Решение #2888719 Экономические

4-****-****/****-сонли иш Ишни биринчи инстанция судида кўрган судья –**** Апелляция инстанциясида маърузачи судья – **** **** РЕСПУБЛИКАСИ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** ****5йил8 октябрь **** Республикаси судининг иқтисодий ишлари бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари****ва****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****ңкотиблигида,даъвогар вакили **** (****5йил 15 сентябрькунги 595-сонли ишончнома), жавобгар вакили-адвокат **** (**** жыл 10 март күнги4-сонли ордер асосида)нинг иштирокида, даъвогар “****” **** жавобгар “****” фермер хўжалигидан **** сўм асосий қарз ва **** сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризасиюзасидан қабул қилинганБерунийтуманлараро иқтисодий судининг ****5йил8 августкунги ҳал қилув қароригажавобгар “****” фермер хўжалигинингнорози бўлиб берган апелляция шикояти бўйича ишни **** Республикаси суди биносида видеоконференцалоқа режимида очиқ суд **** кўриб чиқиб,қўйидагиларни АНИҚЛАДИ: “****”масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“ ****” фермер хўжалигидан(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) **** сўм асосий қарз ва **** сўм пеня ундиришни сўраган. Берунийтуманлараро иқтисодий судининг**** йил8 август кунгиҳал қилув қарори биландаъвоаризасиқисманқаноатлантирилган,жавобгардандаъвогарданфойда сига**** сўм асосий қарз, **** сўм пеня ваолдиндан тўланган**** сўм почта **** ундирилган, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад қилинган, жавобгарданреспублика бюджетига **** сўм давлат божи,Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозитига ишни кўриш билан боғлиқ **** сўмсуд **** ундириш белгиланган. Жавобгарбиринчи инстанция судининг ҳал қилув қароридан норози бўлиб апелляция шикоятини берганва шикоятидатарафлар ўртасида тузилган шартнома жавобгар фермер хўжалиги раҳбари бўлмаган ****ҳманов томонидан имзоланганлигини, даъвогар томонидан **** маҳсулот етказиб берилганли, объект ишга тушрилмаганлигинибилдириб,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб,ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъвони рад қилиш ****янги қарор қабул қилишни сўраган. Суд **** иштирок этганжавобгар вакили-адвокатапелляция шикоятини қўллаб-қувватлаб, апелляция шикоятини қаноатлантиришни сўради. 2 Суд **** иштирок этгандаъвогарвакили ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни, апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни сўради. Судлов ҳайъати тарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, апелляция шикоятида келтирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидагиларга асосан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буён матнда ФК деб юритилади) 8 ва ****-моддаларига асосан, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафларнинг **** пудрат шартномасидан келиб чиққан. Ишдаги ҳужжатлардан аниқланишича, даъвогар (пудратчи), жавобгар (буюртмачи) ўртасида **** йил 05 ноябрь куни 97-сонли пудрат шартномаси тузилган. Шартномагамувофиқ пудратчи буюртмачининг талабига кўра лойиҳада кўзда тутилган шартларда томчилатиб (ёмғирлатиб) суғориш ускуналарини ўрнатиб беришни,буюртмачи эсашартноманинг 2.2-бандида кўрсатилган товар қийматининг**** фоиз миқдоридагиқисмини етказиб берувчининг ҳисоб **** ушбу шартнома имзоланган **** бошлаб 7 (етти) календар куни мобайнидаўтказиб бериш **** олган. Шартноманинг 2.4-бандига мувофиқ етказилган товарни **** қилиш хизматлари қиймати, ҚҚСни ҳисобга олган ҳолда бир гектар ер учун 1 **** сўм, **** ишлари қиймати 10 гектар учунҚҚСни ҳисобга олгандажами **** сўмни ташкил этиши ва Буртмачи ҳисобидан тўлаб берилиши белгиланган. Тарафлар ўртасида **** йил 28 ноябрдаёмғирлатиб суғориш ускуналари ва материллари етказилганлиги учун **** сўм, усукналарнинг **** хизмати учун **** сўмни ташкил қилганлиги ********-сонли ҳисобфактураси даъвогар томонидан жавобгаргаюборилган ҳамда жавобгар томониданэлектрон тартибдаимзоланиб тасдиқланган. Бундан ташқари, тарафлар ўртасида **** йил 28 ноябрь куни ****-сонли ишларни топшириш-қабул қилишдалолатномаситузилиб,далолатноматарафлар томонидан электрон имзолар билан тасдиқланган. Ушбу ҳолатда жавобгартомонидан шартнома **** **** ватўловлар амалга оширилмаган. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, пудрат шартномаси бўйича бир тараф (пудратчи) иккинчи тараф (буюртмачи)нинг топшириғига биноан маълум бир ишни **** ва унинг натижасини буюртмачигабелгиланган муддатда топшириш **** олади, буюртмачи эса иш натижасини қабул қилиб олиш ва бунинг учун **** тўлаш **** олади. 3 ФКнинг ****-моддасига кўра ишлар натийжасининг пудратчи томонидан топширилиши ва буюртмачи томонидан қабул қилиб олиниши иккала тараф имзоланган далолатнома билан расмийлаштирилади. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига биноан, агар пудрат шартномасида **** ишга ёки унинг айрим босқичларига олдиндан **** тўлаш назарда тутилган бўлмаса, буюртмачи пудратчига шартлашилган **** иш тегишли тарзда ва келишилган муддатда ёхуд буюртмачининг розилиги билан муддатидан олдин ****, унинг натижалари узил-кесил топширилганидан кейин тўлаши шарт. Ўзбекистон Республикаси Олий Хўжалик суди Пленумининг **** йил 23 декабрдаги ****-сонли “Иқтисодий судлар томонидан қурилиш пудрати шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун хужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги Қарорининг 9-бандида ФКнинг **** ва ****-моддаларига кўра буюртмачи **** ишни (унинг натижасини) пудрат шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда пудратчи иштирокида кўриб чиқиши ва қабул қилиши шарт бўлиб, бу **** иккала тараф томонидан имзоланадиган далолатнома расмийлаштирилиши назарда тутилган. Жавобгарнинг даъвогардан **** сўм қарздорлиги иш хужжатлари, шартнома, ****-фактура, ишларни қабул қилиш – топшириш далолатномаси ҳам даъвогар вакилининг кўрсатмалари билан ўз тасдиғини топган. Шу сабабли, судлов ҳайъати биринчи инстанция суди даъвонинг асосий қарз ундириш қисмини тўлиқ қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган деб ҳисоблайди. Шунингдек, даъвогардаъво талабидажавобгардан **** сӯм пеня ундиришни сўраган. Шартноманинг 9.2-бандида шартномада кўрсатилган муддатлардатўловни кечиктирилганлиги учун буюртмачи етказиб берувчига кечиктирилган ҳар бир кун учун **** **** қисмининг0,4 фоизи миқдорида пеня тўлаши, бунда пенянинг умумий суммаси **** **** қийматининг5 фоиздан ошмаслиги лозимлиги белгиланган. ФКнинг ****-моддасига биноан **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасига мувофиқ, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқагар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак. 4 Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Шунингдек,Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг 4-бандида ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга судлар шуни эътиборга олишлари лозимки, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги **** тушунтириш берилган. Шу сабабли, судлов ҳайъати биринчи инстанция суди томониданФКнинг ****-моддасига асосдаъвонингпеня ундириш қисминитўлиққаноатлантиришжавобгарнинг мулкий аҳволигасалбийтаъсирқилиши мумкинлигиниинобатга олиб,мазкур талабниқисман **** сўмга қаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилиш**** тўғри хулосага келган деб ҳисоблайди. Шунингбилан бирга, биринчи инстанция судижавобгарнинг даъвогар вакиллари иштирокида ускуналарни кўздан кечиришни сўраган илтимосномасини қаноатлантиришни рад қилиш**** тўғри хулосага келган деб ҳисоблайди. Чунки, иш ҳужжатларига қараганда жавобгар томонидан ишлар натижаси далолатнома асосида қабул қилиниб олинган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддаси биринчи қисми биринчи бандига кўра, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Мазкур Кодекснинг****-моддаси биринчи қисмига мувофиқ суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Баён этилганларга асосан, судлов ҳайъати биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни,жавобгарнингапелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни,жавобгартомониданишнинг апелляция инстанциясида кўрилиши учун олдиндан тўланган**** сўмдавлат божи, **** сўм почта **** ваишнингвидеоконференцалоқа режимидакўрилишиучун ****сўм суд ****унинг зиммасида қолдиришнилозим топади. Юқоридагиларга асосан, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,278,****-моддаларини қўллаб, апелляция инстанцияси суди ҚАРОРҚИЛАДИ: 5 Берунийтуманлараро иқтисодий судининг ****5йил8 августкунги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Апелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар “****” фермер хўжалигитомониданолдиндан тўланган **** сўм давлат божи, **** сўм почта **** ваишнинг видеоконференцалоқа режимида кўрилишиучун ****сўм суд ****унинг зиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарорга норози тараф қарор устидан **** Республикаси судига тафтиш тартибида шикоят қилишга (прокурор протест келтиришга) ****. Раислик қилувчи: **** Ҳайъат аъзолари: **** ****