Решение #2895744 Экономические

4-1201-2502/9797-сонли иқтисодий иш ГУЛИСТОН ТУМАНЛАРАРО ИҚТИСОДИЙ СУДИНИНГ ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Гулистон шаҳри 2025 йил 03 сентябрь Гулистон туманлараро иқтисодий судининг судьяси З.Раджабовнинг раислигида, Р.Садуллоев котиблигида, аризачи вакили А.Исаков(18.06.2025 йилдаги ишончнома асосида) ва муваққат бошқарувчи А.Исаковв иштирокида, аризачи “А.Исаков” хусусий корхонаси (СТИР 202451754) нинг қарздор “А.Исаков” МЧЖ (СТИР А.Исаков)ни тўловга қобилиятсиз деб топиш тўғрисидаги аризаси юзасидан қўзғатилган иқтисодий ишни ўз биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Аризачи “А.Исаков” хусусий корхонаси (аризачи ва/ёки кредитор) судга ариза билан мурожаат қилиб, аризасида қарздор “А.Исаков” МЧЖни (қарздор, жавобгар ва/ёки жамият) ни тўловга қобилиятсиз деб топишни сўраган. Суднинг 2025 йил 10 июлдаги ажрими билан қарздорнинг муваққат бошқарувчиси этиб, суд бошқарувчиси А.Исаковтайинланган. Қарздор иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган бўлса-да, уларнинг вакиллари суд мажлисига келмади. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси (ИПК) 128-моддасининг биринчи қисмига асосан агар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган ажримнинг кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд мажлиси бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПК 170-моддасининг учинчи қисмига асосан иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд мажлисига келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу сабабли суд ишни қарздор вакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Суд мажлисида иштирок этган муваққат бошқарувчи кузатув тартибтаомили ҳисоботини ўқиб эшиттириб, суддан қарздорни тўловга қобилиятсиз деб топиш тўғрисида қарор қабул қилишни ва тугатишга доир иш юритиш тартиб-таомилига ўтишни, иш юритувида иш ҳажми кўплиги сабабли тугатиш бошқарувчиси лавозимига бошқа суд бошқарувчисини тайинлашни сўради. Суд мажлисида иштирок этган аризачи ариза талабини қувватлаб, аризани қаноатлантиришни, қарздорни тўловга қобилиятсиз деб топишни сўради. Олдинги суд мажлисида ишончнома асосида иштирок этган жамият вакили А.Исаков ҳақиқатда қарздорлик мавжудлигини тан олиб, низоли ишни келишув битими тузиб ҳал этиш учун муддат беришни сўраган. Суд, ишда иштирок этувчи шахслар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ва суд муҳокамаси жараёнида тақдим қилинган ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра аризачининг аризасини қаноатлантириб, банкрот деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлашни, ишни кўриш билан боғлиқ суд харажатларини қарздор ҳисобидан ундиришни лозим топади. ИПКнинг 210-моддасига мувофиқ юридик шахсларнинг ва фуқароларнинг тўловга қобилиятсизлиги тўғрисидаги ишлар ушбу Кодексда назарда тутилган қоидалар бўйича, қонунчиликда белгиланган хусусиятларни эътиборга олган ҳолда суд томонидан кўриб чиқилади. Ўзбекистон Республикасининг “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Қонуни (Қонун) 5-моддасининг биринчи қисмига асосан тўловга қобилиятсизлик аломатлари қуйидагилардан иборат: вақтинча тўловга қобилиятсизлик — агар тегишли мажбуриятлар юзага келган санадан эътиборан уч ой ичида қарздор томонидан бажарилмаган бўлса, шаҳарни ташкил этувчи корхона ҳамда унга тенглаштирилган корхоналар томонидан эса олти ой ичида бажарилмаса, судга мурожаат этиш санасида қарздорнинг пул мажбуриятлари бўйича кредиторлар талабларини қаноатлантиришга ва (ёки) солиқлар ҳамда йиғимлар бўйича ўз мажбуриятларини бажаришга қодир эмаслиги; доимий тўловга қобилиятсизлик — агар судга ариза бериш санасидаги ва ариза берилган йилнинг бошидаги ҳисобот даврида, агарда ариза йилнинг биринчи чорагида берилган бўлса, ўтган йилнинг бошидаги ҳисобот даврида қарздорнинг мажбуриятлари унинг активлари қийматидан ошиб кетган бўлса. Қонун 37-моддасининг тўртинчи қисмига биноан қарздорга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатиш ҳамда уни тўловга қобилиятсиз деб топиш, шунингдек тугатишга доир иш юритишни бошлаш ҳақидаги ариза билан судга мурожаат этиш учун қарздорнинг доимий тўловга қобилиятсизлиги асос бўлади, бешинчи қисмига кўра эса кредиторнинг қарздорга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатиш ҳамда уни тўловга қобилиятсиз деб топиш, шунингдек тугатишга доир иш юритишни бошлаш ҳақида ариза билан судга мурожаат этиши учун кредитор талабларининг асослилигини тасдиқловчи далиллар, шу жумладан суднинг қонуний кучга кирган қарори, мазкур талаблар қарздор томонидан тан олинганлигини тасдиқловчи далиллар, нотариуснинг ижро хати асос бўлади. Қонун 52-моддасининг биринчи қисмига кўра, тўловга қобилиятсизликка оид тиклаш тартиб-таомилларидан бирини жорий этиш, келишув битимини тасдиқлаш ёки тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш юритишни тугатиш учун асослар мавжуд бўлмаганда суднинг қарздор юридик шахсни тўловга қобилиятсиз деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш тўғрисидаги қарори ушбу Қонун 5-моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган тўловга қобилиятсизлик аломатлари аниқланган ҳолларда қабул қилинади. Иш ҳужжатларига кўра, қарздор 2023 йил 09 августда 35-сонли рақам билан давлат рўйхатидан ўтказилган. Солиқ органи томонидан солиқ тўловчининг идентификация рақами (СТИР) А.Исаков рақами берилган. Муваққат бошқарувчининг судга тақдим этган ҳисоботидан кўринишича, қарздорнинг иккинчи навбатдаги кредиторлардан жами 5 722 849 810,34 сўм, шундан, аризачидан суднинг қарорига асосан жами 1 705 337 500 сўм, Сирдарё вилоят солиқ бошқармасидан бюджет олдидаги солиқ ва мажбурий тўловлардан 4 017 512 310,34 сўм қарздорликлари мавжуд. Умумий йиғилишда ушбу кредиторлар рўйхатга олиш реестрига киритилган. Кредиторларнинг 2025 йил 22 августдаги умумий йиғилишида қарздорни банкрот деб топиб, тугатишга доир иш юритишни бошлаш тўғрисида қарор қабул қилинган. Тошкент туманлараро иқтисодий судининг 4-1001-2401/122552-сонли иш бўйича 2024 йил 23 декабрдаги ҳал қилув қарори билан қарздордан аризачи фойдасига 1 595 300 000 сўм асосий қарз ва 110 000 000 сўм пеня ундирилган. ижро варақаси берилган. Бироқ, суд ҳужжатини Мажбурий ижро бюроси органлари томонидан мажбурий ижро этиш жараёнида пул маблағлари (mib.uz сайти 01.07.2025 йил ҳолатига) ундирилмаган. Мазкур ҳолатда суд, иш ҳужжатлари, тарафлар вакиллари берган тушунтиришлари ва муваққат бошқарувчининг судга тақдим этган ҳисоботи ва кредиторларнинг биринчи йиғилиши баённомаси ва кредиторларнинг биринчи йиғилишида қарздорни тўловга қобилиятсиз деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш ҳақида қарорига кўра, қарздор доимий тўловга қобилиятсиз деган хулосага келиб, аризачининг аризасини қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Қонун 26-моддасининг биринчи қисмига асосан суд бошқарувчисига вазифаларини бажарганлиги учун ҳақ тўлаш миқдори ва тартиби бажарилган ишлар ҳажмидан келиб чиққан ҳолда кредиторларнинг йиғилиши томонидан белгиланади, суд томонидан тасдиқланади ҳамда, агар кредиторлар билан тузилган битимда бошқача қоида назарда тутилган бўлмаса, қарздорнинг молмулки ҳисобидан тўланади. Кредиторларнинг умумий йиғилишида муваққат бошқарувчига тўловга қобилиятсизликнинг кузатув тартиб тамойили учун меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдорининг 10 баравари миқдорида ҳақ тўлаш тасдиқланган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 02 июндаги ПФ - 91-сонли Фармони билан 2024 йил 01 августдан бошлаб, меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдори — ойига 1 271 000 сўм этиб белгиланган. Шу сабабли суд муваққат бошқарувчига ўз вазифасини бажариши учун меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдорининг 10 баравари миқдорида, яъни 12 710 000 сўм миқдорида иш ҳақи тасдиқлашни лозим топади. Қонуннинг 142-моддасига асосан суд қарздорни тўловга қобилиятсиз деб топиш ҳақида қарор қабул қилаётганда тугатиш бошқарувчисини ташқи бошқарувчини тайинлаш учун назарда тутилган тартибда тайинлайди. Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Сирдарё вилояти ҳудудий бошқармасининг хатига асосан суд бошқарувчиси Эшонқулов Абдумумин Ботирович қарздорнинг тугатиш бошқарувчилигига номзод сифатида тавсия этилган. Юқорида қайд этилганларга асосланиб, аризачининг аризасини қаноатлантиришни, қарздорни тўловга қобилиятсиз деб топиб, тугатишга доир иш юритишни бошлашни, учинчи тоифали суд бошқарувчиси Эшонқулов Абдумумин Ботировични қарздорнинг тугатиш бошқарувчиси этиб тайинлашни лозим топади. ИПКнинг118-моддасига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Бинобарин, Ўзбекистон Республикасининг “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Қонуни 5-6, 26, 37, 51-52, 92, 140-144-моддалари ва Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 36, 118, 176-179, 186моддаларига асосланиб, суд Қ А Р О Р Қ И Л Д И: Аризачи “А.Исаков” хусусий корхонасининг қарздор “А.Исаков” МЧЖни тўловга қобилиятсиз деб топиш тўғрисидаги аризаси қаноатлантирилсин. Қарздор “А.Исаков” МЧЖ (СТИР А.Исаков) тўловга қобилиятсиз деб топилсин ва тугатишга доир иш юритиш бошлансин. Учинчи тоифали суд бошқарувчиси А.Исаковқарздор “А.Исаков” МЧЖни тугатиш бошқарувчиси этиб тайинлансин ва унга ҳақ тўлаш кредиторларнинг йиғилиши томонидан белгилансин. Тугатиш бошқарувчиси зиммасига: - қарздор “А.Исаков” МЧЖ тўловга қобилиятсиз деб топилганлиги ва тугатишга доир иш юритиш бошланганлиги тўғрисида ҳамда суд томонидан чиқарилган суд ҳужжатлари тўғрисидаги маълумотларни Ўзбекистон Республикасининг “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Қонунида белгиланган тартибларга риоя қилган ҳолда расмий нашрда эълон қилиш ва бу ҳақда далилларни судга тақдим қилиш; - Ўзбекистон Республикасининг “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Қонунининг 148-моддасига биноан қарздор “А.Исаков” МЧЖнинг банкдаги тугатишга доир иш юритиш бошланаётган пайтда маълум бўлган, шунингдек тугатишга доир иш юритиш жараёнида аниқланган бошқа ҳисобварақларини аниқлаб, ушбу ҳисобварақларни ёпиш ва мазкур ҳисобварақлардаги пул маблағлари қолдиғини қарздорнинг ягона ҳисобварақларига ўтказиб, тугатишга доир иш юритиш жараёнида қарздорнинг сўмда юритиладиган ягона ва валютада юритиладиган ягона ҳисобварақларидан фойдаланиш; - тугатишга доир иш юритишни қонунда белгиланган тартибда олиб бориш ва ҳар ойда камида бир марта кредиторлар йиғилишига ва судга ўз фаолияти тўғрисида ҳисоботни, қарздорнинг молиявий аҳволи ҳамда унинг тугатишга доир иш юритиш бошланган пайтдаги ва иш юритиш жараёнидаги мол-мулки ҳақида ахборот тақдим этиш, кредиторлар билан ҳисоб-китоблар тамомланганидан кейин судга тугатишга доир иш юритишни амалга ошириш натижалари тўғрисида ҳисоботни 2025 йил 03 декабрга қадар тақдим қилиш; - Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2013 йил 14 августдаги 224-сон қарорига асосан тасдиқланган “Сохта тўловга қобилиятсизлик, тўловга қобилиятсизликни яшириш ва қасддан тўловга қобилиятсизликка олиб келиш аломатларини аниқлаш қоидалари”нинг 4-бандига биноан қарздорга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатишдан олдинги фаолият юритган 2 йилгача бўлган даврдаги фаолиятини мазкур Қарорнинг 5-бандига асосан таҳлил қилиб, таҳлил натижалари бўйича қўшимча равишда тўловга қобилиятсизликни яшириш ёки қасддан тўловга қобилиятсизликка олиб келиш аломатлари мавжудлиги тўғрисидаги хулоса (кредиторлар йиғилишига, иқтисодий судга ва прокуратура органларига тақдим этилади) ёхуд ушбу аломатларнинг мавжуд эмаслиги тўғрисидаги хулоса (кредиторлар йиғилишига, иқтисодий судга тақдим этилади)ни тузиб, хулосани имзолангандан кейин 10 иш кунидан кечикмай кредиторлар йиғилишига, иқтисодий судга ва прокуратура органлари (тўловга қобилиятсизликни яшириш ёки қасддан тўловга қобилиятсизликка олиб келиш аломатлари мавжуд бўлса прокуратура органларига ҳам)га тақдим этиш; - Ўзбекистон Республикасининг “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Қонунининг 23 ва 144-145-моддаларида белгиланган мажбуриятларни бажариш юклатилсин. Қарздор “А.Исаков” МЧЖнинг бошқарув органлари зиммасига тугатиш бошқарувчиси тайинланган кундан эътиборан қарздорнинг бухгалтерия ҳужжатлари ва бошқа ҳужжатларини, муҳрлари ва штампларини, моддий ҳамда бошқа қимматликларини тугатиш бошқарувчисига топшириш мажбурияти юклатилсин ва мазкур мажбуриятни бажаришдан бош тортилган тақдирда, қарздорнинг бошқарув органлари, шу жумладан қарздор юридик шахснинг раҳбари қонунчиликка мувофиқ жавобгар бўлиши ҳақида огоҳлантирилсин. Муваққат бошқарувчи А.Исаковга ўз вазифасини бажарганлиги учун меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдори 10 баравари миқдорида, яъни 12 710 000 сўм миқдорида иш ҳақи тасдиқлансин. Қарздор “А.Исаков” МЧЖ ҳисобидан аризачи “А.Исаков” хусусий корхонаси фойдасига 1 125 000 сўм давлат божи, 37 500 сўм почта харажати ундирилсин. Ижро варақалари берилсин. Мазкур ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхасини ишда иштирок этувчи шахсларга, Мажбурий ижро бюросининг Гулистон туман бўлимига, Сирдарё вилоят солиқ бошқармаси, Гулистон туман солиқ инспекциясига ҳамда Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Сирдарё вилояти ҳудудий бошқармасига етказиш тугатиш бошқарувчисининг зиммасига юклатилсин. Ҳал қилув қарори устидан бир ойлик муддат ичида шу суд орқали Сирдарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) мумкин. Судья З.Т. Раджабов