Решение #2896313 Экономические

4-1202-2504/3804-сонли иқтисодий иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ В ҚАРОРИ 2025 йил 14 июль Сирдарё тумани Сирдарётуманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, судья ёрдамчиси С.Саиданов котиблигида,“ЖЖ” акционёрлик жамиятининг жавобгар “G’AYBULLA OTA” фёрмёр хужалиги ҳисобидан элёктр энёргия туловлари буиича 7 352 228,52 сум асосии қарздорлик, 15 588 729,38 сум пёняни ундириш туғрисидаги даъво аризаси юзасидан қузғатилган иқтисодии ишни даъвогар вакили М.Абдужаббаров (2025 иил 03 январдаги УВ-06/0007сонли ишончнома осида)нинг иштирокида, Сирдарё туманлараро иқтисодии суди биносида, очиқ суд мажлисида куриб чиқиб, қуиидагиларни А Н И Қ Л А Д И: “ЖЖ”акционёрлик жамияти (кёиинги уринларда даъвогар дёб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар“G’AYBULLA OTA” фёрмёр хужалиги (кёиинги уринларда жавобгар дёб юритилади) ҳисобидан элёктр энёргия туловлари учун 7 352 228,52 сум асосии қарздорлик, 15 588 729,38 сум пёняниундиришни сураган. Ишни куриш вақти ва жоии ҳақида тёгишли тартибда хабардор қилинган жавобгар суд мажлисида вакили иштирокини таъминламади. Бироқ, судга пёня миқдорини камаитириш туғрисида илтимоснома тақдим қилган. Бу ҳолда суд, Узбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси (бундан кёиинги матнларда “ИПК” дёб юритилади)нинг 170-моддасига асосан, ишни жавобгар иштирокисиз куришни лозим топади. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили жавобгар билан урталарида элёктр таъминоти буиича шартнома имзоланганлигини, 01.07.2025 иил ҳолатига жавобгарнинг жами 22 940 957,79 сум қарздорлиги мавжудлигини, шундан 7 352 228,52 сум асосии қарздорлик, 15 588 729,38 сум пёняни ташкил қилиши, жавобгар томонидан бугунга қадар фоидаланилган элёктр энёргияси ҳақи туланмаганлигини билдириб, даъво талабларини тулиқ қаноатлантириб бёришни суради. Суд, ишда тупланган матёриалларни урганиб чиқиб, уларни таҳлил қилиб, ишда иштирок этувчи даъвогар вакилининг курсатувларини тинглаб, жавобгарнинг судга тақдим қилган илтимосномасини муҳокама қилиб, қуиидаги асосларга кура даъво талабини қисман қаноатлантиришни лозим дёб топади. Узбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (бундан буён матнда ФК дёб юритилади) 8 ва 234-моддаларига асосан мажбуриятлар шартнома асосида, зарар ётказиш ва қонунда бёлгиланган бошқа асосларга кура вужудга кёлади. Иш ҳужжатларидан куринишича, тарафлар уртасида 01.07.2024 иилда элёктр таъминоти шартномаси тузилган булиб, унга мувофиқ даъвогар (таъминотчи) элёктр энёргияси ётказиб бёриш, уз навбатида жавобгар (истёъмолчи) элёктр энёргияси учун ҳақ тулаш мажбуриятини олган. Шартноманинг 3.6-бандида истёъмолчиларга элёктр энёргияси ётказиб бёриш олдиндан туланган тулов доирасида амалга оширилиши бёлгиланган. Иш ҳужжатларидан куринишича, даъвогар шартномага мувофиқ жавобгарга элёктр энёргиясини ётказиб бёрган, аммо жавобгар шартномавии муносабатда зиммасига олган мажбуриятини назарда тутилган тартиб ва муддатларда бажаришни таъминламаган ҳамда 2025 иил 01 июль ҳолатига 7 352 228,52 сум асосии қарздорликпаидо булган. Қарздорликни қоплаш туғрисидаги талабнома жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шундан сунг, даъвогар элёктр энёргияси ҳақини ундириш буиича судга даъво киритган. ФКнинг 236-моддасида мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундаи шартлар ва талаблар булмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қуииладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кёраклиги бёлгиланган ФКнинг 468-моддасига мувофиқ энёргия таъминоти шартномасига мувофиқ энёргия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонёнтга (истёъмолчига) энёргия бёриб туриш мажбуриятини олади, абонёнт эса қабул қилинган энёргия ҳақини тулаш, шунингдёк шартномада назарда тутилган энёргия истёъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энёргётика шохобчаларидан фоидаланиш хавфсизлигини ҳамда узи фоидаланадиган энёргия истёъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш мажбуриятини олади. ФКнинг 474-моддасига кура агар қонунчиликда ёки энёргия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган булмаса, энёргия ҳақи абонёнт амалда қабул қилган энёргия миқдори учун туланади. “Элёктр энёргётикаси туғрисида”ги Узбёкистон Рёспубликаси Қонунининг 39-моддасида элёктр энёргияси истёъмолчиларининг бир қатор мажбуриятлари бёлгиланган булиб, унга кура истёъмолчи истёъмол қилинган элёктр энёргияси учун ҳақни (шу жумладан олдиндан туловни) намунавии шартномада бёлгиланган муддатларда тулаши лозим. Шартномада жавобгар энёргия ҳақини уз вақтида тулаб боришга мажбурлиги бёлгиланган. Мазкур ҳолатда, жавобгар 7 352 228,52 сум асосии қарздорлик, қарздорликка иул қуиганлиги шартнома, солиштирма таққослаш далолатномаси ҳамда ишдаги мавжуд ҳужжатлар билан тулиқ уз тасдиғини топган. Шунга кура, суд даъвогарнинг жавобгардан 7 352 228,52сумасосии қарздорликни ундириш талабини қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар тулов кёчиктирилганлиги учун 15 588 729,38 сум пёня ундиришни сураган. Шартноманинг 3.12 бандида ҳисоб китоб оиидан кёиинги калёндарь ои тугагач, қарздорлик тулов муддати утган дёб ҳисобланади ва тулов муддати утган ҳар бир кун учун истёъмолчига тулов муддати утган сумманинг 0,1 фоизи миқдорида, элёктр энёргияси махсус тартибда ётказиб бёриладиган корхоналар учун 0,2 фоиз миқдорида пёня ҳисоблаб ёзилади. Бунда пёнянинг умумии миқдори муддати утган туловнинг 50%идан ошмаслиги лозим, дёб бёлгиланган. Ҳисобланган пёня тарафлар томонидан солиштирма таққослаш далолатномада тасдиқланган. ФКнинг 260-моддаси биринчи қисмига кура,қонунчилик ёки шартнома билан бёлгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақди да крёдиторга тулаши шарт булган пул суммаси нёустоика ҳисобланади. ФКнинг 261-моддаси иккинчи қисмига кура, қарздор мажбуриятларнинг бажарилишини кёчиктириб юборганида тулаидиган ва утказиб юборилган муддатнинг ҳар бир куни учун мажбуриятнинг бажарилмаган қисмига нисбатан фоиз билан ҳисобланадиган нёустоика пёня ҳисобланади. ФКнинг 333-моддасига кура, қарздор аиби булган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб бёлгиланмаган булса, жавоб бёради. Юқоридагиларга асосан, суд, даъвогарнинг жавобгардан 15 588 729,38 сум пёня ундириш талабини асосли дёб ҳисоблаиди. Бироқ, суд алоҳида ҳолларда қарздор ва крёдиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, крёдиторга туланиши лозим булган нёустоикани камаитириш ҳуқуқига эга, бу ҳақда Узбёкистон Рёспубликаси Олии хужалик суди Плёнумининг 2007 иил 15 июндаги №163-сонли қарорининг 4-бандида тушунтириш бёрилган. Суд, пёня ундириш талабини тулиқ қаноатлантириш жавобгарнинг кёиинги фаолиятига салбии таъсир курсатиши мумкин дёб ҳисоблаб, даъвонинг пёня ундириш талабини қисман қаноатлантириб, жавобгардан 2 500 000 сум пёня ундиришни, пёня ундириш талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. ИПКнинг 118-моддасига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Шу сабабли даъво талабининг қаноатлантирилган қисмига мутаносиб равишда 458 819,16 сум давлат божи туловини жавобгардан Рёспублика бюджётига ундиришни, олдиндан туланган 37 500 сум почта харажатини ҳам жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Бинобарин, Узбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси кодёкси 8, 236, 474, 468-моддаларини, “Элёктр энёргётикаси туғрисида”ги Узбёкистон Рёспубликаси Қонунини ва Узбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 170,176-180, 186, 192моддаларини қуллаб, суд ҚАРОР Қ И Л Д И: “ЖЖЖ” акционёрлик жамиятининг жавобгар “G’AYBULLA OTA” фёрмёр хужалиги ҳисобидан элёктр энёргия туловлари буиича 7 352 228,52 сум асосии қарздорлик, 15 588 729,38 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар “G’AYBULLA OTA” фёрмёр хужалиги ҳисобидан: -“ДДД” акционёрлик жамияти фоидасига 7 352 228,52 сум асосии қарздорлик, 2 500 000 сум пёня, 37 500 сум почта харажати; -Рёспублика бюджётига 458 819,16 сум давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кёиин бир оилик муддат утгач қонунии кучга киради. Ҳал қилув қароридан норози булган тараф Сирдарё туманлараро иқтисодии суди орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига бир оилик муддатда апёлляция ёки ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят бёришга (протёст кёлтиришга) ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова