Решение #2884033 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Берунийтумани судья **** Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ 2025 йил 13 октябрь Беруний туманлараро иқтисодий суди судьяси ****, шу куни Бухоро вилояти Шофрикон туман фермерлари кенгашининг даъвогар «OLIM NEW ALMAZ TRADE» деҳқон хўжалигининг манфаатини кўзлаб, унинг фойдасига жавобгар «AQCHAKUL AGRO» фермер хўжалигидан**** сўмасосий қарз ва**** сўмпеня ундириш тўғрисидаги даъво аризасини ва унга илова қилинган ҳужжатларини соддалаштирилган иш юритиш тартибида ўз суд биносида кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Бухоро вилояти Шофрикон туман фермерлари кенгашининг даъвогар «OLIM NEW ALMAZ TRADE» деҳқон хўжалиги (бунданбуёнматнда даъвогар деб юритилади) нинг манфаатини кўзлаб, унинг фойдасига жавобгар «AQCHAKUL AGRO» фермер хўжалиги (бунданбуёнматнда жавобгар деб юритилади) дан**** сўмасосий қарз ва**** сўмпеня ундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****4-моддаси иккинчи қисмига кўра, жавобгар даъво аризаси юзасидан ёзма фикрини даъво аризасини иш юритишга қабул қилиш ва иш қўзғатиш **** **** чиқарилган кундан эътиборан ўн беш кунлик муддатда судга ўзи асосланаётган ҳужжатлар ва далилларни илова қилган ҳолда **** этишга ****.Ёзма фикрга унинг кўчирма нусхаси даъвогарга юборилганлигини тасдиқловчи ҳужжат илова қилинади.Ушбу Кодекснинг ****4моддаси учинчи қисмига кўра, даъво аризаси юзасидан ёзма фикр жавобгар ёки унинг вакили томонидан имзоланади.Вакил томонидан имзоланган ёзма фикрга ишончнома илова қилинади. Бироқ, даъво аризасининг судга юборилиши **** тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар вакили томонидан даъво аризаси юзасидан ёзма фикр **** этилмади. Ушбу Кодекснинг ****4-моддаси тўртинчи қисмига кўра, даъво аризасининг судга юборилиши **** тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар томонидан даъво аризаси юзасидан ёзма фикр **** этилмаганлиги даъво аризасини соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқишга тўсқинлик қилмайди. Ушбу холатда суд **** этилган ҳужжатлар ишни мазмунан кўриб чиқиш имкониятини беришини инобатга олиб, ишни соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд ишдаги мавжуд ва **** этилган далилларни атрофлича ўрганиб чиқиб, уларни баҳолаб, қуйидаги асосларга кўра даъвогарнинг даъво талабларини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда – ФК деб юритилади)нинг 8, ****-моддаларига кўра **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафларнинг **** маҳсулот етказиб бериш шартномасидан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи – сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан сотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар **** шартномада назарда тутилган ҳисоб-китоблар тартиби ва шаклига амал қилган ҳолда тўлайди. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Ишдаги ҳужжатлардан кўринишича, тарафлар ўртасида **** йил 29 ентябрь куни 55-сонли шартнома тузилган бўлиб, ушбу шартноманинг 1-бандига асосан даъвогар жавобгарга уруғлик картошка маҳсулотини етказиб бериш, жавобгар эса уларни қабул қилиб олиш ва уларнинг **** белгиланган муддатда тўлаш **** олган. Ушбу шартномаларга асосан ҳамда тарафлар ўртасида тасдиқланган ****фактура, солиштирома далолатнома ва бошқа ҳужжатларга кўра, даъвогар томонидан жавобгарга жами**** сўмлик маҳсулотлар етказиб берилган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 августдаги ****-сонли қарори билан тасдиқланган “****-фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида»ги Низомнинг 2-бандига асосан ****-фактура – Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодексига мувофиқ уни **** этиш **** эга бўлган товарларни (хизматларни) сотувчи (етказиб берувчи) томонидан расмийлаштириладиган қатъий белгиланган намунадаги (форматдаги), товарлар **** жўнатилганлигини ёки хизматлар кўрсатилганлигини ва уларнинг қийматини тасдиқловчи ҳужжат ҳисобланади. Даъвогарнинг жавобгарга йўллаган талабномаси жавобгар томонидан ****, оқибатсиз қолдирилган. Ушбу ҳолат ишдаги шартномалар, ****-фактуралар, ишончнома, солиштирма далолатномаси ва бошқа ҳужжатлар билан тасдиқланади. Шу боис, суд даъвогарнинг**** сўмасосий қарз ундириш талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим деб топди. Шунингдек, даъвогар даъво аризасида жавобгардан**** сўмпеня ундиришни сўраган. Суд даъвогарнинг пеня ундириш талабини асосли ва тўғри ҳисоб-китоб қилинган деб ҳисоблайди. Чунки шартноманинг 3-бандида шартнома шартлари лозим **** **** томонларЎзбекистон Республикасининг “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Қонуни (бундан буён матнда – Қонун деб юритилади) га кўра жавобгар бўлиши назарда тутилган. Қонун 32-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ, етказиб берилган товарлар (ишлар, хизматлар) **** ўз **** тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлаши назарда тутилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг 4-бандида ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслигини судлар эътиборга олишлари лозимлиги **** тушунтириш берилган. Суд, жавобгар томонидан **** **** ****, пенянинг тўлиқ ундирилиши жавобгарнинг иқтисодий аҳволига таъсир кўрсатишини ҳамда даъвогарнинг манфаатларини эътиборга олиб,**** сўмпеняни30фоизга, яъни****,50сўмга қаноатлантиришни, пенянинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Бундан ташқари, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси ****-моддасининг биринчи, иккинчи ва олтинчи қисмларига мувофиқ суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ҳал қилув қарори ўз фойдасига чиқарилган тарафга иш бўйича қилинган барча суд **** ўрни, гарчи бошқа тараф давлат божини тўлашдан озод этилган бўлса ҳам ушбу бошқа тараф ҳисобидан қопланади. Агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозимбўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Ўзбекистон Республикаси “Давлат божи тўғрисида»ги Қонунига илова қилинган Давлат божи ставкалари миқдорларининг 2-банди “а» кичик бандида мулкий хусусиятга эга даъво аризалар учун даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи ва Ўзбекистон Республикаси Олий суди Раёсатининг **** йил 28 декабрдаги РС-****-сонли қарорида барча ишлар бўйича даъво аризаси ва аризалар учун базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 фоизи миқдорида почта **** тўланиши кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 2 июндаги «Иш ****, пенсиялар, стипендиялар ва **** миқдорини ошириш тўғрисида»ги ПФ-91-сонли Фармонига асосан **** йил 1 августдан бошлаб базавий ҳисоблаш миқдори **** сўм қилиб белгиланган. Даъвогар томонидан иш бўйича олдиндан **** сўм почта **** тўланган. Бундай ҳолатда суд, жавобгардан даъвогар фойдасига **** сўм почта **** ва республика бюджетига **** сўм давлат божи ундиришни лозим деб топади. Юкоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****4, ****5-моддаларига асосланиб, суд-, Қ А РОРҚ И Л Д И : Даъвогарнинг даъво талаблари қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар «AQCHAKUL AGRO»фермер хўжалигиҳисобидан даъвогар«OLIM NEW ALMAZ TRADE» деҳқон хўжалигифойдасига **** сўмасосий қарз,****,50сўм пеня ва **** сўм почта ****ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар«AQCHAKUL AGRO» фермер хўжалигиҳисобиданреспублика бюджетига ****сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур Ҳал қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан эътиборан ўн кун ичида шу суд орқали **** Республикаси судига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят берилиши ёхуд прокурор протест келтириши мумкин. Судья ****