Решение #2896331 Экономические

4-1202-2504/3770-сонли иқтисодийиш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ ВҚАРОРИ 2025йил 11 июль Сирдарё тумани Самарқанд туманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбекова раислигида, судья ердамчиси С.Саидановсуд мажлиси котиблигида, Ўзбекистон савдо-саноат палатаси Самарқанд вилоят бошқармасининг “SAMPOLYTE ” масъулияти чекланган жамияти манфаатидажавобгар –“SIRDARYO INFIN-TE ” масъулияти чекланган жамиятидан 127 669 940 сум асосии қарз, 63 834 970 сум пеня ундириш туғрисидаги даъво аризаси буиича қузғатилган иқтисодии ишни даъвогар вакили А.Абдуллаев (ишончнома асосида), жавобгар раҳбари Р.Тургунов иштирокида Сирдаре туманлараро иқтисодии судининг биносида очиқ суд мажлисида куриб чиқиб, қуиидагиларни, АНИҚЛАДИ: Ўзбекистон савдо-саноат палатаси Самарқанд вилоят бошқармаси (кеиинги уринларда палата деб юритилади) “SAMPOLYTE ”масъулияти чекланган жамияти (кеиинги уринларда “даъвогар” деб юритилади) манфаатида судга даъво киритиб, “SIRDARYO INFIN-TE ”масъулияти чекланган жамияти (кеиинги матнларда “жавобгар” деб юритилади)дан 127 669 940 сум асосии қарз, 63 834 970 сум пеня ундиришни сураган. Суд мажлиси вақти ва жоии туғрисида белгиланган тартибда хабардор қилинган Палата судда вакиллари иштирокини таъминламади. Бироқ палата суд муҳокамасини Палата вакили иштирокисиз куришни сураган. Ўшбу ҳолатда суд Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодии процессуал кодексининг 170-моддасига кура, ишни Палата вакили иштирокисиз куришни лозим топади. Суд мажлисида даъвогар вакили жавобгар томонидан шартномавии мажбурият лозим даражада бажарилмасдан қарздорлик вужудга келганлигини бугунга қадар асосии қарздорлик қоплаб берилмаганлигини билдириб, даъвони тулиқ қаноатлантиришни суради. Суд муҳокамасида иштирок этган жавобгар раҳбари, қарздорликни тан олиб, ҳозида жавобгар МЧЖ вақтинча фаолият юритмаетганлиги, жавобгарнинг молиявии аҳволи яхши эмаслигин билдириб, пеняни тулиқ ундириш жавобгарнинг тадбиркорлик фаолиятига зарар етказишини, пеня ундириш талабини рад қилишни еки имкон қадар пеня миқдорини камаитириб беришни суради. Суд, ишда иштирок этувчи тарафлар тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни урганиб чиқиб, қуиидагиларга кура даъвогарнинг даъво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикасининг қонунлари ва бошқа нормативҳуқуқии ҳужжатлари Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси асосида ва уни ижро этиш юзасидан қабул қилинади. Бирорта қонун еки бошқа норматив-ҳуқуқии ҳужжат Конституциянинг принцип ва нормаларига зид булиши мумкин эмас. Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси 130-моддаси биринчи қисмига кура, Ўзбекистон Республикасида одил судлов фақат суд томонидан амалга оширилади. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси (кеиинги матнларда “ФК” деб юритилади) 236-моддасига асосан мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундаи шартлар ва талаблар булмаганида эса - иш муомаласи одатларига еки одатда қуииладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. ФКнинг 437-моддасига кура, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаетган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда еки муддатларда узи ишлаб чиқарадиган ехуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фоидаланиш учун еки шахсии, оилавии мақсадларда, рузғорда ва шунга ухшаш бошқа мақсадларда фоидаланиш билан боғлиқ булмаган бошқа мақсадларда фоидаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг ҳақини тулаш мажбуриятини олади. Иш ҳужжатларига кура, 2022 иил 01 январда тарафлар уртасида (шартнома тузилган паитда даъвогарнинг номи SAMARKANDSTARLINGER” МЧЖ булиб, кеиинчалик номи SAMPOLYTE ” масъулияти чекланган жамияти этиб узгартирилган) 11сонли маҳсулот етказиб бериш шартномаси тузилган. Шартномага кура, даъвогар жавобгарга шартномада назарда тутилган маҳсулотлар (полипропилен қплари еки полиэтилен пакетлари )ни етказиб беришни, жавобгар маҳсулотларни қабул қилиб олиши ва унинг ҳақини олдиндан тулаш мажбуриятини олган. Шартномага асосан, жавобгарга 31.01.2022 иилдаги 38-сонли ҳисобварақ фактура билан 200 000 157 сумлик маҳсулот (полипропилен лентаси) етказиб берилган. Жавобгар томонидан қисман тулов амалаг оширилган, бироқ, қолган 127 669 940 сумлик маҳсулот учун тулов амалаг оширилмаган. Шартноманинг 3.2 бандида “Сотиб олувчи” етказиб берилган маҳсулот учун 100 фоизлик туловни олдиндан амалга ошириши белгиланган булса-да, жавобгар томонидан шартнома шартлари лозим даражада бажарилмаган, туловлар қисман, яъни 72 330 217,20 сум миқдорида амалга оширилиб, қолган 127 669 940 сум қарздорлик буиича тулов амалга оширилмаган. Натижада даъвогар 127 669 940 сум қарздорликни ундиришни сураб судга даъво киритган. Мавжуд 127 669 940 сум қарздорликнинг асослилиги ҳисобварақ фактуралар, бир тарафлама тасдиқланган солиштирма-таққослаш далолатнома, тараф курсатмалари ва бошқалар билан уз тасдиғини топди. Шу боис, суд даъвогарнинг жавобгардан 127 669 940 сум асосии қарздорликни ундириш талабини қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар жавобгардан 63 834 970 сум пеня ундиришни сураган. ФКнинг 260-моддасига кура, қонун ҳужжатлари еки шартнома билан белгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган еки лозим даражада бажармаган тақдирда кредиторга тулаши шарт булган пул суммаси неустоика ҳисобланади. Шартноманинг 4.3 бандида тарафлар туловлар уз вақтида амалга оширилмаган тақдирда етказиб берувчига кечиктирилган туловлар ҳар бир куни учун 0,4% миқдорида пеня тулаши белгиланган. Даъвогар жавобгардан туловлар кечиктирилган суманинг 50%, яъни 63 834 970 сум миқдорида пеня ундиришни сураган. Суд иш ҳужжатлари, пенянинг ҳисоб-китобини урганиб, даъвогарнинг жавобгардан 63 834 970 сум пеня ундириш талабини асосли деб ҳисоблаиди. Бироқ, ФКнинг 326-моддасига кура, агар туланиши лозим булган неустоика кредиторнинг мажбуриятини бузиш оқибатларига номутаносиблиги куриниб турса, суд неустоикани камаитиришга ҳақли. Бунда қарздор мажбуриятни қаи даражада бажарганлиги, мажбуриятда иштирок этаетган тарафларнинг мулкии аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга туланиши лозим булган неустоикани камаитириш ҳуқуқига эга. Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Олии хужалик суди пленумининг 15.06.2007 иилдаги “Мажбуриятларни бажармаганлик еки лозим даражада бажармаганлик учун мулкии жавобгарлик туғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қуллашнинг аирим масалалари ҳақида”ги қарорида ҳам тушунтириш берилган. Юқоридагиларга кура, суд, даъвогарнинг жавобгардан 63 834 970 сум пеня ундириш талабини қисман қаноатлантириб, жавобгардан 20 000 000 сум миқдорида пеня ундиришни, пеня ундириш талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. Шу билан бирга суд, давлат божи ва почта харажати масаласини муҳокама қилиб, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодии процессуал кодекси 118-моддаси ҳамда 2020 иил 06 январдаги № 600-сонли “Давлат божи туғрисидаги” Ўзбекистон Республикаси Қонунига илова қилинган давлат божи ставкалари миқдорининг 2-банди талабига мувофиқ, 3 830 098,20 сум давлат божини жавобгардан республика бюджетига ундиришни, 37 500 сум почта харажатини жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан ҳамда Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодии процессуал кодекси 118, 176-180-моддаларини қуллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Ўзбекистон савдо-саноат палатаси Самарқанд вилоят бошқармасининг “SAMPOLYTE ” масъулияти чекланган жамияти манфаатида жавобгар –“SIRDARYO INFIN-TE ” масъулияти чекланган жамиятидан 127 669 940 сум асосии қарз, 63 834 970 сум пеня ундириш туғрисидаги даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. "SIRDARYO INFIN-TE " масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан “SAMPOLYTE ” масъулияти чекланган жамияти фоидасига 127 669 940 сум асосии қарз, 20 000 000сум пеня ҳамда олдиндан туланган 37 500 сум почта харажати ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисми қаноатлантиришдан рад этилсин. "SIRDARYO INFIN-TE ” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан Республика бюджетига 3 830 098,20 сум давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач ижро варақаси берилсин. Ҳал қилув қароридан норози тараф шу суд орқали Самарқанд вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига бир оилик муддатда апелляция еки ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят беришга ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова