Решение #2892980 Экономические

4-1204-2501/4771-сонли иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ 2025 йил 03 октябрь Оқолтин тумани Оқолтин туманлараро иқтисодий судининг судьяси А.Олламов раислигида, судья ёрдамчиси Қ.Хусановнинг котиблигида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар “Агробанк” акциядорлик тижорат банки манфаатида киритган, жавобгар "Z MIN M YIN-SH M LI" фермер хўжалигидан 167.384.134 сўм муддати ўтган кредит асосий қарзи ва 8.071.126 сўм муддати ўтган фоиз қарзини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси ва илова қилинган ҳужжатларни даъвогар ишончли вакили Н.Жавбасаров (ишончнома асосида) иштирокида, Оқолтин туманлараро иқтисодий судининг биносида очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудий бошқармаси (кейинги ўринларда “палата” деб аталади) “Агробанк” акциядорлик тижорат банки (кейинги ўринларда “даъвогар” деб аталади) манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, "Z MIN M YIN-SH M LI" фермер хўжалиги (кейинги ўринларда “жавобгар” деб аталади)дан 167.384.134 сўм муддати ўтган кредит асосий қарзи ва муддати ўтган фоиз 8.071.126 сўм кредит фоиз қарзини ундиришни сўраган. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар банк вакили даъво талабларини қувватлаб, жавобгар томонидан кредит қарздорликлари тўланмаганлигини, қарздорлик ошиб бораётганлигини маълум қилиб, даъво талабларини тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Палата судга ёзма равишда мурожаат қилиб, унда ишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Жавобгар иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган бўлишига қарамай, суд мажлисига келмади, шунингдек вакил(лар)и иштирокини таъминламади. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) 170-моддаси учинчи қисмига асосан иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд мажлисига келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу сабабли, суд ишни палата ва жавобгар вакил (лар)и иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Суд, ишда даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, даъво аризасида баён этилган важларни иш ҳужжатлари ҳамда тақдим этилган банк маълумотномаси билан биргаликда муҳокама қилиб, қуйидагиларга асосан даъво талабларини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) 8-моддаси биринчи қисмига кўра, фуқаролик ҳуқуқ ва бурчлари қонунчиликда назарда тутилган асослардан, шунингдек фуқаролар ҳамда юридик шахсларнинг, гарчи қонунчиликда назарда тутилган бўлмаса-да, лекин фуқаролик қонунчилигининг умумий негизлари ва мазмунига кўра фуқаролик ҳуқуқ ҳамда бурчларни келтириб чиқарадиган ҳаракатларидан вужудга келади. ФКнинг 234-моддаси иккинчи қисмига мувофиқ мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг 744-моддасига кўра, кредит шартномаси бўйича бир тараф - банк ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарздорга) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарздор эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш мажбуриятини олади. Иш ҳужжатларига кўра, 2024 йилнинг 08 февраль 22737/24-сонли даъвогар ва жавобгар ўртасида даъво аризада қайд қилинган кредит шартномаси тузилган. Шартномага кўра, даъвогар “банк” жавобгар “қарз олувчи”га тадбиркорлик фаолияти учун қарз (кредит) бериш, жавобгар эса кредит ва унинг фоизларини шартномада белгиланган тартибда ва муддатда қайтариш мажбуриятини олган. Шартномада йиллик 10 фоиз устама тўлаш шарти билан кредит маблағи ажратиш тўғрисида келишилган. Даъвогар шартнома шартларини бажариб, жавобгарга кредит шартномасида белгиланган миқдорда пул маблағлари (кредит)ни ажратиб берган. Бироқ, жавобгар ўз зиммасига олган мажбуриятларни лозим даражада бажармасдан, ажратилган кредит ва унга ҳисобланган фоизларни кредит шартномасида белгиланган муддатларда тўламаган. Даъвогарнинг жавобгар томонидан ўз мажбуриятни бажариш ҳақида талабномалари жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Даъвогар томонидан тақдим этилган ёзма маълумотномага кўра, жавобгарнинг банк олдида 167.384.134 сўм муддати ўтган кредит асосий қарзи ва 8.071.126 сўм муддати ўтган кредит фоиз қарзи мавжудлиги қайд этилган. Ушбу ҳолат ишдаги мавжуд шартнома, банк маълумотномаси ва бошқа ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топади. ФК 236-моддасига асосан мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. ФК 735-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, қарздор олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Олий суди ва Олий хўжалик суди Пленумининг 2006 йил 22 декабрдаги 13/150-сонли “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги қарорида тушунтириш берилган. Ушбу ҳолатда суд, даъвогарнинг жавобгардан 167.384.134 сўм муддати ўтган кредит асосий қарзи ва 8.071.126 сўм муддати ўтган кредит фоиз қарзини ундириш тўғрисидаги даъво талабини асосли деб ҳисоблаб, даъво талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Шу билан бирга суд, давлат божи ва почта харажати масаласини муҳокама қилиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси 118-моддаси ҳамда 2020 йил 06 январдаги 600-сонли “Давлат божи тўғрисидаги” Ўзбекистон Республикаси Қонунига илова қилинган давлат божи ставкалари миқдорининг 2банди талабига мувофиқ, 3.509.105,20 сўм давлат божини жавобгар зиммасига юклашни ва олдиндан тўланган 41.200 сўм почта харажатини жавобгардан даъвогар фойдасига ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 112, 113, 114, 118, 128, 170, 176-180-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвогар “Агробанк” акциядорлик тижорат банки манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудий бошқармасининг даъво аризаси тўлиқ қаноатлантирилсин. Жавобгар "Z MIN M YIN-SH M LI" фермер хўжалиги ҳисобидан даъвогар “Агробанк” акциядорлик тижорат банки фойдасига 167.384.134 сўм миқдорида муддати ўтган кредит асосий қарзи, 8.071.126 сўм миқдорида муддати ўтган фоиз қарзи ва олдиндан тўланган 41.200 сўм миқдорида почта харажати ундирилсин. Жавобгар "Z MIN M YIN-SH M LI" фермер хўжалигидан Республика бюджетига 3.509.105,20 сўм миқдорида давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро варақаси берилсин. Ҳал қилув қароридан норози тараф белгиланган муддатда шу суд орқали Сирдарё вилояти судига апелляция ёки кассация тартибида шикоят қилиши мумкин. Раислик қилувчи А.Олламов