кредит) бериў, қарыз алыўшы болса алынған пул суммасын қайтарыў ҳәм оның ушын пайызлар төлеў миннетлемесин алыўы белгиленген. Истеги ҳүжжетлерге қарағанда, **** ҳәм кредит алыўшы-жуўапкер орталарында **** жыл 20 сентябрь күни дүзилген ****-санлы кредит шәртнамасытийкарында, Орайлық **** ставкасының + 4% жыллық ставкада 84 ай мүддетке **** сом кредит ****.Кредит **** турмыслық техника сатып алыў болып белгиленген. Кредит шәртнамасының 2.3, 2.6-бәнтлерине муўапық, жуўапкер кредит ҳәмпайызтөлемлерин төлеп барыў миннетлемесин алған болсада, шәртнама шәртлери лазым дәрежеде орынланбаған. Даўагер тәрепинен усынылған мағлыўматнамаларға көре, жуўапкер тәрепинен шәртнама шәртлери лазым дәрежеде орынланбағанлығы себепли ****5жыл2 июльжағдайына жуўапкергетийкарғы кредит қарыздарлығы **** сом, мүддети өткен пайыз қарыздарлығы ****,63 сомды қурағанҳәм бул қарыздарлықлары усы күнге шекем төленбеген. Кредит шәртнамасының 5.1.4-бәндине муўапық кредитти қайтарыў графигине белгиленген муғдар ҳәмде мүддетлерди бир жылда еки яки оннан артық мәртебе бузған жағдайда тийкарғы қарыз ҳәм оған есапланған пайызлар төленбегенде, **** қарыз алыўшыны буннан кейин кредитлеўди тоқтатыў ҳәм пайызларды ҳәмде кредит бойынша тийкарғы қарызды мүддетинен алдын, сол қатарда өндириўди кредит тәмийнатына қаратыў арқалы өндириў ҳуқықы белгиленген. Сондай-****, кредит шәртнамасы бойынша оның миннетлемелериниң орынланыўын тәмийнлеў **** қосымша жуўапкер, **** ҳәм жуўапкер ортасында **** жыл 30 сентябрь күни ****-санлыкредиттиң қайтпаслығы қәтерин қамсызландырыў шәртнамасы (14-класс) дүзилген. Усы шәртнамаға тийкар берилген ****-санлы қамсызландырыў полисине муўапыққамсызландырыў пулы (муғдары) **** сом, қамсызландырыў мүддети ****4жыл30 сентябрден 2031жыл 29 сентябргешекем белгиленген. Қамсызландырыў шәртнамасының 3.1-бәнтине муўапық, қамсызландырыў ҳәдийсеси болып, қамсызландырыў мүддетинде жүзеге келген, қарыздардың кредит шәртнамасы бойынша өз мойнына алған миннетлемелериниң орынланбағанлығы ямаса керекли дәрежеде орынланбағанлығы және кредит қарыздарлығын (кредит бойынша тийкарғы қарыз ҳәм процентлерди) кредит шәртнамасында белгиленген шәртлер ҳәм мүддетлерде төлей алмағанлығы есапланады. Қамсызландырыў шәртнамасының 2.2-бәнтине муўапық, қамсызландырыў объекти болып, кредит ҳәм оған есапланғанпайызларды, пенянысөндириў бойынша қарыздар миннетлемелерин орынламағанлығылазымдәрежеде орынламаўы нәтийжесинде қамсызландырыўшының кредит ҳәм оған есапланғанпайызлардың ҳәм пенялардыңқайтпаслығы мененбайланыслы мүлклик мәплери есапланады. Қамсызландырыў шәртнамасының 5.1-бәнтинде,қамсызландырыўшы тәрепинен қамсызландырыўшыға қарыздардың кредит шәртнамасы бойынша миннетлемелери тийисли дәрежеде орынланбаған жағдайларда, қамсызландырыў пулы (қамсызландырыў) муғдарында төлеп бериледи. Қамсызландырыў шәртнамасының 10.1-бәндинде,қамсызландырыўшы усы шәртнама бойынша өз мойнына алған миннетлемелер менен қарыз алыўшы менен бирге кредиттиң қамсызландырыў қылынған бөлеги бойынша қамсызландырыў пулы муғдарында қамсызландырыў қылдырыўшы алдындасолидар жуўапкер болыўы белгиленген. Өзбекстан Республикасы"Қамсызландырыў искерлиги ****"ғы Нызамның14-статьясы екинши бөлими 5-бәнтине тийкар, қамсызландырыў ҳәдийсеси жүз берген жағдайда, нызамшылықта ямаса қамсызландырыў (қайта қамсызландырыў) шәртнамасында нәзерде тутылған мүддетлерде барлық зәрүр есап-**** ҳәм қамсызландырыў төлемин (қамсызландырыў төлемин) әмелге асырыўы шәртлиги көрсетилген. Қамсызландырыў шәртнамасының 4.1-бәнтине муўапық, (1-қосымшаға тийкар) қамсызландырыў суммасы****сомды қураған. Қамсызландырыўқошеметлеўи ****сомнан ибарат болып, даўагер тәрепинен усы сумма төлеп берилген. ПК ****-статьясының биринши бөлимине көре, қарыздарлар шерик болып миннетлеме алғанында кредитор барлық қарыздарлардан миннетлемени солидар орынлаўдыда, соның менен бирге қарызды толық яки оның бир бөлегин орынлаўдыда талап қылыўға ****. ПКниң ****-статьясына тийкар қамсызландырыў пуқара яки юридикалық шахс (қамсызландырыў қылдырыўшы) қамсызландырыў шөлкеми (қамсызландырыўшы) менен дүзилетуғын мүлкий яки жеке қамсызландырыў шәртнамалары тийкарында әмелге асырылады. ПК ****-статьясының2-бөлимине көре, мүлкий қамсызландырыў шәртнамасы бойынша пуқаралық жуўапкершилиги қәўпи – басқа шахслардың өмири, саўлығы яки мал-мүлкине зыян жеткизилиўи **** жүзеге келетуғын миннетлемелер бойынша жуўапкершилик, нызамда нәзерде тутылған жағдайларда болса, сондай-**** шәртнамалар бойынша жуўапкершилик қәўпи қамсызландырылыўы мүмкин. Жуўапкердиң кредит шәртнамасы бойынша мойнына алған миннетлемени орынламағанлығы ҳәм кредит қарыздарлығын кредит шәртнамасында белгиленген шәртлер ҳәм мүддетлерде төлемегенлиги, қарыздарлыққа жол қойғанлығы нәтийжесинде қамсызландырыў шәртнамасында нәзерде тутылған шәртнама әмелде болған **** қамсызландырыў ҳәдийсеси жүзеге келген. Сонлықтан, судлаў коллегиясы, биринши инстанция суды тәрепинен даўа талабын қанаатландырыў **** дурыс шешимге келген деп есаплайды. ЭПК ****-статьясы биринши бөлиминиң 1-бәнтине тийкар, кассация инстанциясы суды кассациялық шағымды (протестти) көрип шығыў нәтийжелери бойынша шешиўши қарарын өзгериссиз қалдырыўға ****. Жоқарыдағыларға тийкарланып,кассацияинстанциясысуды биринши инстанция судының шешиўши қарарын өзгериссиз,кассациялықшағымды қанаатландырыўсыз қалдырыўды,қосымша жуўапкердиң төленген 3****0 сом почта қәрежетин мойнында қалдырыўды, қосымша жуўапкерденреспублика бюджетине1****,3сом **** ҳәмдеистиң видеоконференциялықбайланыс режиминде өткериў менен байланыслы****сом суд қәрежетин Өзбекстан Республикасы Жоқарғы судыныңдепозитине өндириўдилазым табады. Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуаллық кодексиниң****,****,****, ****-статьяларын қоллап,кассацияинстанциясы суды қ а р а р е т т и: Нөкисрайонлар аралық экономикалық судының **** жыл23июлькүнги шешиўши қарары өзгериссиз,кассациялықшағым қанаатландырыўсызқалдырылсын. ****- акционерликжәмийетинен: - республика бюджетине****,3сом мәмлектлик ****; - Өзбекстан Республикасы Жоқарғы судының депозитине ****сом суд қәрежетиөндирилсин. Қарарға тийкар орынлаў хатлар берилсин. Қарар қабыл етилген күннен баслап нызамлы күшине киреди. Қарарға наразы тәреп қарар үстинен **** Республикасы судына ревизия тәртибинде шағым етиўге (протест келтириўге) ****. Басшылық етиўши: **** коллегия ағзалары: **** ****