Решение #2886685 Экономические

****-сонли иш судья **** Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Беруний тумани **** йил 6 октябрь Беруний туманлараро иқтисодий суди судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар вакили ҳуқуқшунос **** (**** йил 6 январдаги 17-сонли ишончнома), учичнчи шахс вакили **** (**** йил 15 майдаги 45-сонли ишончнома) ларнинг иштирокида, Ўзбекистон Савдосаноат палатаси Андижон вилояти бошқармаси даъвогар «1- GRO BEREKE» масъулияти чекланган жамиятининг манфаатини кўзлаб, унинг фойдасига жавобгар « YBEK BDULL YEVI H» масъулияти чекланган жамиятидан **** сўм ундиришни сўраган даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни суднинг ўз биносида очиқ суд **** видеоконференцалоқа режимида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Андижон вилояти бошқармаси (бундан буён матнда – палата деб юритилади) даъвогар «1- GRO BEREKE» масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади)нинг манфаатини кўзлаб, унинг фойдасига жавобгар « YBEK BDULL YEVI H» масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади) дан **** сўм ундиришни сўраган. Суднинг **** йил 10 сентябрдаги **** билан “BERUNIY LUSTER” масъулияти чекланган жамияти ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. Суднинг **** йил 6 октябрдаги **** билан жавобгар “Nurd ul t Nursult n Qul m t vl r” масъулияти чекланган жамияти унинг ҳуқуқий вориси “ YBEK BDULL YEVI H” масъулияти чекланган жамияти билан алмаштирилган. Палата даъво аризасида ишни ўзининг вакиллари иштирокисиз кўришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили жавобгар шартнома жўнатилганлигини, шартнома имзоланмаганлиги билан юборилган ҳисоб фактура жавобгар томонидан тасдиқланганлигини, пахта уруғи жавобгарга “BERUNIY LUSTER” масъулияти чекланган жамияти томонидан тарқатиб берилганлигини, бундан ташқари даъвонинг талаби Беруний тумани Қишлоқ хўжалиги бўлими томонидан берилган маълумотнома билан тасдиқланишини билдириб, даъво аризасини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган учинчи шахс вакили пахта уруғи жамият томонидан тарқатилганлиги билан ҳеч қандай ҳужжат расмийлаштирилмаганлигини, жамиятнинг ўзи ҳам даъвогарнинг пахта уруғидан олганлигини, жавобгарга бошқа уруғ тарқатилмаганлигини билдириб, қонуний қарор қабул қилишни сўради. Жавобгар суд **** ўз вакиллари иштирокини таъминламади. Бироқ жавобгар судга ёзма фикрини йўллаб, даъвогардан чигит олмаганлигини билдирган. Суд, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларини ўрганиб, қуйидаги асосларга кўра, даъвогарнинг даъво талабларини қаноатлантиришни рад этишни,ишни кўриш билан боғлиқ суд **** даъвогар зиммасига юклашни лозим топади: Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 8 ҳамда ****-моддаларига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи – сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан сотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар **** шартномада назарда тутилган ҳисоб-китоблар тартиби ва шаклига амал қилган ҳолда тўлайди. Иш ҳужжатларидан кўринишича,даъвогар томонидан жавобгарга **** йил 1 апрель кунги № ****-сонли маҳсулот етказиб бериш бўйича шартнома (бундан буён матнда Шартнома деб юритилади)ни did .uz орқали юборилган.Бироқ жавобгар томонидан мазкур шартнома имзоланмаган. Мазкур шартномага кўра, даъвогар томонидан жавобгарга пахта уруғлик чигити етказиб берилиши жавобгар эса маҳсулот **** тўлаши лозим бўлган. Даъвогар жавобгар томонидан шартномавий **** лозим **** **** деб ҳисоблаб жавобгар ҳисобидан **** сўм қарздорликни ундириш учун судга мурожаат этган. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Ўз талабларига асос сифатида даъвогар томонидан судга ҳисоб-фактура ҳамда Беруний тумани қишлоқ хўжалиги бўлими томонидан тасдиқланган маълумотнома **** этилган. Аммо, жавобгар ёзма фикрида даъвогардан уруғлик чигит олмаганлигини билдирган. Ўзбекистон Республикасининг “Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида” Қонуни 14-моддаси биринчи, учинчи ва тўртинчи қисмларига асосан, операциялар амалга оширилганлигини қайд этувчи бошланғич ҳисоб ҳужжатлари ва уларни ўтказишга доир фармойишлар хўжалик операцияларининг бухгалтерия ҳисоби учун асос бўлади.Хўжалик юритувчи субъектлар томонидан савдо ва сервис соҳасида олинадиган товарлар (ишлар, хизматлар) **** **** корпоратив пластик карталаридан фойдаланган ҳолда тўланганида тўлов терминалларининг чеклари ҳам бошланғич ҳисоб ҳужжатлари деб тан олинади. Ҳисобот даврига тегишли бўлган хўжалик операциялари, агар улар амалга оширилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар олинмаган бўлса, тегишли бошланғич ҳужжат расмийлаштирилиб, бухгалтерия ҳисобида акс эттирилади. Бошланғич ҳисоб ҳужжатларининг **** реквизитлари қуйидагилардир: бухгалтерия ҳисоби субъектининг номи; ҳужжатнинг номи ва ****, утузилгансанава жой; хўжалик операциясининг номи,мазмуни ва ўлчов бирликлари кўрсатилган миқдор ўлчови(натурава пулда ифодаланган ҳолда); хўжалик операциясини **** шахсларнинг(шахснинг) идентификацияқилиш учун зарур бўлган фамилияси ҳамда исми ва отаси исминингбошҳарфлари ёхуд бошқа реквизитлари кўрсатилган ҳолда лавозимлари номи ва имзолари. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан****йил 30июлда****-сон биланрўйхатдан ўтказилган “Бухгалтерия ҳисобида ҳужжатлар ва ҳужжатлар айланиши тўғрисида” ги Низомнинг 2-бандига асосан, ташкилотлар томонидан амалга ошириладиган барча хўжалик операциялари тасдиқловчи ҳужжатлар билан расмийлаштирилиши лозим.Ушбу ҳужжатлар бошланғич ҳисоб ҳужжатлари бўлиб хизмат қилади ва улар асосида бухгалтерия ҳисоби юритилади. Мазкур ҳолатда, даъвогар томонидан жавобгарга маҳсулот етказиб берилганлигини тасдиқловчи бошқа ёзма далиллар, яъни хўжалик операциялари амалга оширилганлигини тасдиқловчи бошланғич ҳисоб ҳужжатлари **** қилинмади. ****-фактура хўжалик операциялари амалга оширилганлигини тасдиқловчи бошланғич ҳисоб ҳужжати ҳисобланмайди. Ўзбекистон ****ҳкамасининг 14 август **** йилдаги ****-сон қарори билан тасдиқланган “****-фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида” ги Низом 2-бандининг учичнчи хатбошисига асосан, ****-фактура қўшилган қиймат солиғи бўйича солиқ солиш айланмаси ва реализацияни ҳисобга олиш учун юритиладиган ҳужжат ҳисобланади. Даъвогар томонидан судга **** қилинган маҳсулот топширилганлиги **** Беруний тумани қишлоқ хўжалиги бўлими томонидан тасдиқланган маълумотномани **** далил деб баҳолаб бўлмайди. Сабаби, ушбу маълумотномада пахта уруғининг тарқатилганлиги кўрсатилганлиги билан, маҳсулотнинг даъвогарга тегишли эканлиги қайд этилмаган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) нинг 68-моддаси биринчи ва бешинчи қисмларига асосан, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Агар тараф суд томонидан талаб этилаётган далилни ўзида ушлаб турган ва суд сўрови билан белгиланган муддатда уни **** этмаётган бўлса, ундаги маълумотлар шу тараф манфаатларига қарши қаратилган деб тахмин қилинади ва у томонидан тан олинган деб ҳисобланади. ИПКнинг 72-моддасига асосан, қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. Мазкур ҳолатда, даъво талаблари даъвогар томонидан судга **** қилинган ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топмаганлиги сабабли суд даъво аризасини қаноатлантиришни рад этишни, ишни кўриш билан боғлиқ суд **** даъвогар зиммасига юклашни лозим топади. ИПКнинг ****-моддасига асосан ишни судда кўриш билан боғлиқ суд **** тарафлар ўртасида, уларнинг қаноатлантирилган даъво талабларига мутаносиб равишда юкланади. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, 72, ****, ****, ****, ****, ****-моддаларига асосан, суд қарор қилади: Даъво аризасини қаноатлантириш рад этилсин. Почта **** даъвогар зиммасида қолдирилсин. Даъвогар «1- GRO BEREKE» масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан Республика бюджетига **** сўм давлат божи ундирилсин. Даъвогар «1- GRO BEREKE» масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб **** ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ ****.**** сўм суд **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан қонунда белгиланган муддат ва тартибда шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи, судья Ж.Ж.Аманиязов