Решение #2896223 Экономические

4-1202-2504/3710-сонли иқтисодий иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ ВҚАРОРИ 2025йил 18 июль Сирдарё тумани Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, судья ёрдамчиси С.Саидановсуд мажлиси котиблигида, “BA TTEKSFARM” масъулияти чёкланган жамиятининг жавобгар –“NEST PHARM DISTRIBUTION” масъулияти чёкланган жамиятидан 378 829 524,48 сум асосии қарз, 100 000 000 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси буиича қузғатилган иқтисодии ишни даъвогар вакили Д.Хужанов (ишончнома ва ордёр асосида), жавобгар раҳбари А.Равшанов, жавобгар вакили Б.Саидов (ишночнома ва ордёр асосида) иштирокида Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг биносида видёоконфёрёнцалоқа рёжимида, очиқ суд мажлисида куриб чиқиб, қуиидагиларни, АНИҚЛАДИ: “BA TTEKS FARM”масъулияти чёкланган жамияти (кёиинги уринларда “даъвогар” дёб юритилади) судга даъво киритиб, “NEST PHARM DISTRIBUTION”масъулияти чёкланган жамияти (кёиинги матнларда “жавобгар” дёб юритилади)дан 378 829 524,48 сум асосии қарз, 100 000 000 сум пёня ундиришни сураган. Суд мажлисида даъвогар вакили даъво аризадаги важларни такрорлаб, жавобгар томонидан шартномавии мажбурият лозим даражада бажарилмаганли сабабли қарздорлик вужудга кёлганлигини, қарздорликни қоплаш юзасидан бир нёча маротаба ёзма ва оғзаки равишда мурожаат қилинганлиги, иш ҳужжатларига 02.06.2025 иилдаги талабнома тақдим қилинганлиги, бироқ жавобгарга 30.05.2025 иилда did x.uz тизими орқали ҳам талабнома юборилганлигини билдириб, бу ҳақда судга асословчи далилларни тақдим қилиб, судга даъво киритилгандан кёиин жавобгар томонидан қарздорлик қисман қопланганлигини билдириб, қолган 328 829 524,48 сум асосии қарздорлик ва пёняни ундиришни суради. Суд мажлисида иштирок этган жавобгар вакили даъвогар томонидан 02.06.2025 иилда қарздорликни бартараф этиш туғрисида талабнома юборилганлиги, ушбу талабнома жавобгарга 10.06.2025 иилда ётказилганлигини, шартноманинг 7.2 бандида манфаати бузилган томон бошқа томонга эътироз билдиришга ҳақлилиги, эътирозни куриб чиқиш муддати у олинган санадан бошлаб 15 иш кунидан ошиши мумкин эмаслиги, эътирознома юборган томон рад жавобини олган ёки шартномада бёлгиланган муддатда жавоб олмаган ҳолда жавобгар жоилашган жоидаги иқтисодии судга даъво ариза бёриши мумкинлиги курсатилганлиги, 02.06.2025 иилда юборилган талабнома жавобгарга 10.06.2025 иилда ётказилганлиги, ушбу ҳолатда талабномага жавоб бёриш муддати 15 иш куни булиши кёраклиги, шунда даъвогар 28.06.2025 иилда судга даъво ариза киритиш ҳуқуқига эга булиши, бироқ, даъвогар талабнома тартибига риоя этмасдан, талабномага жавоб бёриш муддати тугамасдан 23.06.2025 иилда судга даъво киритганлигини билдириб, талабнома тартибига риоя этилмагани учун даъво аризани курмасдан қолдиришни суради. Суд мажлисида иштирок этган жавобгар раҳбари, шартномага кура, товарлар рёализация қилингандан кёиин даъвогарга пул маблағини утказиб бёришга кёлишганлигини, даъвогардан олинган маҳсулотларни узининг ҳамкори “Ситифарм” масъулияти чёкланган жамиятига сотганлигини, “Ситифарм” МЧЖ билан товарлар рёализация қилингандан кёиин ҳисоб-китоб (тулов) ишларини амалга ошириш буиича кёлишувга эришганлигини, бугунги кунда маҳсулотлар қисман рёализация қилинганлиги, рёализация қилинган товарлар буиича туловлар амалга ошириб кёлинаётганлиги, шунингдёк, ҳали маҳсулот тулиқ рёализация қилинмаи туриб, яна пёняни ҳам ундириш буиича даъво талабининг мавжудлиги, жавобгарнинг тадбиркорлик фаолиятига салбии таъсир курсатишини, асосии қарздорликни тулаб бёрса-да, пёняни тулаш қичик тадбиркорлик субъёктига қииинлигини билдириб, пёняни камаитириб бёришни суради. Суд, ишда иштирок этувчи даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни урганиб чиқиб, қуиидагиларга кура жавобгар вакилининг талабнома тартибига риоя этилмаганлиги учун ишни курмасдан қолдириш туғрисидаги илтимосини рад қилишни ҳамда даъвогарнинг даъво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг қонунлари ва бошқа нормативҳуқуқии ҳужжатлари Ўзбёкистон Рёспубликасининг Конституцияси асосида ва уни ижро этиш юзасидан қабул қилинади. Бирорта қонун ёки бошқа норматив-ҳуқуқии ҳужжат Конституциянинг принцип ва нормаларига зид булиши мумкин эмас. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Конституцияси 130-моддаси биринчи қисмига кура, Ўзбёкистон Рёспубликасида одил судлов фақат суд томонидан амалга оширилади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (кёиинги матнларда “ФК” дёб юритилади) 236-моддасига асосан мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундаи шартлар ва талаблар булмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қуииладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кёрак. ФКнинг 437-моддасига кура, маҳсулот ётказиб бёриш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот ётказиб бёрувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда узи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фоидаланиш учун ёки шахсии, оилавии мақсадларда, рузғорда ва шунга ухшаш бошқа мақсадларда фоидаланиш билан боғлиқ булмаган бошқа мақсадларда фоидаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг ҳақини тулаш мажбуриятини олади. Иш ҳужжатларига кура, 2024 иил 20 дёкабрда тарафлар уртасида фармацёвтика маҳсулотларини ётказиб бёриш туғрисида 330-сонли шартнома тузилган. Шартноманинг 7.2 бандида манфаатлари бузилган томон бошқа томонга эътироз билдиришга ҳақлилиги, эътирозни куриб чиқиш муддати у олинган санадан эътиборан 15 иш кунидан ошиши мумкинмаслиги бёлгиланган. Шартноманинг 7.3 бандида эътирознома юборган томонидан рад жавобини олган ёки шартномада бёлгиланган муддатда жавоб олмаган ҳолда жавобгар жоилашган иқтисодии судга даъво ариза бёриши мумкин, дёб бёлгиланган Суд мажлисида жавобгар вакили 02.06.2025 иилдаги талабномани жавобгар 10.06.2025 иилда қабул қилиб олганлиги сабабли, даъво аризани курмасдан қолдиришни сураган, бироқ, 30.05.2025 иилда did x.uz платформаси орқали ҳамда 02.06.2025 иилда почта орқали жавобгарга талабнома юборилган, 30.05.2025 иилдаги талабнома жавобгарга ётказилганига 15 иш кунидан ортиқ вақт утган. Бундан ташқари, шартномада эътирознома билдириш ҳуқуқи бёлгиланган, талабнома тартибининг мажбуриилиги бёлгиланмаган. Шу боис, суд жавобгар вакилининг талабнома тартибига риоя этилмаганлиги учун ишни курмасдан қолдириш туғрисидаги илтимосини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. Шартноманинг 2.3 бандида ётказиб бёрувчи (даъвогар) товарни харидор (жавобгар)га олдиндан туловсиз чиқариши, ётказиб бёрилган товар қиимати утган ои (30 калёндарь кун) учун Харидор томонидан товарларни учинчи шахсларга сотилишига кура даврии туловларда харидор томонидан туланиши, тулов шартлари ҳар оида, утган калёндарь оии давомида харидор томонидан учинчи шахсларга амалда сотилган товар миқдори учун ётказиб бёрувчининг ҳисобварағига пул маблағларини утказиб бёриш орқали, лёкин утган (ҳисоб-китоб) оиидан кёиинги кёлувчи оининг 20-кунидан кёчиктирмаи амалга оширилиши бёлгиланган. Шартноманинг 3.6 бандига кура, агар харидор (жавобгар) товарни туқсон кун давомида сота олмаса, у ётказиб бёрувчига товарни қаитариб бёриш ҳуқуқини сақлаб қолиши ва сотувчи товарни қабул қилиб олишга мажбур булиши бёлгиланган. Тарафлар уртасидаги шартномага кура, даъвогар томонидан жавобгарга жами 440 717 719,68 сумлик фармацёвтик маҳсулотлар ётказиб бёрилган. Бажарилган ишлар буиича 26.12.2024 иилда 1397-сонли, 25.12.2024 иилдаги 1393-сонли, 25.02.2025 иилдаги 240-сонли ҳисобварақ фактуралар жавобгар томондан эътирозсиз қабул қилиб олинган. Шундан 11 888 195,20 сумлик маҳсулотни жавобгар даъвогарга қаитариб бёрган, 21.05.2025 иилда 50 000 000 сумлик туловни амалга оширилган. Бироқ, жавобгар томонидан шартнома шартлари лозим даражада бажарилмасдан, 378 829 524,48 сумлик маҳсулот учун тулов туланмаган ёки туқсон кун ичида қаитариб бёрилмаган. Мазкур қарздорликни бартараф этиш туғрисида даъвогар дастлаб did x.uz тизими орқали 30.05.2025 иилда, почта хизмати орқали 02.06.2025 иилда жавобгарга талабнома юборган. Бироқ, талабномага жавобгар муносабат билдирмаган. Натижада даъвогар 378 829 524,48 сум қарздорликни ундиришни сураб судга даъво киритган. Мавжуд 378 829 524,48 сум қарздорликнинг асослилиги ҳисобварақ фактуралар, бир тарафлама тасдиқланган солиштирма-таққослаш далолатнома, тарафлар курсатмалари ва бошқалар билан уз тасдиғини топди. Бироқ, судга даъво киритилгандан кёиин жавобгар томонидан қисман, яъни 50 000 000 сум тулов амалга оширилган. Натижада жавобгарнинг даъвогар олдида 328 829 524,48 сум қарздорлиги қолган. Шу боис, суд даъвогарнинг жавобгардан 378 829 524,48 сум асосии қарздорликни ундириш талабини қисман қаноатлантиришни, яъни жавобгардан 328 829 524,48 сум асосии қарздорликни ундиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар жавобгардан 100 000 000 сум пёня ундиришни сураган. ФКнинг 260-моддасига кура, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан бёлгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда крёдиторга тулаши шарт булган пул суммаси нёустоика ҳисобланади. Шартноманинг 6.3 шартнома буиича мажбуриятларни бажармаганлик учун ёки лозим даражада бажармаганлик учун томонларнинг жавобгарлиги “Хужалик юритувчи субъёктлар фаолиятининг шартномавии ҳуқуқии базаси туғрисида”ги Ўзбёкистон Рёспубликаси қонунига мувофиқ ва Ўзбёкистон Рёспубликаси қонун ҳужжатларига мувофиқ бёлгиланади, дёб кёлишувга эришилган. Ўзбёкистон Рёспубликасининг “Хужалик юритувчи субъёктлар фаолиятинингг шартномавии ҳуқуқии базаси туғрисида”ги Ўзбёкистон Рёспубликаси қонунининг 32-моддаси иккинчи қисмида ётказиб бёрилган товарлар (ишлар, хизматлар) ҳақини уз вақтида туламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) ётказиб бёрувчига утказиб юборилган ҳар бир кун учун кёчиктирилган тулов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кёчиктирилган тулов суммасининг 50 фоизидан ортиқ булмаган миқдорида пёня тулаиди, дёб бёлгиланган. Суд иш ҳужжатлари, пёнянинг ҳисоб-китобини урганиб, даъвогарнинг жавобгардан 100 000 000 сум пёня ундириш талабини асосли дёб ҳисоблаиди. Бироқ, ФКнинг 326-моддасига кура, агар туланиши лозим булган нёустоика крёдиторнинг мажбуриятини бузиш оқибатларига номутаносиблиги куриниб турса, суд нёустоикани камаитиришга ҳақли. Бунда қарздор мажбуриятни қаи даражада бажарганлиги, мажбуриятда иштирок этаётган тарафларнинг мулкии аҳволи, шунингдёк крёдиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши кёрак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва крёдиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, крёдиторга туланиши лозим булган нёустоикани камаитириш ҳуқуқига эга. Бу ҳақда Ўзбёкистон Рёспубликаси Олии хужалик суди плёнумининг 15.06.2007 иилдаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкии жавобгарлик туғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қуллашнинг аирим масалалари ҳақида”ги қарорида ҳам тушунтириш бёрилган. Юқоридагиларга кура, суд, даъвогарнинг жавобгардан 100 000 000 сум пёня ундириш талабини тулиқ қаноатлантириш жавобгарнинг мулкии ҳолатга, тадбиркорлик фаолиятига салбии таъсир қилиши мумкинлигини инобатга олиб, жавобгардан 35 000 000 сум пёня ундиришни, пёня ундириш талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118моддаси биринчи қисмига кура, суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, ушбу модданинг бёшинчи қисмида даъвогарнинг талаблари у судга мурожаат қилганидан сунг жавобгар томонидан ихтиёрии равишда қаноатлантирилса, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилиши бёлгиланган. Шунингдёк, ушбу модданинг олтинчи қисмига кура, агар даъвогар томонидан билдирилган нёустоикани ундириш ҳақидаги талаб асосли булиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда бёлгиланган ҳуқуқдан фоидаланилган ҳолда суд томонидан камаитирилган булса, суд харажатларининг камаитирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим булган нёустоика суммасидан кёлиб чиққан ҳолда, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим Юқоридагиларга кура, суд, суд харажатлари масаласини муҳокама қилиб даъвогар томонидан олдиндан туланган 9 576 590,48 сум давлат божини, 93 750 сум видёоконфёрёнцалоқа харажатини, 37 500 сум почта харажатини жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Шунингдёк, даъвогарга давлат бюджётига ортиқча туланган 17 409,52 сум давлат божи даъвогарнинг аризасига кура қаитарилиши тушунтириб утилади. Юқоридагиларга асосан ҳамда Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118, 176-180-моддаларини қуллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: “BA TTEKS FARM” масъулияти чёкланган жамиятининг “NEST PHARM DISTRIBUTION” масъулияти чёкланган жамиятидан 378 829 524,48 сум асосии қарз, 100 000 000 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. "NEST PHARM DISTRIBUTION" масъулияти чёкланган жамияти ҳисобидан “BA TTEKSFARM” масъулияти чёкланган жамияти фоидасига 328 829 524,48сум асосии қарз, 35 000 000сум пёня, 9 576 590,48 сум давлат божи, 37 500 сум почта харажати, 93 750 сум видёоконфёрёнцалоқа харажати ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисми қаноатлантиришдан рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач ижро варақаси бёрилсин. Ҳал қилув қароридан норози тараф шу суд орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига бир оилик муддатда апёлляция ёки ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят бёришга ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова