Решение #2886684 Экономические

****-сонли иқтисодий иш 1 судья **** Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Беруний тумани 2025 йил 9 октябрь Беруний туманлараро иқтисодийсудисудьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар вакили **** (**** йил 16 сентябрдаги 60-сонли ишончнома) нинг иштирокида, Ўзбекистон Савдо-саноат Палатаси **** Республикаси бошқармасининг даъвогар “DURABLE ON RETE” масъулияти чекланган жамиятининг манфаатини кўзлаб, унинг фойдасига жавобгар “TUPROQQAL`A CHO`LQUVARI” фермер хўжалигидан****,72сўм асосий қарз ва****,40сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризасига асосан қўзғатилган иқтисодий ишни судининг ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Ўзбекистон Савдо-саноат Палатаси **** Республикаси бошқармаси (бундан буён матнда Палата деб юритилади) даъвогар “DURABLE ON RETE” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) нинг манфаатини кўзлаб, унинг фойдасига жавобгар “TUPROQQAL`A CHO`LQUVARI” фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) дан****,72сўм асосий қарз ва****,40сўм пеня ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъво талабларини қўллабқувватлаб, даъво аризасини қаноатлантиришни сўради. Палата ва жавобгар суд **** қатнашмади ва ўзининг ёзма фикрини судга **** қилмади. Суд иш ҳужжатларида уларнинг суд муҳокамасининг **** ва жойи **** тегишли тартибда хабардор қилинганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд эканлигини ҳисобга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда – ИПК)нинг **** ва ****-моддаларига мувофиқ ишни уларнинг вакилларининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб ҳамда ишдаги тўпланган ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидагиларга асосан даъво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда – ФК деб юритилади)нинг 8, ****-моддаларига кўра **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафларнинг **** олди-сотди шартномасидан келиб чиққан. 2 Иш ҳужжатларидан аниқланишича, даъвогар “Сотувчи” ва жавобгар “Сотиб олувчи” ўртасида**** й л 4 январда №****-сонл шартнома(бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Шартноманинг 1.1-бандига кўра, мазкур шартнома билан сотувчи сотиб олувчига белгиланган тартибда шартноманинг 1.2-бандида кўрсатилган менерал ўғитни сотиш, сотиб олувчи эса уруғликни қабул қилиб олиш ва унинг қийматини тўлаш **** олган. ФКнинг ****-моддаси 1-қисмига кўра, сотиб олувчи товар **** ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ белгиланадиган баҳода тўлаши, шунингдек қонунчилик, олди-сотди шартномаси ёки одатда қўйиладиган талабларга мувофиқ тўловни амалга ошириш учун зарур бўлган ҳаракатларни ўз ҳисобидан **** лозим. Даъвогар “Сотувчи” томонидан жавобгар “Сотиб олувчи” га маҳсулот етказиб берилган. Жавобгар етказиб берилган маҳсулот учун тўловни тўлиқ амалга оширмаганлиги сабабли жавобгарнинг даъвогар олдида****,72сўм қарздорлиги вужудга келган. Даъвогар томонидан жавобгарга қарздорликни бартараф этишни сўраб юборилган талабнома жавобгар томонидан эътиборсиз қолдирган. Шу сабабли ССП даъвогар манфаатида жавобгарга нисбатан судга даъво аризаси билан мурожаат қилган. ФК ****-моддаси талабларига асосан, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатларига мувофиқ лозим **** **** керак. Даъвогарнинг жавобгардан****,72сўм қарздор эканлиги ишдаги мавжуд ҳужжатлар билан ўз исботини топди. Бу ҳолатда даъвогарнинг асосий қарздорликни ундириш тўғрисидаги талаби асосли бўлиб, у тўлиқ қаноатлантирилиши лозим. Тарафлар ўрталарида тузилган шартноманинг 3.2-бандига асосан жавобгар шартнома имзолангандан кейин 5 кун муддатда тўловни амалга ошириши лозим бўлган. Даъвогар даъво аризасида жавобгардан****,40сўм пеня ундиришни сўраган. ФКнинг ****-моддасига асосан, қарздор айби бўлган **** **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Суд даъвогарнинг пеня ундириш талабини ҳам асосли ва тўғри ҳисобкитоб ва қилинган деб ҳисоблайди. Чунки, томонлар ўртасида тузилган шартноманинг 5.2-бандида товар қийматини тўлашни кечиктирган ҳар бир кун учун сотиб олувчи сотувчига унинг 0,5 фоизи миқдорида пеня тўлайди, бироқ пенянинг умумий суммаси етказиб берилган товар қийматининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаслиги назарда тутилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари 3 ****”ги ****-сонли қарорининг 4-бандида ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини судлар эътиборга олишлари лозимлиги **** тушунтириш берилган. Суд, жавобгар томонидан **** **** ****, пенянинг тўлиқ ундирилиши жавобгарнинг иқтисодий аҳволига салбий таъсир кўрсатиши мумкинлигини ҳамда даъвогарнинг манфаатларини эътиборга олиб,****,40сўм пенянинг 30 фоизини, яъни****,02сўмга қаноатлантиришни, қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Бундан ташқари, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси ****-моддасининг биринчи, иккинчи ва олтинчи қисмларига мувофиқ суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ҳал қилув қарори ўз фойдасига чиқарилган тарафга иш бўйича қилинган барча суд **** ўрни, гарчи бошқа тараф давлат божини тўлашдан озод этилган бўлса ҳам ушбу бошқа тараф ҳисобидан қопланади. Агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Ўзбекистон Республикаси “Давлат божи тўғрисида”ги Қонунига илова қилинган Давлат божи ставкалари миқдорларининг 2-банди “а” кичик бандида мулкий хусусиятга эга даъво аризалар учун даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Раёсатининг **** йил 25 октябрдаги РС-****-сонли қарорига ўзғартириш киритиш тўғрисидаги Ўзбекистон Республикаси Олий суди Раёсатининг **** йил 28 декабрдаги РС-****-сонли қарорида барча ишлар бўйича даъво аризаси ва аризалар учун базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 фоизи миқдорида почта **** тўланиши кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 2 июндаги “Иш ****, пенсиялар, стипендиялар ва **** миқдорини ошириш тўғрисида”ги ПФ-91-сонли Фармонига асосан **** йил 1 августдан бошлаб базавий ҳисоблаш миқдори **** сўм қилиб белгиланган. Даъвогар томонидан иш бўйича олдиндан **** сўм почта **** тўланган. Бундай ҳолатда суд, жавобгардан даъвогар фойдасига **** сўм почта **** ва республика бюджетига****,20сўм давлат божи ундиришни лозим деб топади. 4 Юқоридагиларга асосан ва Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларини қўллаб, суд Қ А РОРҚ И Л Д И : Даъвогарнинг даъво талаблари қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар “TUPROQQAL`A CHO`LQUVARI” фермер хўжалиги ҳисобидан даъвогар “DURABLE ON RETE” масъулияти чекланган жамияти фойдасига****,72сўм асосий қарз,****,02сўм пеня ва **** сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар “TUPROQQAL`A CHO`LQUVARI” фермер хўжалиги ҳисобидан республика бюджетига****,20сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Мазкур Ҳал қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд орқали **** Республикаси судига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят берилиши ёхуд прокурор протест келтириши мумкин. Судья ****