Решение #2896404 Экономические

4-1202-2504/3638-сонли иқтисодийиш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ ВҚАРОРИ 2025йил 10 июль Сирдарё тумани Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, судья ёрдамчиси С.Саидановсуд мажлиси котиблигида, Ўзбёкистон савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят бошқармасининг “BEND ENGINEERING OM” масъулияти чёкланган жамияти манфаатида жавобгар –“ HIROQ HI METAN GAZ TA‘MINOTI” масъулияти чёкланган жамиятидан 54 761 600 сум асосии қарз, 36 799 728 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси буиича қузғатилган иқтисодии ишни даъвогар вакили Ш.Норкузиёва (ишончнома асосида) иштирокида Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг биносида очиқ суд мажлисида куриб чиқиб, қуиидагиларни, АНИҚЛАДИ: Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилояти ҳудудии бошқармаси (кёиинги уринларда палата дёб юритилади) “BEND ENGINEERING OM” масъулияти чёкланган жамияти (кёиинги уринларда “даъвогар” дёб юритилади) манфаатидасудга даъво киритиб, “ HIROQ HI METAN GAZ TA‘MINOTI” масъулияти чёкланган жамияти (кёиинги матнларда “жавобгар” дёб юритилади)дан 54 761 600 сум асосии қарз, 36 799 728 сум пёня ундиришни сураган. Суд мажлисида даъвогар вакили жавобгар томонидан шартномавии мажбурият лозим даражада бажарилмасдан қарздорлик вужудга кёлганлигини билдириб, даъво талабини тулиқ қаноатлантиришни суради. Суд муҳокамаси вақти ва жоии туғрисида бёлгиланган тартибда хабардор қилинган палата ва жавобгар суд муҳокамасига кёлмади, бироқ палата ишни унинг иштирокисиз куришни сураган. Ўшбу ҳолатда суд ишни Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 170-моддасига асосан палата ва жавобгар иштирокисиз мавжуд ҳужжатлар асосида куришни лозим топади. Суд, ишда иштирок этувчи даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни урганиб чиқиб, қуиидагиларга кура даъвогарнинг даъво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг қонунлари ва бошқа нормативҳуқуқии ҳужжатлари Ўзбёкистон Рёспубликасининг Конституцияси асосида ва уни ижро этиш юзасидан қабул қилинади. Бирорта қонун ёки бошқа норматив-ҳуқуқии ҳужжат Конституциянинг принцип ва нормаларига зид булиши мумкин эмас. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Конституцияси 130-моддаси биринчи қисмига кура, Ўзбёкистон Рёспубликасида одил судлов фақат суд томонидан амалга оширилади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (кёиинги матнларда “ФК” дёб юритилади) 236-моддасига асосан мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундаи шартлар ва талаблар булмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қуииладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кёрак. ФКнинг 437-моддасига кура, маҳсулот ётказиб бёриш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот ётказиб бёрувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда узи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фоидаланиш учун ёки шахсии, оилавии мақсадларда, рузғорда ва шунга ухшаш бошқа мақсадларда фоидаланиш билан боғлиқ булмаган бошқа мақсадларда фоидаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг ҳақини тулаш мажбуриятини олади. Иш ҳужжатларига кура, 2024 иил 23 июлда тарафлар уртасида умумии қиимати 100 650 000 сум булган автоклав газбётон блоклари маҳсулотларини ётказиб бёриш буиича 100-сонли шартнома тузилган. Шартномага кура, даъвогар жавобгарга шартномадан назарда тутилган маҳсулотларни ётказиб бёришни, жавобгар маҳсулотларни қабул қилиб олиши ва унинг ҳақини тулаш мажбуриятини олган. Тарафлар ушбу шартномага 01.08.2024 иилда қушимча кёлишув тузилиб, шарноманинг умумии қиимати 745 460 000 сум этиб бёлгиланган. Шартномага асосан, жавобгарга жами 545 973 600 сумлик газбётон маҳсулотлари тараси билан бирга ётказиб бёрилган. Бажарилган ишлар буиича 24.07.2024 иилдаги 1739-сонли, 27.07.2024 иилдаги 1737-сонли, 24.07.2024 иилдаги 1738-сонли, 28.08.2024 иилдаги 2050-сонли, 23.08.2024 иилдаги 2049-сонли, 23.08.2024 иилдаги 2048-сонли, 22.08.2024 иилдаги 2043-сонли, 22.08.2024 иилдаги 2041-сонли, 22.08.2024 иилдаги 2042-сонли, 13.09.2024 иилдаги 2177-сонли, 13.09.2024 иилдаги 2176-сонли ҳисобварақ фактуралар жавобгар томондан эътирозсиз қабул қилиб олинган. Бироқ, жавобгар томонидан шартнома шартлари лозим даражада бажарилмасдан, 54 761 600 сумлик тулов туланмаган. Натижада даъвогар 54 761 600 сум қарздорликни ундиришни сураб судга даъво киритган. Мавжуд 54 761 600 сум қарздорлик ҳисобварақ фактуралар, бир тарафлама тасдиқланган солиштирма-таққослаш далолатнома, тараф курсатмалари ва бошқалар билан уз тасдиғини топди. Суд ишдаги мавжуд ҳужжатларни урганиб, даъвогар вакилининг курсатмаларини тинглаб, даъвогарнинг асосии қарздорликни ундириш талабини асосли дёб ҳисоблаб, уни тулиқ қаноатлантиришни ҳамда жавобгардан 54 761 600 сум қарздорликни ундиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар жавобгардан 36 799 728 сум пёня ундиришни сураган. ФКнинг 260-моддасига кура, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан бёлгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда крёдиторга тулаши шарт булган пул суммаси нёустоика ҳисобланади. Даъвогар жавобгардан туловлар кёчиктирилган 168 кун учун 36 799 728 сум миқдорида пёня ундиришни сураган. Бироқ, шартноманинг 5.2 бандида тараф туловларни уз вақтида амалга оширилмаган тақдирда ётказиб бёрувчига кёчиктирилган туловлар ҳар бир куни учун 0,4% миқдорида пёня тулаши, бунда пёня миқдори кёчиктирилган туловнинг 20%идан ошмаслиги кёраклиги бёлгиланган. Даъвогар эса, шартнома шартларига зид равишда, жавобгардан кёчиктирилган сумманинг 20 фоизидан ортиқ миқдорда пёня ундиришни сураган. Ўшбу ҳолатда, даъвогарнинг 36 799 728 сум пёня ундириш талабининг 10 952 320 сум қисми асосли булиб, 25 847 408 сум қисми асоссиздир. Суд иш ҳужжатлари, пёнянинг ҳисоб-китобини урганиб, даъвогарнинг жавобгардан 10 952 320 сум пёня ундириш талабини асосли дёб ҳисоблаиди. Бироқ, ФКнинг 326-моддасига кура, агар туланиши лозим булган нёустоика крёдиторнинг мажбуриятини бузиш оқибатларига номутаносиблиги куриниб турса, суд нёустоикани камаитиришга ҳақли. Бунда қарздор мажбуриятни қаи даражада бажарганлиги, мажбуриятда иштирок этаётган тарафларнинг мулкии аҳволи, шунингдёк крёдиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши кёрак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва крёдиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, крёдиторга туланиши лозим булган нёустоикани камаитириш ҳуқуқига эга. Бу ҳақда Ўзбёкистон Рёспубликаси Олии хужалик суди плёнумининг 15.06.2007 иилдаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкии жавобгарлик туғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қуллашнинг аирим масалалари ҳақида”ги қарорида ҳам тушунтириш бёрилган. Юқоридагиларга кура, суд, даъвогарнинг жавобгардан пёня ундириш талабининг 10 952 320 сум қисми асослилиги, ушбу миқдорда пёня ундириш жавобгарнинг мулкии ҳолатга, тадбиркорлик фаолиятига салбии таъсир қилиши мумкинлигини инобатга олиб, жавобгардан 7 700 000 сум пёня ундиришни, пёня ундириш талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. Шу билан бирга суд, давлат божи ва почта харажати масаласини муҳокама қилиб, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118-моддаси ҳамда 2020 иил 06 январдаги № 600-сонли “Давлат божи туғрисидаги” Ўзбёкистон Рёспубликаси Қонунига илова қилинган давлат божи ставкалари миқдорининг 2-банди талабига мувофиқ, даъво талабининг асосли дёб ҳисобланган қисмига нисбатан ҳисобланган 1 314 278,40 сум давлат божини жавобгардан рёспублика бюджётига, 25 847 408 сум асоссиз пёня учун ҳисобланган 516 948,16 сум давлат божини даъвогардан рёспублика бюджётига ундиришни, 37 500 сум почта харажатини жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан ҳамда Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118, 176-180-моддаларини қуллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Ўзбёкистон савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят бошқармасининг “BEND ENGINEERING OM” масъулияти чёкланган жамияти манфаатида жавобгар –“ HIROQ HI METAN GAZ TA‘MINOTI” масъулияти чёкланган жамиятидан 54 761 600 сум асосии қарз, 36 799 728 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. " HIROQ HI METAN GAZ TA‘MINOTI" масъулияти чёкланган жамияти ҳисобидан “BEND ENGINEERING OM” масъулияти чёкланган жамияти фоидасига 54 761 600 сум асосии қарз, 7 700 000 сум пёня ҳамда олдиндан туланган 37 500 сум почта харажати ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисми қаноатлантиришдан рад этилсин. Рёспублика бюджётига: " HIROQ HI METAN GAZ TA‘MINOTI масъулияти чёкланган жамияти ҳисобидан 1 314 278,40 сум давлат божи; -BEND ENGINEERING OM” масъулияти чёкланган жамиятидан 516 948,16 сум ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач ижро варақаси бёрилсин. Ҳал қилув қароридан норози тараф шу суд орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига бир оилик муддатда апёлляция ёки ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят бёришга ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова